ఆసన్నమృత్యుతరుణాన్తరవక్త్రకాన్తిసంశీర్ణజీర్ణతరుపర్ణవనోపమానమ్ । వృష్టివ్యపాయపరిధూసరదేశరూక్షం జాతం గృహేశ్వరవియోగహతం గృహం తత్
ఆ ఇంటి యజమాని దూరమైన తర్వాత, ఆ ఇల్లు మరణం దగ్గర ఉన్న యువకుల ముఖ కాంతి పోయి, వాడిపోయిన పాత చెట్లతో ఉన్న అడవిలా, వర్షం ఆగిపోయి దుమ్ముతో కప్పబడిన పొలంలా, బాగా రూక్షంగా మారిపోయింది.
అథ సా నిర్మలజ్ఞానచిరాభ్యాసేన సున్దరీ । సమ్పన్నా సత్యసఙ్కల్పా సత్యకామా చ దేవవత్
తర్వాత, ఆ అందమైన మహిళ నిర్మలమైన జ్ఞానాన్ని చాలా కాలం అభ్యాసం చేసి, నిజమైన సంకల్పం, నిజమైన కోరికలతో దేవతలా మారింది.
చిన్తయామ్ ఆస మామ్ ఏతే దేవీం చేమాం స్వబాన్ధవాః । పశ్యన్తు తావత్ సామాన్యలలనారూపధారిణీమ్
ఆమె తన మనసులో ఇలా ఆలోచించింది: 'ఈ నా బంధువులు నన్ను ఇప్పుడు ఒక సాధారణ మహిళలా చూస్తారు.'
తతో గృహజనస్ తత్ర స దదర్శాఙ్గనాద్వయమ్ । లక్ష్మీగౌర్యోర్ యుగమ్ ఇవ సముద్భాసితమన్దిరమ్
ఆ ఇంటివారు అక్కడ ఆ ఇద్దరు స్త్రీలను చూశారు. వారు ఇద్దరూ కలసి, లక్ష్మీదేవి, గౌరీదేవిలా ప్రకాశిస్తూ, ఒక వెలుగు మంటపంలో ఉన్నట్టు కనిపించారు.
ఆపాదం వివిధామ్లానమాలావలనసున్దరమ్ । వసన్తలక్ష్మ్యోర్ యుగలమ్ ఇవామోదితకాననమ్
తల నుండి పాదాల వరకు వారు రకరకాల పూలహారాలతో అలంకరించబడి, అందంగా, తాజాగాను, వసంతకాల దేవతలతో అలరించే ఆనందభరితమైన అడవిలా కనిపించారు.
సర్వౌషధివనగ్రామం పూరయత్ తం రసాయనైః । శీతలాహ్లాదసుఖదం చన్ద్రద్వయమ్ ఇవోదితమ్
వారు ఆ ఔషధవన గ్రామాన్ని అమృతాలతో నింపి, చల్లదనం, ఆనందం, సుఖాన్ని పంచారు. అది రెండు చంద్రులు ఉదయించినట్లుగా అనిపించింది.
లమ్బాలకలతాలోలలోచనాలివిలోకితైః । కిరత్ కువలయోన్మిశ్రమాలతీకుసుమోత్కరాన్
వాళ్ల పొడవాటి, అలలాడే జుట్టు తాడులు, చలించే కన్నుల చూపులతో, నీలకమలాలతో కలిసిన మల్లెపువ్వుల గుత్తులను చల్లినట్టుగా కనిపించారు.
ద్రుతహేమరసాపూర్ణసరిత్సరణహారిణా । దేహప్రభాప్రభావేన కనకీకృతకాననమ్
వాళ్ల దేహ కాంతి వేగంగా ప్రవహించే పొంగిపోయిన బంగారు నదిలా వెలుగునిచ్చి, ఆ అడవిని బంగారంలా మెరిసేలా చేసింది.
సహజాయా వపుర్ లక్ష్మ్యా లీలాదోలావిలాసినా । తరతేవ తరఙ్గాఢ్యనిజలావణ్యవారిధేః
సహజమైన కాంతితో, ఆటపాటలతో నిండిన లక్ష్మీదేవి రూపం, తన అందపు సముద్రంలో అలలను దాటి వెళ్తున్నట్టు అనిపించింది.
విలోలబాహులతికాయుగేనారుణపాణినా । ప్రకిరద్ వా నవం హైమకల్పవృక్షలతావనమ్
విలసిల్లే చేతులు, అరుణవర్ణపు పాదాలతో, ఆమె కొత్తగా బంగారు కల్పవృక్షాల అడవిని చల్లినట్టు కనిపించింది.
