యోగవాసిష్ఠః

జీవన్ముక్తస్థితిం బ్రహ్మన్ కృత్వా రాఘవమ్ ఆదితః । క్రమాత్ కథయ మే నిత్యం భవిష్యామి సుఖీ యథా

బ్రహ్మన్, రాఘవునికి మొదటి నుంచీ ఏర్పడిన జీవన్ముక్త స్థితిని, దశలవారీగా నాకు వివరించు. అలా తెలుసుకుంటే నేను ఎప్పుడూ సంతోషంగా ఉండగలను.

భ్రమస్య జాగతస్యాస్య జాతస్యాకాశవర్ణవత్ । అపునస్స్మరణం మన్యే సాధో విస్మరణం వరమ్

ఓ సద్గుణసంపన్నుడా, ఈ లోకమంతా కల్పనగా, ఆకాశానికి రంగు లేకపోయినట్టే, అసలే రంగులేని మాయగా పుట్టింది. దీన్ని మళ్లీ మరిచిపోవడం, గుర్తు పెట్టుకోవడం కన్నా మంచిదని నేను భావిస్తున్నాను.

దృశ్యాత్యన్తాభావబోధం వినా తన్ నానుభూయతే । కదాచిత్ కేనచిన్ నామ స బోధో ఽన్విష్యతామ్ అతః

మనకు కనబడే ఈ ప్రపంచం అసలు లేదు అనే జ్ఞానం లేకుండా, దాన్ని నిజంగా అనుభవించలేం. అందుకే ఎప్పుడైనా ఎవరో ఆ జ్ఞానాన్ని వెతకాలి.

స చేహ సమ్భవత్య్ ఏవ తదర్థమ్ ఇదమ్ ఆతతమ్ । శాస్త్రమ్ ఆకర్ణయసి చేత్ తత్త్వం ప్రాప్నోషి నాన్యథా

ఆ జ్ఞానం ఇక్కడ సాధ్యమైతే, దానికోసమే ఈ శాస్త్రాన్ని వివరించాము. నీవు దీన్ని శ్రద్ధగా వినితే నిజమైన తత్వాన్ని పొందగలవు, లేనిపక్షంలో కాదు.

జగద్భ్రమో ఽయం దృశ్యో ఽపి నాస్త్య్ ఏవేత్య్ అనుభూయతే । వర్ణో వ్యోమ్న ఇవాఖేదాద్ విచారేణామునానఘ

ఈ లోకమంతా మనకు కనబడుతున్నా, నిజానికి అది లేదు అని అనుభవంలోకి వస్తుంది. పాపరహితుడా, ఈ విచారణ వల్ల అది ఆకాశంలో రంగు లయమైనట్టు అంతరించిపోతుంది.

దృశ్యం నాస్తీతి బోధేన మనసో దృశ్యమార్జనమ్ । సమ్పన్నం చేత్ తద్ ఉత్పన్నా పరా నిర్వాణనిర్వృతిః

దృష్టమై ఉన్నదన్న భావన పోయినప్పుడు, మనసు దృష్ట విషయాల మీద ఉన్న ఆకర్షణను వదిలిపెడుతుంది. అప్పుడు పరమమైన నిర్వాణ ఆనందం కలుగుతుంది.

అన్యథా శాస్త్రగర్తేషు లుఠతాం భవతామ్ ఇహ । భవత్య్ అకృత్రిమజ్ఞానా కల్పైర్ అపి న నిర్వృతిః

ఇంకా, గ్రంథాల గుళ్ళలో తిరుగుతూ ఉండేవారికి సహజమైన జ్ఞానం రాదు, ఎన్నో యుగాలు గడిచినా విముక్తి కలగదు.

పరిత్యాగో వాసనాయా ఉత్తమో మోక్ష ఉచ్యతే । బ్రహ్మన్ స ఏష విమలక్రమో జ్ఞానప్రకాశకః

వాసనలను పూర్తిగా వదిలిపెట్టడమే అత్యుత్తమ మోక్షమని అంటారు. ఓ బ్రహ్మన్, ఇదే పవిత్రమైన మార్గం, ఇది జ్ఞానాన్ని వెలుగులోకి తీసుకువస్తుంది.

క్షీణాయాం వాసనాయాం తు మనో గలతి సత్వరమ్ । క్షీణాయాం శీతసన్తత్యాం బ్రహ్మన్ హిమకణో యథా

వాసనలు పూర్తిగా తగ్గిపోయినప్పుడు, మనసు త్వరగా కరిగిపోతుంది. ఓ బ్రహ్మన్, చలిగాలి ఆగిపోయినప్పుడు మంచు తుంపర ఎలా కరిగిపోతుందో అలాగే.

