గాయత్కిన్నరగన్ధర్వవిద్యాధరసురాఙ్గనమ్ । నూనమ్ అద్య నభో జాతమ్ అస్మత్తాతాభ్యలఙ్కృతమ్
ఈరోజు మన తండ్రి వచ్చినందుకు, ఆకాశం కిన్నరులు, గంధర్వులు, విద్యాధరులు, దేవతా స్త్రీలు పాడుతున్న పాటలతో అలంకరించబడింది.
తద్ దేవ్యౌ క్రియతాం తావద్ అస్మాకం శోకనాశనమ్ । మహతాం దర్శనం నామ న కదాచన నిష్ఫలమ్
కాబట్టి, ఈ దేవతలు మన బాధను తొలగించాలి. ఎందుకంటే మహానుభావులను దర్శించడం ఎప్పుడూ వృథా కాదు.
ఇత్య్ ఉక్తవన్తం సా పుత్రం మూర్ధ్ని పస్పర్శ పాణినా । పల్లవేనానతా నమ్రం మూలగ్రన్థిమ్ ఇవాబ్జినీ
అమ్మ తన కుమారునితో ఇలా చెప్పి, తన చేతిని మృదువుగా అతని తలపై ఉంచింది. అది, తేనెపువ్వు తన మూలాన్ని పల్లు తో తాకినట్లుగా ఉంది.
తస్యాస్ స్పర్శేన తేనాసౌ దుఃఖదౌర్భాగ్యసఙ్కటమ్ । జహౌ ప్రావృడ్ఘనాసఙ్గాద్ గ్రీష్మతాపమ్ ఇవాచలః
ఆమె తాకిడితో, అతని బాధలు, దురదృష్టం అన్నీ తొలగిపోయాయి. అది వర్షాకాల మేఘాలు చేరినప్పుడు పర్వతం వేసవి వేడిని విడిచిపెట్టినట్లుంది.
సర్వో గృహజనస్ సో ఽథ తయోర్ దేవ్యోర్ విలోకనాత్ । లక్ష్మీవాన్ దుఃఖనిర్ముక్తో బభూవామృతపో యథా
ఆ ఇద్దరు దేవతలను చూసిన వెంటనే, ఇంటి వారందరికీ ఐశ్వర్యం కలిగి, బాధలు తొలగిపోయాయి. అది అమృతాన్ని సేవించినవారిలా ఆనందంగా మారారు.
తయాస్య లీలయా మాత్రా పుత్రస్య జ్యేష్ఠశర్మణః । కస్మాన్ న దర్శనం దత్తం నో దత్తః కథితో ఽథవా
ఆ తల్లి తన కుమారుడు జ్యేష్ఠశర్మను కలవడానికీ, అతని గురించి చెప్పడానికీ ఎందుకు అనుమతించలేదు? ఆమె ఆ పని ఎందుకు చేయలేదు?
బుద్ధః పృథ్వ్యాదిబోధేన యేన పృథ్వ్యాదిసఙ్ఘకః । తస్య పిణ్డాత్మతాం ధత్తే వ్యోమైవాన్యస్య కేవలమ్
భూమి మొదలైన పదార్థాల జ్ఞానంతో ఎవరికైనా బోధ కలిగితే, ఆ భూమి మొదలైన వాటి సముదాయాన్ని వేరు వేరు వ్యక్తిగా భావిస్తాడు. అది ఖాళీ ఆకాశం వేరుగా కనిపించడంలా ఉంటుంది.
అసద్ ఏవాఙ్గ సద్ ఇవ భాతి పృథ్వ్యాదివేదనాత్ । యథా బాలస్య వేతాలో న భాతి తదవేదనాత్
ప్రియమైనవాడా, భూమి మొదలైన వాటి జ్ఞానం వల్ల అసలు లేనిది ఉన్నదిలా కనిపిస్తుంది. పిల్లవాడు పిశాచాన్ని తెలియకపోతే అది కనిపించనట్టే, అజ్ఞానం వల్ల అలా అనిపిస్తుంది.
