ఏకనిష్ఠా సమిచ్ఛాకగోమయేన్ధనసఞ్చయే । మ్లానకమ్బలసంవీతసిరాలక్షా సగాత్రికా
ఆమెకు ఒకే ఒక్క పట్టుదల — ఆవుపేడ, మంటకోసం కట్టెలు తెచ్చుకోవడం. ముదిరిన దుప్పటి కప్పుకుని, భారంగా మోసిన దెబ్బలతో చేతులు కాళ్లు ముద్దెత్తిపోతుంటాయి.
తర్ణకీకర్ణజాహస్థక్రిమినిష్కాసతత్పరా । గృహశాకవనాసేకసత్వరా గృహకర్మణాం
చెవుల్లో, జుట్టులో, చేతుల్లో ఉన్న పురుగులను తీసేయడంలో, అడవి ఆకులు తెచ్చేందుకు పరుగెడుతూ, ఇంటి పనుల్లో ఎప్పుడూ తలమునకగా ఉంటుంది.
నీలతీరతరఙ్గాక్తతృణతర్పితతర్ణకా । ప్రతిక్షణం గృహద్వారకృతచన్దనవర్ణకా
ఆమె నీలి నది అలలతో తడిసిన గడ్డి తో పశువులకు మేత పెడుతుంది. ప్రతి క్షణం ఇంటి తలుపు వద్ద చందనం రాసి అలంకరిస్తుంది.
నీత్యర్థం గృహభృత్యానాం సాదినాం కృతవాచ్యతా । మర్యాదానియమాద్ అబ్ధివేలేవానిశమ్ అచ్యుతా
ఆమె ఇంటి పనివాళ్లు, జంతువుల కోసం ఎప్పుడూ మాట చెప్పడానికి సిద్ధంగా ఉంటుంది. నియమాలు, హద్దులు పాటించడంలో ఆమె ఎప్పుడూ మారదు, సముద్రాన్ని ఆపే తీరం లాగ ఉంటుంది.
జీర్ణపర్ణసవర్ణైకకర్ణదోలాధిరూఢయా । కష్టతాపజరాభీతజీవభృత్యేవ చిహ్నితా
పాత ఆకుల రంగు ఉన్న కరణం ఒక చెవిలో ఊగుతూ ఆమెను గుర్తింపజేస్తుంది. కష్టాలు, వృద్ధాప్యం భయంతో బాధపడే పనివాడిలా ఆమె జీవితం లోని శ్రమ, భయాల గుర్తులు కనిపిస్తాయి.
ఇత్య్ ఉక్త్వా సఞ్చరన్తీ సా శిఖరిగ్రామకోటరే । సఞ్చరన్త్యాస్ సరస్వత్యా దర్శయామ్ ఆస సా స్వయమ్
ఇలా చెప్పి, ఆమె ఆ కొండ గ్రామపు గుహల్లో సంచరిస్తూ పోయింది. ఆమె తిరుగుతున్నప్పుడు, సరస్వతి దేవి స్వయంగా ఆమెకు ప్రత్యక్షమయ్యింది.
ఇయం మే పాటలాషణ్డమణ్డితా పుష్పవాటికా । ఇయం మే పుష్పితోద్యానమణ్డపాకారవాటికా
ఈ పండ్ల చెట్లతో అలంకరించబడిన పుష్పవాటిక నాది; ఈ పుష్పాలతో నిండిన ఉద్యాన మందపం ఆకారంలో ఉన్న తోట కూడా నా దే.
ఇయం పుష్కరిణీతీరద్రుమగ్రథితతర్ణకా । ఇయం సా కర్ణికానామ్నీ తర్ణికా భుక్తపర్ణికా
ఈ కమలాల చెరువు ఒడ్డున చెట్లూ, పచ్చికతో కూడిన ప్రదేశం నా దే; ఇదే కర్ణిక అనే పేరుగల తోట, దీని ఆకులు తినబడ్డాయి.
ఇయం సా మేదసా క్షీణా వరాకీ జలహారికా । అద్యాష్టమం దినం బాష్పపూర్ణాక్షీ పరిరోదితి
ఈ దురదృష్టవంతురాలు, మాంసం తగ్గి, నీరు లేక బలహీనమై ఉంది; ఈ రోజు ఎనిమిదవ రోజు, ఆమె కన్నీళ్లతో కళ్లు నిండిపోయి ఏడుస్తోంది.
ఇహ దేవి మయా ప్రోక్తమ్ ఇహోషితమ్ ఇహ స్థితమ్ । ఇహ సుప్తమ్ ఇహాతీతమ్ ఇదం దత్తమ్ ఇహాహృతమ్
ఇక్కడే దేవీ, నేను మాట్లాడాను, నివసించాను, ఉండిపోయాను; ఇక్కడే నిద్రపోయాను, కాలం గడిపాను, ఇచ్చాను, తీసుకున్నాను.
