అత్యన్తాభావసమ్పత్తిం జ్ఞాతుం జ్ఞేయస్య వస్తునః । యుక్త్యా శాస్త్రే యతన్తే యే తే బ్రహ్మాభ్యాసినస్ స్థితాః
విషయాన్ని పూర్తిగా లేకపోవడాన్ని యుక్తితో, శాస్త్రంతో తెలుసుకోవడానికి ప్రయత్నించే వారు, పరబ్రహ్మ సాధనలో స్థిరంగా ఉంటారు.
సర్గాదావ్ ఏవ నోత్పన్నం దృశ్యం నాస్త్య్ ఏవ తత్ సదా । ఇదం జగద్ అహం చేతి బోధాభ్యాసం విదుః పరే
ఈ జగత్తు, నేను అనే భావాలు కేవలం ఊహలు మాత్రమే; సృష్టి ఆరంభంలోనే కనపడే ప్రపంచం పుట్టలేదు, ఎప్పుడూ లేదు అని తెలుసుకోవడమే నిజమైన జ్ఞాన సాధనమని జ్ఞానులు అంటారు.
దృశ్యాసమ్భవబోధేన రాగద్వేషాదితానవే । రతిర్ బలోదితా యాసౌ బ్రహ్మాభ్యాస ఉదాహృతః
కనబడే ప్రపంచం అసలు లేదని తెలిసి, రాగద్వేషాదులు తగ్గిపోవడం వల్ల కలిగే ఆనందమే బ్రహ్మ సాధన అని అంటారు.
దృశ్యాసమ్భవబోధేన రాగద్వేషాదితానవమ్ । తప ఇత్య్ ఉచ్యతే లోకే దృశ్యదోషస్ తు దుఃఖకృత్
కనబడే ప్రపంచం అసలు లేదని తెలిసి, రాగద్వేషాదులు తగ్గిపోవడాన్ని లోకంలో తపస్సు అంటారు; కాని కనబడే దాంట్లో నిజమని భావించడం బాధకు కారణం.
దృశ్యాసమ్భవబోధే హి జ్ఞానం జ్ఞేయస్య కథ్యతే । తదభ్యాసేన నిర్వాణమ్ ఇత్య్ అభ్యాసో మహోదయః
ఇక్కడ మనం చూస్తున్నదీ, తెలిసినదీ వాస్తవంగా ఉండదని మనసులో బలంగా గ్రహించినప్పుడు, తెలిసే విషయాలపై నిజమైన జ్ఞానం కలుగుతుంది. ఆ జ్ఞానాన్ని నిరంతరం సాధన చేస్తే, ముక్తి సిద్ధిస్తుంది. అలాంటి సాధనకు గొప్ప ఫలితం ఉంటుంది.
భవబహులనిశానితాన్తనిద్రా సతతవివేకవిబోధవారిసేకైః । ప్రగలతి హిమశీతలైర్ ఇవోచ్చైః శరది మహామిహికేవ చేతసీతి
ఈ లోకజీవితమనే పొడవైన రాత్రి, మాయ అనే నిద్రతో నిండిపోయి ఉంటుంది. కానీ, సత్యాన్ని తెలుసుకునే వివేకబుద్ధి ఎప్పటికప్పుడు మనసులో జల్లు వానలా కురిసితే, ఆ మాయా నిద్ర మెల్లగా కరిగిపోతుంది. ఇది శరదృతువులో చల్లని వానలు పడితే, పెద్ద మంచు మెల్లగా కరిగిపోవడంలా ఉంటుంది.
ఇత్య్ ఉక్తవత్య్ అథ మునౌ దివసో జగామ సాయన్తనాయ విధయే ఽస్తమ్ ఇనో జగామ । స్నాతుం సభా కృతనమస్కరణా జగామ శ్యామాక్షయే రవికరైశ్ చ సహాజగామ
ఈ విధంగా ముని ఉపదేశం చెప్పిన తరువాత, ఆ రోజు సాయంత్రం అయ్యింది. సూర్యుడు అస్తమించిపోయాడు. సభలో ఉన్నవారు నమస్కారం చేసి, స్నానం చేయడానికి వెళ్లారు. సూర్యకిరణాలు కూడా మెల్లగా చీకటిలో కలిసిపోయాయి.