యథా పృథ్వ్యాదితా భాతా న పృథ్వ్యాది భవేత్ క్షణాత్ । స్వప్నే స్వప్నపరిజ్ఞానాత్ తథా జాగ్రత్య్ అపి స్ఫుటమ్
ఎలా అంటే, భూమి మొదలైనవి మనకు కనిపించినా, అవి ఒక్క క్షణంలో కనబడకుండా పోవచ్చు. అలాగే, మనం కలలో కలగురించి తెలుసుకున్నట్టు, ఇదే విషయం మేలులో కూడా స్పష్టంగా తెలుస్తుంది.
పృథ్వ్యాది ఖతయా బుద్ధం ఖమ్ ఇత్య్ ఏవానుభూయతే । తథా హి క్షుబ్ధధాతూనాం కుడ్యే ఽపి ఖ ఇవోద్యమః
ఆకాశతత్వం వల్ల ఎవరికైనా ఆకాశమే అనుభూతి అవుతుంది. అలాగే, భూతాలు కలవరపడినప్పుడు, గోడ కూడా ఆకాశంలా కనిపించవచ్చు.
స్వప్నే నగరమ్ ఉర్వీ వా శూన్యం ఖాతం చ బుధ్యతే । స్వప్నాఙ్గనా చ కురుతే శూన్యాప్య్ అర్థక్రియా నృణామ్
కలలో ఒక నగరం లేదా భూమి ఖాళీగా లేదా లోపల ఖాళీగా కనిపించవచ్చు. అలాగే, కలలో కనిపించే ఆడపిల్ల కూడా వాస్తవం కాకపోయినా, మనుషులకు ఉపయోగకరమైన పనులు చేస్తుంది.
ఖం పృథ్వ్యాదితయా బుద్ధం పృథ్వ్యాది భవతి క్షణాత్ । మూర్ఛయా పరలోకో ఽపి ప్రత్యక్షమ్ అనుభూయతే
ఆకాశం భూమి మొదలైనవిగా తెలిసినప్పుడు, అది ఒక్క క్షణం భూమి వంటిది అవుతుంది. మాయ వల్ల పరలోకమూ మనకు ప్రత్యక్షంగా అనుభూతి అవుతుంది.
బాలో వ్యోమైవ వేతాలం మ్రియమానో ఽమ్బరం వనమ్ । కేశోణ్డుకం ఖమ్ అన్యస్ తు ఖమ్ అన్యో వేత్తి మౌక్తికమ్
పిల్లవాడు ఆకాశాన్ని ఓ పిశాచంగా చూస్తాడు. మరణించబోతున్నవాడు దాన్ని అడవిగా చూస్తాడు. ఇంకొకరు జుట్టును బంతిగా భావిస్తారు. మరొకరు ఆకాశాన్ని వేరేలా ఊహిస్తారు. ఇంకొకరు ఆకాశంలో ముత్యాన్ని చూస్తారు.
త్రస్తక్షీవార్ధనిద్రాశ్ చ నౌయానాశ్ చ సదైవ ఖే । వేతాలవచ్ చ వృక్షాది పశ్యన్త్య్ అనుభవత్య్ అపి
భయపడినవాళ్లు, మత్తులో ఉన్నవాళ్లు, పడవలో ప్రయాణించే వాళ్లు ఎప్పుడూ ఆకాశంలో వృక్షాలు లాంటి వాటిని, పిశాచాల్లా, చూస్తారు. కొందరు వాటిని అనుభవించగలుగుతారు కూడా.
ప్రథాభావితమ్ ఏతేషాం పదార్థానామ్ అదో వపుః । అభ్యాసజనితం భావి నాస్త్య్ ఏకం పరమార్థతః
ఈ వస్తువుల రూపాలు మన ఊహా అలవాటుతో ఏర్పడతాయి. మనసులో పదే పదే వచ్చిన భావన వల్ల అవి కనిపిస్తాయి. కానీ నిజంగా ఒక్కటి కూడా వాస్తవంగా ఉండదు.