ఏష మే జ్యేష్ఠశర్మాఖ్యః పుత్రో రోదితి మన్దిరే । ఏషా మే జఙ్గలే ధేనుర్ దోఘ్ద్రీ చరతి శాద్వలమ్
ఇది నా పెద్ద కుమారుడు శర్మా ఇంట్లో ఏడుస్తున్నాడు; ఇది నా ఆవు అడవిలోని పచ్చ గడ్డి మేసుకుంటూ పాలిస్తోంది.
గృహే ఽవసన్నం దాహాయ రూక్షం క్షారవిధూసరమ్ । స్వం దేహమ్ ఇహ పఞ్చాఖ్యం పశ్యేమం ప్రఘనం మమ
ఇంట్లో కాల్చడానికి ఉంచిన, పొడి, క్షారపు ధూళితో కప్పబడిన ఈ నా శరీరం, ఐదు భాగాలుగా పిలవబడే, బరువుగా, ఘనంగా ఉంది.
తుమ్బీలతాభిర్ ఉగ్రాభిస్ తృష్ణాభిర్ ఇవ వేష్టితమ్ । మహానసస్థానమ్ ఇదం మమ దేహమ్ ఇవాపరమ్
ఈ వంటగదిని ఉగ్రమైన గుమ్మడికాయ తాడులతో చుట్టిపెట్టినట్లు, దాహాలా నన్ను కప్పేసినట్టు ఉంది; ఈ వంటగది స్థలం కూడా నా మరొక శరీరంలా ఉంది.
ఏతే రోదనతామ్రాక్షా బన్ధవో భువి బన్ధనమ్ । అఙ్గదార్పితరుద్రాక్షా ఆహరన్త్య్ అనలేన్ధనమ్
ఈ బంధువులు ఏడుపుతో కళ్లు ఎర్రగా మారి, ఈ లోకంలో బంధనంగా ఉన్నారు; అంగదాల్లో రుద్రాక్షలు ధరించిన వారు మంటకు కట్టెలు తెస్తున్నారు.
అనారతం శిలాకచ్ఛగుచ్ఛాచ్ఛోటనకారిభిః । తరఙ్గైస్ తుఙ్గితాకారస్పృష్టతీరలతాదలైః
తీరాన ఉన్న లతల ఆకులను ఎత్తైన అలలు తాకుతూ, రాళ్లు, పుటలు గుంపులుగా నిరంతరం కొట్టుకుంటూ ఉంటాయి.
శీకరాకీర్ణపర్యన్తశాద్వలస్థలవేల్లితైః । శిలాఫలహకాస్ఫాలఫేనిలోత్ఫాలశీకరైః
అది చుట్టూ నీటి చిమ్మటలు, ఊగే గడ్డి మచ్చలు, రాళ్లు, పండ్లు, పుటలు తాకి ఏర్పడే నురుగు చినుకులతో నిండిపోయి ఉంటుంది.
తుషారీకృతమధ్యాహ్నదివాకరకరోత్కరైః । ఫుల్లపుష్పోత్కరాసారప్రదానోత్కతటద్రుమైః
మధ్యాహ్న సూర్యకిరణాలు మంచు వలె మెరుపు పంచుతుంటే, ఒడ్డున పుష్పాలతో నిండిన చెట్లు వాటి సౌరభాన్ని ప్రసాదించేందుకు ఉత్సాహంగా నిలిచుంటాయి.
విద్రుమైర్ ఇవ సఙ్క్రాన్తఫుల్లకింశుకకాన్తిభిః । వ్యాప్తయా పుష్పరాశీనాం సముల్లాసనకారిభిః
పువ్వులు విరబూసిన కింశుక చెట్ల కాంతి పగడాల వలె మెరిసిపోతూ, అక్కడ పుష్పరాశులు ఆనందంగా విరివిగా పరచుకున్నట్టు కనిపిస్తాయి.
ఉహ్యమానఫలాపూరసువ్యగ్రగ్రామబాలయా । మహాకలకలావర్తసక్తయా గ్రామ్యకుల్యయా
పల్లె పిల్లలు పండ్లు ఏరడంలో మునిగి, ఊరి వాగులో గొప్ప గోలతో వచ్చే అలల్లో మునిగి పోతున్నారు.
వేష్టితస్ తరలాస్ఫాలజలధౌతతలోపమః । ఘనపత్త్రతరుచ్ఛత్త్రచ్ఛాయాసతతశీతలః
అది వేగంగా తిరిగే నీటితో తడిసిన ఒడ్డులతో చుట్టూ ఉండి, దట్టమైన ఆకుల చెట్ల నీడలో ఎప్పుడూ చల్లగా ఉంటుంది.