పాదైర్ అమృదితామ్లానపుష్పపల్లవకోమలైః । ఫుల్లాబ్జదలమాలాభైర్ అస్పృశద్భూతలం పునః
ఆమె అడుగులు పువ్వుల కిరణాల్లా, కొత్త కొమ్మలంత మృదువుగా, భూమిని తాకకుండా, వికసించిన కమలదళాల మాలలవలె మెరిసిపోతూ, మళ్లీ నడిచింది.
తాలీతమాలషణ్డానాం శుష్కానాం శశిరోచిషామ్ । ఆలోకనామృతాసేకైర్ జనయద్ బాలపల్లవాన్
ఆమె చూపు అమృతంతో, వెలుగు కోల్పోయిన ఎండిపోయిన తాళ, తమాల చెట్ల మధ్య, మళ్లీ చిన్న కొత్త మొగ్గలు పుట్టుకొచ్చాయి.
నమో ఽస్తు వనదేవీభ్యామ్ ఇత్య్ ఉక్త్వా కుసుమాఞ్జలిమ్ । తత్యాజ జ్యేష్ఠశర్మాథ సార్ధం గృహజనేన సః
"అరణ్య దేవతలకు నమస్కారం" అని పుష్పాంజలి సమర్పించి, జ్యేష్ఠశర్మ తన ఇంటివారితో కలిసి అక్కడి నుండి వెళ్లిపోయాడు.
పపాత పాదయోర్ దేవ్యోస్ తయోస్ సకుసుమాఞ్జలిః । ప్రాలేయశీకరాసారః పద్మిన్యా ఇవ పద్మయోః
ఆ దేవతల పాదాల వద్ద పుష్పాంజలి సమర్పించాడు; అది పద్మవనంలో కమలాలపై పడే మంచు తుంపర్ల వానలా అనిపించింది.
జయతం వనదేవ్యౌ నో దుఃఖనాశార్థమ్ ఆగతే । ప్రాయః పరపరిత్రాణమ్ ఏవ కర్మ నిజం సతామ్
మన బాధలు తొలగించేందుకు వచ్చిన అడవి దేవతలు విజయవంతమవ్వాలి. మంచి మనుషుల పనులు ఎక్కువగా ఇతరుల రక్షణ కోసమే జరుగుతాయి.
దేవ్యావ్ అభవతాం స్నిగ్ధావ్ ఇహ బ్రాహ్మణదమ్పతీ । సర్వాతిథీ కులకరౌ స్తమ్భభూతౌ ద్విజస్థితేః
ఆ దేవతలు ఇక్కడ బ్రాహ్మణ దంపతులపై మమకారం చూపారు. వారు అందరికీ ఆతిథ్యం ఇచ్చేవారు, తమ వంశానికి ఆధారంగా ఉండేవారు, ద్విజుల సమాజానికి బలమైన స్థంభంలా నిలిచేవారు.
తావ్ అద్య గృహమ్ ఉత్సృజ్య సపుత్రపశుబాన్ధవమ్ । స్వర్గం గతౌ నః పితరౌ తేన శూన్యం జగత్త్రయమ్
ఈ రోజు మా తల్లిదండ్రులు ఇంటిని, కుమారులను, పశువులను, బంధువులను వదిలి స్వర్గానికి వెళ్లిపోయారు. అందుకే మాకు మూడు లోకాలు ఖాళీగా అనిపిస్తున్నాయి.
పక్షిణో వృక్షమ్ ఆరుహ్య విక్షిపన్తః ప్రతిక్షణమ్ । గృహే శూన్యే మృతావ్ ఉత్కాశ్ శోచన్తి మధురస్వనైః
పక్షులు చెట్టుపై కూర్చొని ప్రతి క్షణం చుట్టూ తిరుగుతున్నాయి. ఖాళీ అయిన ఇంట్లో, మృతులను తలచుకుంటూ, తీయని స్వరాలతో దుఃఖిస్తూ విలపిస్తున్నాయి.
గుహా ఘురఘురారావప్రలాపకలనాకులా । సరిత్స్థూలాశ్రుధారాభిః పరిరోదితి పర్వతః
గుహలలోంచి గర్జనలతో కలిసిపోయిన గందరగోళ శబ్దాలతో, పర్వతం దుఃఖంతో ఏడుస్తూ, దాని పై నుంచి నదుల్లా ప్రవహించే ముదురు కన్నీటి ధారలతో పూర్తిగా మునిగిపోతుంది.
నిర్ఝరాక్రన్దహారిణ్యో ముక్తామ్బరపయోధరాః । తప్తనిశ్శ్వాసవిధ్వస్తాః పరం కార్శ్యమ్ ఇతా దిశః
జలపాతాలు తమ వస్త్రాలు జారిపడి, వక్షోజాలు బయటపడినట్లుగా, వేడిగా ఊపిరి పీల్చుతూ, ఏడుస్తూ, బలహీనతతో అన్ని దిశలలో చెలమేసి తిరుగుతున్నాయి.