ఇతి సఙ్కథనం కృత్వా తస్యాం నిశి వరాఙ్గనే । సుప్తే పరిజనే నూనమ్ అథాన్తఃపురమణ్డపే
ఈ సంభాషణ జరిగిన ఆ రాత్రి, అందమైన రాణి తన అంతఃపురంలో విశ్రాంతిగా ఉండగా, పరిచారికలు అందరూ నిద్రలో మునిగిపోయారు. అప్పుడు, రాజప్రాసాదంలోని అంతఃపుర మందిరంలో...
దృఢాఖిలార్గలద్వారగవాక్షే దక్షచేతసీ । పుష్పపూరణసుస్ఫీతమాంసలామోదమన్థరే
అన్ని తలుపులు, గడియలు, కిటికీలు బలంగా మూసి, మనస్సు దృఢంగా, జాగ్రత్తగా ఉండగా, విరివిగా పూల పరిమళం నిండిన ఆ గదిలో—
అమ్లానమాలావసనశవపార్శ్వాసనస్థితే । సకలామలపూర్ణేన్దువదనోద్ద్యోతితాస్పదే
వాడిపోని పూలమాలలు అలంకరించిన మంచం పక్కన కూర్చుని, ముద్దుగా, ముద్దుగా, పూర్ణచంద్రునిలా నిర్మలమైన ముఖాలతో ఆ స్థలాన్ని వెలిగిస్తూ ఉన్నారు—
సమాధిస్థానకం గత్వా తస్థతుర్ నిశ్చలాఙ్గకే । రత్నస్తమ్భాద్ ఇవోత్కీర్ణే చిత్రభిత్తావ్ ఇవార్పితే
వారు ధ్యానం చేసే చోటికి వెళ్లి, కదలకుండా నిలబడి, రత్నాలతో అలంకరించిన స్తంభంలో చెక్కిన విగ్రహాల్లా, లేక రంగురంగుల గోడపై వేసిన చిత్రాల్లా నిలిచిపోయారు.
సర్వాస్ తత్యజతుశ్ చిన్తాస్ సఙ్కోచం సముపాగతే । దివసాన్త ఇవాబ్జిన్యౌ ప్రసృతామోదలేఖికే
అందరూ తమ ఆందోళనలు, సంకోచాన్ని వదిలేసి, ప్రశాంతత కలిగినప్పుడు, సాయంత్రం వేళ తామర కొమ్మలు విప్పి పరిమళాన్ని వెదజల్లినట్లుగా, స్వేచ్ఛగా వెలిగిపోయారు.
బభూవతుర్ భృశం శాన్తే శుద్ధే స్పన్దవివర్జితే । గిరౌ శరది నిర్వాత ఇవ వృష్ట్యాభ్రమాలికే
వారు పరమంగా నిశ్శబ్దంగా, నిర్మలంగా, ఏ చలనం లేకుండా, వర్షాకాలం తరువాత శరదృతువులో గాలి తాకని, మేఘాలతో అలంకరించబడిన కొండలా ప్రశాంతంగా మారిపోయారు.
నిర్వికల్పసమాధానాజ్ జహతుర్ వ్యోమ్ని సంవిదమ్ । యథా కల్పలతే కాన్తే పూర్ణమ్ ఋత్వన్తరే రసమ్
అద్వైత సమాధిలో లీనమై, వారు ఆకాశంలో ఉన్న జ్ఞానాన్ని విడిచిపెట్టారు. ఇది వసంతంలో కల్పవల్లికి తానున్న సంపూర్ణ రసాన్ని విడిచిపెట్టినట్లే.