అయం వాసనయా దేహో ధ్రియతే భూతపఞ్జరః । తనునాన్తర్నివిష్టేన ముక్తౌఘస్ తన్తునా యథా

ఈ శరీరం అనగా భూతాల పంజరంలా ఉంటుంది. ఇది మనలో ఉన్న వాసనల వల్ల నిలబడుతుంది. ఇది లోపల నూలు ఉన్న దుండు నూలు ఎలా కలిపి ఉంచుతుందో, అలాగే ఈ శరీరాన్ని లోపల ఉన్న వాసనలు కలిపి ఉంచుతాయి.

వాసనా ద్వివిధా ప్రోక్తా శుద్ధా చ మలినా తథా । మలినా జన్మనో హేతుశ్ శుద్ధా జన్మవినాశినీ

వాసనలు రెండు రకాలుగా ఉంటాయని చెప్పారు — ఒకటి శుద్ధమైనది, మరొకటి మలినమైనది. మలినమైన వాసన జన్మకు కారణమవుతుంది; శుద్ధమైన వాసన జన్మను అంతముచేస్తుంది.

అజ్ఞానసుఘనాకారా ఘనాహఙ్కారశాలినీ । పునర్జన్మకరీ ప్రోక్తా మలినా వాసనా బుధైః

మలినమైన వాసన అజ్ఞానం గాఢంగా ఉండి, అహంకారం బలంగా కలిగి ఉంటుంది. ఇది మళ్లీ జన్మకు కారణమవుతుందని జ్ఞానులు అంటారు.

పునర్జన్మాఙ్కురత్యక్తా స్థితా సమ్భృష్టబీజవత్ । దేహాన్తం ధ్రియతే జ్ఞాతజ్ఞేయా శుద్ధేతి సోచ్యతే

పునర్జన్మానికి విత్తనాన్ని విడిచిపెట్టిన శుద్ధ వాసన, కాల్చిన విత్తనం లాగానే, శరీరం ఉన్నంతవరకూ ఉంటుంది. ఇందులో జ్ఞాత, జ్ఞేయం రెండూ తెలిసినవిగా ఉంటాయి కనుక దీనిని 'శుద్ధ వాసన' అంటారు.

అపునర్జన్మకరణీ జీవన్ముక్తేషు దేహిషు । వాసనా విద్యతే శుద్ధా దేహే చక్ర ఇవ భ్రమః

జీవితంలోనే విముక్తి పొందినవారికి, పునర్జన్మకు కారణం కాని, శుద్ధమైన వాసన మాత్రమే ఉంటుంది. అది శరీరంలో చక్రం తిరిగినట్టు ఉంటుంది, కానీ తిరిగి జన్మకు దారితీయదు.

యే శుద్ధవాసనా భూయో న జన్మానర్థభాజనమ్ । జ్ఞాతజ్ఞేయాస్ త ఉచ్యన్తే జీవన్ముక్తా మహాధియః

ఎవరికి వాసనలు శుద్ధంగా ఉండి, అవి ఇకపై జన్మలకు, బాధలకు కారణం కాకపోతే, వారు జ్ఞాత, జ్ఞేయాన్ని తెలుసుకున్నవారు. అలాంటి మహాజ్ఞానులు జీవన్ముక్తులుగా పిలవబడతారు.

జీవన్ముక్తపదం ప్రాప్తో యథా రామో మహామతిః । తత్ తే ఽహం సమ్ప్రవక్ష్యామి జరామరణశాన్తయే

ఎలా రాముడు మహామతి జీవన్ముక్తి స్థితిని పొందాడో, ఆ స్థితిని నీకు వివరంగా చెప్పబోతున్నాను. దీనివల్ల వృద్ధాప్యం, మరణం నశిస్తాయి.

భరద్వాజ మహాబుద్ధే రామక్రమమ్ ఇమం శుభమ్ । శృణు వక్ష్యామి తేనైవ సర్వం జ్ఞాస్యసి సర్వథా

భరద్వాజ మహాబుద్ధి! ఈ రాముని శుభమైన మార్గాన్ని నేను చెప్పబోతున్నాను. నీవు వినిపించు. దీని ద్వారా నీవు అన్ని విషయాలను పూర్తిగా తెలుసుకోవచ్చు.

విద్యాగృహాద్ వినిష్క్రమ్య రామో రాజీవలోచనః । దివసాన్య్ అనయద్ గేహే లీలాభిర్ అకుతోభయః

కమలపు కన్నుల రాముడు విద్యాభ్యాసం ముగించుకొని ఇంటికి వచ్చి, ఎలాంటి భయం లేకుండా, ఆటపాటలతో ఆనందంగా రోజులు గడిపాడు.

అథ గచ్ఛతి కాలే ఽత్ర పాలయత్య్ అవనిం నృపే । ప్రజాసు వీతశోకాసు స్థితాసు విగతజ్వరమ్

ఆ కాలంలో రాజు భూమిని పాలిస్తూ ఉండగా, ప్రజలు బాధలు లేకుండా, స్థిరంగా, సుఖంగా జీవించారు.