క్షతవిక్షతసర్వాఙ్గః కరుణాక్రన్దకర్కశః । ఉపవాసపరో గ్రామో దీనో మృతిపరస్ స్థితః
ప్రతి అవయవంలో గాయపడి, దయనీయమైన ఏడుపుతో నిండిపోయిన గ్రామం, ఉపవాసంలో మునిగిపోయి, దుఃఖంతో మరణాన్ని ఆశిస్తూ నిలిచిపోయింది.
దివసం ప్రతి వృక్షాణామ్ అవశ్యాయాస్రుబిన్దవః । గుచ్ఛలోచనకోశేభ్యస్ తాపోష్ణా నిపతన్త్య్ అధః
ప్రతి రోజు, వృక్షాల గుత్తి కళ్ల నుంచి, వేడి కారణంగా వేడిగా మారిన ఆమడ్లాంటి కన్నీటి బిందువులు కిందికి జారిపోతున్నాయి.
ప్రశాన్తజనసఞ్చారా రథ్యాః క్షారవిధూసరాః । విధవా విగతానన్దాస్ సంశూన్యహృదయం గతాః
ప్రశాంతమైన జనాలతో ఖాళీ అయిన వీధులు ఉప్పుతో తెల్లగా మారిపోయాయి. ఆనందం కోల్పోయిన, హృదయం శూన్యమైన, వితంతువుల్లా అవి వెలవెలబోయి ఉన్నాయి.
కోకిలాలిప్రలాపిన్యో వృష్టిబాష్పహతా లతాః । ఉష్ణోష్ణశ్వసనా దేహం ఘ్నన్తి పల్లవపాణిభిః
కోయిలలు, తేనెటీగలు అరుపులతో నిండిన వల్లులు, వానకన్నీళ్లతో తడిసి, వేడిగా వీచే గాలికి తాళలేక, తమ ఆకులతో తమను తాము కొడుతూ బాధపడుతున్నాయి.
ఆత్మానం శతధా కర్తుం బృహచ్ఛ్వభ్రాచ్ ఛిలాతలే । నిర్ఝరా నిపతన్త్య్ ఏతే తాపతప్తశరీరకాః
తీవ్రమైన వేడికి కాలిపోయిన ఈ జలపాతాలు, పెద్ద చిలిపట్ల నుంచి రాళ్లపై పడుతూ, తమను తాము వంద ముక్కలుగా చేసుకోవాలన్నట్టు కూలిపోతున్నాయి.
నిస్సఙ్కథా గతశ్రీకా మూకా విలులితాశయాః । అన్ధేన తమసా పూర్ణా గృహా గహనతాం గతాః
మాటలే లేని, ఐశ్వర్యం పోయిన, నిశ్శబ్దంగా, సంకల్పాలు చెదిరిపోయిన ఇళ్ళు, అంధకారంతో నిండిపోయి, లోతైన అరణ్యంలా మారిపోయాయి.
ఉద్యానపుష్పషణ్డేభ్యో రుదద్భ్యో భ్రమరారవైః । పూతిగన్ధో వినిర్యాతి స్వామోదాపరనామకః
తోటలో పుష్పగుచ్ఛాల మధ్య, తేనెటీగలు దుఃఖంగా గోల చేస్తుంటే, ముందు మధురంగా ఉన్న వాసన ఇప్పుడు దుర్వాసనగా మారి బయటకు వస్తోంది.
చూతద్రుమవిలాసిన్యో విరసాః ప్రతివాసరమ్ । లతాః కృశా విలీయన్తే సఙ్కుచద్గుచ్ఛలోచనాః
మామిడి చెట్లకు తోడుగా ఉన్న వల్లులు రోజుకో రోజు రుచి కోల్పోతూ, సన్నగా మారి, మొగ్గలు ముడుచుకుంటూ మెల్లగా క్షీణించిపోతున్నాయి.
ప్రక్షేప్తుమ్ అమ్బుధౌ దేహం ప్రవృత్తా గన్తుమ్ ఆకులాః । కుల్యాః కలకలాలోలా లోలయన్త్యస్ తనుం భువి
సముద్రంలో కలవాలని ఆత్రంగా, వెళ్లిపోవాలని తపనతో, వాగులు భూమిపై కలకలలతో ప్రవహిస్తూ తమ నీటిని ఊగిస్తూ సాగిపోతున్నాయి.
అశఙ్కమషకాపాతస్పన్దమ్ అప్య్ అతిచాపలమ్ । కలయన్త్యస్ స్థితా వాప్యో నిస్స్పన్దానన్దమ్ ఆత్మని
చెరువులు మాత్రం నిశ్చలంగా ఉండి, చిన్న ఈగ పడినా అది కూడా ఎక్కువ కదలికగా భావించి, అంతర్గత నిశ్శబ్దంలో ఆనందిస్తూ నిలిచిపోయాయి.