అహం జగద్ ఇతి భ్రాన్తేర్ దృశ్యస్యాదావ్ అనుద్భవః । యదా తాభ్యామ్ అవగతస్ స్వాత్యన్తాభావనాత్మకః
నేను జగత్తు అనే అపోహ మొదటనే కలగకపోతే, ఇద్దరూ తమ అసలు స్వరూపమైన పరమ శూన్యతను తెలుసుకుంటారు.
తదా దృశ్యపిశాచో ఽయమ్ అలమ్ అస్తఙ్గతస్ తయోః । అసత్త్వాద్ ఏవ చాస్మాకం శశశృఙ్గమ్ ఇవానఘ
అప్పుడు వీరిద్దరికీ ఈ దృష్టి అనే మాయ పూర్తిగా అంతరించిపోతుంది. మనకు అది మొసలి కొమ్మలా అసత్యమైనదిగా కనిపిస్తుంది, ఓ నిష్పాపుడా.
ఆదావ్ ఏవ హి యన్ నాస్తి వర్తమానే ఽపి తత్ తథా । భాతం చాభాతమ్ ఏవాతో మృగతృష్ణామ్బువజ్ జగత్
ప్రారంభంలో ఏది లేనిదో, అదే ఇప్పుడు కూడా లేదు. కనబడుతున్నది నిజంగా లేదు. అందుకే ఈ లోకం మృగతృష్ణలో నీళ్లలా, ఉండనిది కనబడుతున్నట్టు మాత్రమే ఉంటుంది.
స్వభావః కేవలశ్ శాన్తస్ స్త్రీద్వయం తద్ బభూవ హ । చన్ద్రార్కాదిపదార్థౌఘదూరముక్తమ్ ఇవామ్బరమ్
వారి స్వభావం పూర్తిగా ప్రశాంతంగా మారింది. ఆ ఇద్దరు స్త్రీలు చంద్రుడు, సూర్యుడు, ఇతర గ్రహాలు లాంటి అన్ని వస్తువులకంటే చాలా దూరంగా, ఆకాశంలా విముక్తులయ్యారు.
తేనైవ జ్ఞానదేహేన తతార జ్ఞప్తిదేవతా । మానుషీ త్వ్ ఇతరేణాశు జ్ఞానాజ్ఞానానురూపిణా
జ్ఞానం రూపమైన దేహంతో జ్ఞానదేవత ఆపదను దాటి పోయింది. మానవురాలు మాత్రం తన దేహంతో, తన జ్ఞానం, అజ్ఞానం ప్రకారం త్వరగా దాటి వెళ్లింది.
గేహాన్తర్ ఏవ ప్రాదేశమాత్రమ్ ఆరుహ్య వై దివః । బభూవతుశ్ చిదాకాశరూపిణ్యౌ వ్యోమగాకృతీ
ఇల్లు లోపల, ఒక చేతి పరిమాణం అంత స్థలాన్ని ఎక్కి, వారు చైతన్యాకాశ రూపంలో, ఆకాశంలో తిరిగే ఆకారంగా మారిపోయారు.
అథ తే లలనే లీలాలానే లలితలోచనే । స్వభావాచ్ చేత్యసంవిత్తేర్ నభో దూరమ్ ఇవాగతే
అయ్యో లీలావతి, ఆటలో ఆనందించే వాడివి, ముద్దైన కన్నులతో ఉన్నావు. నీ మనస్సు సహజంగా ఊహించడంవల్ల, ఆకాశం చాలా దూరంగా ఉన్నట్టు అనిపించి, నువ్వు అక్కడికి చేరుకున్నట్టు కనిపించావు.
తత్రస్థే ఏకచిద్వృత్త్యా పుప్లువాతే నభస్తలమ్ । కోటియోజనవిస్తీర్ణం దూరాద్ దూరతరాన్తరమ్
అక్కడ నిలబడి, ఒకే ఒక్క ఆలోచనతో నువ్వు ఆకాశపు విస్తారంలోకి దూకావు. అది లక్షల యోజనాల దూరంగా, దూరాన్ని దాటి మరింత దూరంగా విస్తరించి ఉంది.