లీలయా తు యథావస్తు బుద్ధం పృథ్వ్యాది నాస్తి తత్ । ఆకాశమ్ ఏవ సంవిత్త్యా భావిత్వాదితయోదితమ్
అయితే, నిజాన్ని తెలిసినవాడికి భూమి మొదలైనవి యథావస్తువుగా లేవు. కేవలం ఆకాశమే, ఆ చైతన్యంతో కల్పించబడినదిగా, ఉన్నదిగా చెప్పబడుతుంది.
బ్రహ్మాత్మైకచిదాకాశమాత్రబోధవతో మునేః । పుత్రమిత్రకలత్రాణి కథం కాని కదా కుతః
బ్రహ్మం, ఆత్మ, చైతన్యం అన్నీ ఒకటే అని తెలిసిన మునికి, కుమారులు, స్నేహితులు, భార్యలు ఎప్పుడు, ఎక్కడ, ఎలా ఉంటారు? అవన్నీ ఎలా ఉండగలవు?
హస్తశ్ శిరసి యద్ దత్తో లీలయా జ్యేష్ఠశర్మణః । తత్ ప్రవాహస్థితారమ్భసమ్బోధాయాశ్ చితేః ఫలమ్
జ్యేష్ఠశర్ముడు ఆటగా చేతిని తలపై పెట్టినది, మనస్సు ప్రవాహం మొదలు, కొనసాగింపు తెలిసిన ఫలితమే.
బోధో హి చేతతి యథైవ తథా విభాతి సూక్ష్మస్ తు ఖాద్ అతితరాం చ తథా విశుద్ధః । సర్వత్ర రాఘవ స ఏవ పదార్థజాలం స్వప్నేషు కల్పితపురేష్వ్ అనుభూతమ్ ఏవ
మనస్సు ఎలా ఆలోచిస్తే, అలా కనిపిస్తుంది. అది చాలా సూక్ష్మమైనది, ఆకాశం కన్నా కూడా, అందుకే అది నిర్మలమైనది. రాఘవా! ప్రతి చోటా, కలలో ఊహించిన పట్టణాల్లో అనుభవించినట్లే, ఇదే పదార్థాల సముదాయం అనుభవించబడుతుంది.
తస్మిన్ గిరితటే గ్రామే తస్మిన్ మణ్డపకోదరే । అన్తర్ధిమ్ ఆశ్వ్ ఆయయతుస్ తత్రస్థే ఏవ తే స్త్రియౌ
ఆ కొండ దిబ్బపై, ఆ ఊరిలో, ఆ మండపం లోపల, అక్కడే ఉన్న ఆ ఇద్దరు స్త్రీలు అంతర్ధానం పొందారు.
అస్మాకం వనదేవీభ్యాం ప్రసాదః కృత ఇత్య్ అథ । శాన్తదుఃఖే గృహజనే పుణ్యపారపరే స్థితే
మన అడవి దేవతలు మనపై అనుగ్రహం చేసినట్లుంది. ఇంట్లోని బాధలు శాంతించిపోయి, ఆ ఇంటివారు పుణ్యఫలంతో నిలిచారు.
మణ్డపాకాశసంలీనా లీలామ్ ఆహ సరస్వతీ । వ్యోమరూపా వ్యోమరూపాం స్మయాత్ తూష్ణీమ్ అవస్థితామ్
మండపంలో కలిసిపోయిన సరస్వతి, ఆకాశంలా కనిపించే, నవ్వుతూ మౌనంగా ఉన్న ఆవిడతో ఆటపాటగా మాటలు చెప్పింది.