తీర్థమున్యాశ్రమశ్రేణీం ద్రష్టుమ్ ఉత్కణ్ఠితం మనః । రామస్యాభూద్ భృశం తత్ర కదాచిద్ గుణశాలినః

ఆ సమయంలో, మంచి లక్షణాలు కలిగిన రాముని మనసులో పవిత్రతీర్థాలు, మునుల ఆశ్రమాలను చూడాలనే తపన బలంగా పెరిగింది.

రాఘవశ్ చిన్తయిత్వైవమ్ ఉపేత్య చరణౌ పితుః । హంసః పద్మావ్ ఇవ నవౌ జగ్రాహ నఖకేసరౌ

అలా ఆలోచించిన రాఘవుడు తన తండ్రి వద్దకు వెళ్లి, హంస కొత్తగా మొలిచిన పద్మపు తంతువులను పట్టుకున్నట్లుగా, ఆయన పాదాలను గౌరవంగా పట్టుకున్నాడు.

తీర్థాని దేవసద్మాని వనాన్య్ ఆయతనాని చ । ద్రష్టుమ్ ఉత్కణ్ఠితం తాత మమేదం హి భృశం మనః

నాన్నగారూ, నా మనసు పవిత్ర క్షేత్రాలు, దేవతల గృహాలు, అడవులు, పుణ్యస్థలాలు చూడాలని చాలా ఆసక్తిగా ఉంది.

తద్ ఏతామ్ అర్థనాం పూర్వాం సఫలీకర్తుమ్ అర్హసి । న సో ఽస్తి భువనే తాత త్వయా యో ఽర్థీ విమానితః

కాబట్టి, నాన్నగారూ, మీరు నా ఈ కోరికను నెరవేర్చాలి. ఈ లోకంలో మీ దగ్గర అడిగి నిరాశపడ్డవాడు ఎవరూ లేరు.

ఇతి సమ్ప్రార్థితో రాజా వసిష్ఠేన సమం తదా । విచార్యాముఞ్చద్ ఏవైనం రామం ప్రథమమ్ అర్థినమ్

ఇలా అడిగినప్పుడు, రాజు వశిష్ఠుడితో కలిసి ఆలోచించి, ముందు కోరిక చెప్పిన రాముడికి అనుమతి ఇచ్చాడు.

శుభే నక్షత్రదివసే భ్రాతృభ్యాం సహ రాఘవః । మఙ్గలాలఙ్కృతవపుః కృతస్వస్త్యయనో ద్విజైః

శుభమైన నక్షత్ర దినంలో, రాఘవుడు తన ఇద్దరు అన్నదమ్ములతో కలిసి, మంగళకరమైన అలంకారాలు ధరించి, బ్రాహ్మణుల ఆశీర్వాదాలు తీసుకుని ప్రయాణానికి బయలుదేరాడు.

వసిష్ఠప్రహితైర్ విప్రైశ్ శాస్త్రతజ్జ్ఞైస్ సమన్వితః । స్నిగ్ధైః కతిపయైర్ ఏవ రాజపుత్రవరైస్ సహ

వశిష్ఠుడు పంపిన, శాస్త్రాలలో నిపుణులైన బ్రాహ్మణులు, కొంతమంది మిత్రభావంతో ఉన్న రాజకుమారులతో కలిసి ఆయన బయలుదేరాడు.

అమ్బాభిర్ విహితాశీర్భిర్ ఆలిఙ్గ్యాలిఙ్గ్య భూషితః । నిరగాత్ స గృహాత్ తస్మాత్ తీర్థయాత్రార్థమ్ ఉద్యతః

తల్లి దేవతలు ఆశీర్వదిస్తూ, ప్రేమతో ఆలింగనం చేసి అలంకరించగా, ఆయన తీర్థయాత్రకు సిద్ధమై ఆ ఇంటిని విడిచాడు.

నిర్గతస్ స్వపురాత్ పౌరైస్ తూర్యఘోషేణ వర్ధితః । పీయమానః పురన్ధ్రీణాం నేత్రైర్ భృఙ్గౌఘభఙ్గురైః

తన పట్టణాన్ని విడిచి బయలుదేరినప్పుడు, పౌరులు వాద్యాల ధ్వనితో హర్షం వ్యక్తం చేశారు. పట్టణ స్త్రీలు తేనెటీగల వలె కనులతో ఆయనను తిలకించారు.

గ్రామీణలలనాలోకహస్తపద్మాపవర్జితైః । లాజవర్షైర్ వికీర్ణాత్మా హిమైర్ ఇవ హిమాచలః

గ్రామ స్త్రీలు తమ పద్మపుష్పాలాంటి చేతులతో అక్షతలను చల్లగా, ఆయన మార్గం మంచుతో కప్పబడిన హిమాలయాల వలె తెల్లగా మారింది.