దృశ్యానుసన్ధాననిజస్వభావాద్ ఆకాశదేహే అపి తే మిథో ఽత్ర । పరస్పరాకారవిలోకనేన బభూవతుస్ స్నేహపరే వయస్యే
విషయాలను తెలుసుకునే సహజ స్వభావంతో, వాళ్లిద్దరూ ఆకాశరూపంలో ఉన్నప్పటికీ, ఒకరినొకరు చూసుకుంటూ, పరస్పరం ప్రేమతో మిత్రులయ్యారు.
దూరాద్ దూరం సమాప్లుత్య శనైర్ ఉచ్చపదం గతే । హస్తే హస్తం సమాసజ్య యాన్త్యౌ దదృశతుర్ నభః
ఒకచోటినుండి మరింత దూరానికి దూకి, నెమ్మదిగా ఎత్తుకు వెళ్లేటప్పుడు, ఇద్దరూ చేతిలో చేయిపట్టి ముందుకు సాగుతూ ఆకాశాన్ని చూశారు.
ఏకార్ణవమ్ ఇవోచ్ఛూనం గమ్భీరం నిర్మలాన్తరమ్ । కోమలం కోమలమరుదసఙ్గసుఖభోగదమ్
అది ఒకటే విస్తారమైన సముద్రంలా కనిపించింది. లోతుగా, అంతర్గతంగా నిర్మలంగా, మృదువుగా, మృదువైన గాలితో తాకిన ఆనందాన్ని ఇచ్చేలా ఉంది.
ఆహ్లాదకమ్ అలం సౌమ్యం శూన్యతామ్భోనిమజ్జనాత్ । అత్యన్తశుద్ధగమ్భీరం ప్రసన్నమ్ ఇవ సజ్జనమ్
శూన్యత అనే నీటిలో మునిగిపోయి, అది ఎంతో ఆనందదాయకంగా, శాంతంగా, పూర్తిగా పవిత్రంగా, లోతుగా, మంచి మనిషిలా నిర్మలంగా కనిపించింది.
శృఙ్గస్థనిర్మలామ్భోదపీనోదరసుధాలయే । విశశ్రమతుర్ ఆశాసు పూర్ణచన్ద్రోదరామలే
శిఖరాలపై నిర్మలమైన నీరు నిలిచిన చోట, పూర్ణ చంద్రుడిలా ప్రకాశించే స్వచ్ఛత గల గృహాల్లో, వారు ఆశలు నెరవేరిన ఆనందంలో విశ్రాంతి పొందారు.
సిద్ధగన్ధర్వమన్దారమాలామోదమనోహరే । చన్ద్రమణ్డలనిష్క్రాన్తే రేమాతే మధురానిలే
సిద్ధులు, గంధర్వులు వేసిన మల్లెల పరిమళంతో, చంద్ర మండలంలోనుంచి వచ్చిన మధురమైన గాలిలో, వారు ఆనందంగా కాలక్షేపం చేశారు.
సస్నతుర్ భూరి ఘర్మాన్తే తడిద్రక్తాబ్జసఙ్కులే । సరసీవ జలాపూరమన్థరే మేఘజాలకే
తీవ్రమైన వేడి తీరిన తరువాత, ఎర్రటి కమలాలతో నిండిన, మేఘాలు కమ్ముకున్నట్టు నెమ్మదిగా ప్రవహించే నీటితో ఉన్న సరస్సులో వారు స్నానం చేశారు.
భూతలోద్యన్మహాశైలమృనాలాఙ్కురకోటిషు । దిక్షు బభ్రమతుర్ భూరి భ్రమర్యౌ సరసీష్వ్ ఇవ
భూమిపై ఉన్న తోటలు, పెద్ద కొండల శిఖరాలు, అనేక కమలాల కాండాలలో, ఆ ఇద్దరూ అన్ని దిశల్లో తిప్పుతూ, సరస్సుల్లో తేనెటీగలు తిరిగినట్టు సంచరించారు.