సఙ్కల్పస్వప్నయోర్ మోఘక్రియాయాః కథనం మిథః । యథేహార్థక్రియాం ధత్తే తయోస్ సా సఙ్కథా తథా
వారి మధ్య జరిగిన సంభాషణ కల్పనలూ, కలలలో జరిగే వ్యర్థమైన పనుల గురించిది. ఈ లోకంలో మనం పనులు చేసే విధంగా, వారు కూడా అలాంటి విషయాలపై మాట్లాడుకున్నారు.
పృథ్వ్యాదినాడీప్రాణాదేర్ ఋతే ఽప్య్ అభ్యుదితా తయోః । సా సఙ్కథనసంవిత్తిస్ స్వప్నసఙ్కల్పయోర్ ఇవ
భూమి, నాడులు, ప్రాణాలు లేవన్నా, వారిద్దరి మధ్య సంభాషణ సాగింది. కలలలో, ఊహల్లో జరిగే మాటలు ఎలా ఉంటాయో, అదేవిధంగా ఈ సంభాషణ కూడా జరిగింది.
జ్ఞేయం జ్ఞాతమ్ అశేషేణ దృష్టా ద్రష్టవ్యసంవిదః । ఈదృశీయం బ్రహ్మసత్తా కిమ్ అన్యద్ వద పృచ్ఛసి
తెలిసినదంతా పూర్తిగా తెలుసుకున్నాను; చూడవలసినదాన్ని నా జ్ఞానం పూర్తిగా చూసింది. ఇదే పరబ్రహ్మ తత్వం. మరి నీవు ఇంకేమి అడుగుతున్నావు?
మృతస్య భర్తుర్ జీవో ఽసౌ యత్ర రాజ్యం కరోతి మే । తత్రాహం కిం న తైర్ దృష్టా దృష్టాస్మీహ సుతేన కిమ్
నా భర్త మరణించిన తరువాత అతని ప్రాణం ఎక్కడో రాజ్యం పాలిస్తున్నది అంటారు. అయితే అక్కడ వాళ్లు నన్ను ఎందుకు చూడరు? ఇక్కడ నా కుమారుడు నన్ను ఎలా చూస్తున్నాడు?
అభ్యాసేన వినా వత్సే తదా తే ద్వైతనిశ్చయః । నూనమ్ అస్తఙ్గతో నాభూద్ ఋతుసన్ధావ్ ఋతుర్ యథా
ప్రియమైనవాడా! సాధన లేకుండా, ఆ సమయంలో నీకు ద్వైత భావన పూర్తిగా పోయినట్టు లేదు. ఋతుపవనాలు మారే సరిహద్దులో ఋతువు పూర్తిగా ముగియనట్టే ఇది.
అద్వైతం యో న యాతో ఽసౌ కథమ్ అద్వైతకర్మభిః । యుజ్యతే తాపసంస్థస్య చ్ఛాయాఙ్గానుభవః కుతః
అద్వైతాన్ని పొందని వాడికి, అద్వైత కర్మలు ఎలా సరిపోతాయి? తపస్సులో స్థిరమైనవాడికి నీడ లేదా అవయవాల అనుభవం ఎలా కలుగుతుంది?
లీలాస్మీతి వినాభ్యాసం తత్ర నాస్తఙ్గతో ఽభవత్ । యదా భావస్ తదా సత్యసఙ్కల్పత్వమ్ అభూన్ న తే
లీలా, సాధన లేకుండా అక్కడ ఏ మార్పు జరగలేదు. ఆ స్థితి వచ్చినప్పుడు, నిజమైన సంకల్పశక్తి నీకు కలగలేదు.
అద్యాపి సత్యానుభవాస్ సఙ్కల్పాస్ తేన మాం యయుః । సమ్పశ్యత్వ్ ఇత్య్ అభిమతం ఫలితం తవ సున్దరి
ఇప్పటికీ, నిజమైన అనుభవం వల్ల ఆ సంకల్పాలు నన్ను చేరాయి. అందుకే, 'నాకు ప్రత్యక్షంగా కనిపించాలి' అన్న నీ కోరిక నెరవేరింది, అందాల లీలా.