అయమ్ ఆలక్ష్యతే పుష్పలతావలనసున్దరః । లలద్గులుచ్ఛకచ్ఛన్నగవాక్షో గృహమణ్డపః
ఇక్కడ పుష్పలతలు చుట్టిన అందమైన గృహమండపం కనిపిస్తుంది; దాని కిటికీలు పై నుంచి వాలిన కొమ్మలతో నీడపడుతున్నాయి.
అత్ర మే సంస్థితో భర్తా జీవాకాశలవాకృతిః । చతుస్సముద్రపర్యన్తమేఖలాయా భువః పతిః
ఇక్కడే నా భర్త ఉన్నాడు; అతని రూపం జీవాకాశపు రేణువులా ఉంది. నాలుగు సముద్రాలతో చుట్టబడిన భూమికి అతనే అధిపతి.
ఆస్మృతం పూర్వమ్ ఏతేన కిలాసీద్ అభివాఞ్ఛితమ్ । శీఘ్రం స్యామ్ ఇవ రాజేతి తీవ్రసంవేగధర్మిణా
ఇదివరకు అతనికి ఎంతో తపనగా, 'నేను త్వరగా రాజు కావాలి' అనే ఆకాంక్ష బలంగా ఉండేది.
దినైర్ అష్టభిర్ ఏవాసౌ తేన రాజ్యం సమృద్ధిమత్ । చిరకాలప్రత్యయదం ప్రాప్తవాన్ పరమేశ్వరి
పరమేశ్వరి, ఆ తపన వల్ల అతడు కేవలం ఎనిమిది రోజుల్లోనే, సాధారణంగా చాలా కాలం పట్టే రాజ్యాన్ని సంపూర్ణంగా పొందాడు.
అత్రాసౌ భర్తృజీవో మే గృహే వ్యోమ్ని స్థితో నృపః । అదృశ్యః ఖే యథా వాయుర్ ఆమోదో వా యథానిలే
ఇక్కడే నా భర్త అయిన రాజు ప్రాణం నా ఇంట్లో, ఆకాశంలో ఉన్నట్లు, కనబడకుండా, ఆకాశంలో గాలి లాగా లేదా గాలిలో పరిమళం లాగానే ఉండిపోయింది.
ఇహైవాఙ్గుష్ఠమాత్రాన్తే తద్ వ్యోమ్నీవ పదం స్థితమ్ । మద్భర్తృరాజ్యం మమ తు గతం యోజనకోటితామ్
ఇక్కడే, వేరే ఎక్కడికీ వెళ్లకుండానే, ఒక అంగుళం పరిమాణంలో ఆ రాజ్యం ఆకాశంలో ఉన్నట్లు స్థిరపడింది. కానీ నా భర్త రాజ్యం మాత్రం కోటి యోజనల దూరం వరకు విస్తరించింది.
ఆవాం ఖమ్ ఏవ తత్ ఖం చ భర్తృరాజ్యం మమేశ్వరి । పూర్ణం సహస్రైశ్ శైలానామ్ అహో మాయేయమ్ ఆతతా
మేమిద్దరం ఆకాశమే, నా భర్త రాజ్యం కూడా ఆకాశమే, అమ్మా. అయినా అది వేల కొండలతో నిండినట్టుగా కనిపిస్తోంది. ఇదెంత అద్భుతమైన మాయో చూడండి!
తద్ దేవి భర్తుర్ నికటం పునర్ గన్తుం మమేప్సితమ్ । తద్ ఏహి తత్ర గచ్ఛావః కిం దూరం వ్యవసాయినామ్
దేవీ, ఇప్పుడు నాకు నా భర్త దగ్గరకు మళ్లీ వెళ్లాలని ఉంది. రా, మనిద్దరం అక్కడికి పోదాం. ధైర్యంగా ఉన్నవారికి దూరం అనేది ఏముంటుంది?
ఇత్య్ ఉక్త్వా ప్రణతా దేవీం సా ప్రవిశ్యాశు మణ్డపమ్ । విహఙ్గీవ తయా సార్ధం పుప్లువే ఽసినిభం నభః
అని చెప్పి ఆ దేవిని నమస్కరించి, వెంటనే ఆ మండపంలోకి ప్రవేశించింది. ఆవిడతో కలిసి, పక్షిలా, కత్తిలా నలుపుగా ఉన్న ఆకాశంలో ఎగిరిపోయింది.
భిన్నాఞ్జనచయప్రఖ్యం సౌమ్యైకార్ణవసున్దరమ్ । నారాయణాఙ్గసదృశం భృఙ్గపృష్ఠామలఛవిమ్
ఆకాశం, విరిగిన మినుము గడ్డలలా, మృదువుగా ఒంటరి సముద్రంతో అందంగా, నారాయణుని శరీరంలా, మిడత వెనుక భాగం వంటి నిర్మలమైన కాంతితో కనిపించింది.