యద్ అస్తి నామ తత్రైష నాశానాశక్రమో భవేత్ । వస్తుతో నాస్తి యత్ త్వ్ ఏవ నాశస్ స్యాత్ తత్ర కీదృశః
పేరు మీద ఉన్నదేదైనా, అది కొన్నిసార్లు నశించవచ్చు, మళ్లీ మిగిలిపోవచ్చు. కానీ నిజంగా లేనిదానికి నాశనం ఉండదు. అలాంటప్పుడు నాశనం ఎలా జరుగుతుంది?
రజ్జ్వాం సర్పభ్రమే నష్టే సత్యబోధవశాత్ సుతే । సర్పో న నష్టస్ తన్ నష్టో వేత్య్ ఏవం కేవ సఙ్కథా
కట్టు మీద పాము ఉందన్న భ్రమ సత్యజ్ఞానంతో పోయినప్పుడు, పాము నశించిందా లేదా అన్నది అనవసరం. అలాంటి మాటలు అర్థం లేవు.
యథా సత్యపరిజ్ఞానాద్ దృశ్యతే నాధిభౌతికః । తథాతివాహికజ్ఞానాద్ దృశ్యతే నాధిభౌతికః
ఎలా నిజమైన జ్ఞానంతో భౌతికమైనది కనిపించదో, అలాగే సూక్ష్మదేహం గురించి జ్ఞానం కలిగినవాడికి కూడా భౌతికమైనది కనిపించదు.
కల్పనా వినివర్తేత కల్పితా యది కేనచిత్ । సా శిలా సమపాస్తైవ యా నేహాస్తి కదాచన
ఒకరు ఊహించినదాన్ని తీసివేస్తే, ఆ ఊహ కూడా పోతుంది. అది ఒక రాయి లాంటి దాన్ని పారేసినట్టు, ఇక ఇక్కడ ఎప్పుడూ ఉండదు.
పరస్పరం పరాపూర్ణమ్ ఇదం దేహాదికం స్థితమ్ । ఇతి సత్యం వయం భద్రే పశ్యామో నాసి పశ్యసి
ఈ దేహం మరియు దాని భాగాలు ఒకదానికొకటి సహాయపడుతూ ఉన్నాయి. ఇది నిజం, ప్రియమైనవాడా, మేము చూస్తున్నాము, కానీ నువ్వు మాత్రం చూడలేవు.
ఆదిసర్గే భవేచ్ చిత్త్వం కల్పనాకలితం యదా । తదా తతఃప్రభృత్య్ ఏకం స్వత్వం దృశ్యమ్ ఇవేక్ష్యతే
సృష్టి ఆరంభంలో మనస్సు ఊహతో ఏర్పడినప్పుడు, అప్పటి నుండి వ్యక్తిత్వం ఒక వస్తువులా కనిపించటం మొదలవుతుంది.
ఏకస్మిన్న్ ఏవ సంశాన్తే దిక్కాలాద్యవిభాగిని । విద్యమానే పరే తత్త్వే కల్పనావసరః కుతః
దిక్కులు, కాలం వంటి తేడాలు లేని పరమార్థం ఒక్కటే నిశ్చలంగా ఉన్నప్పుడు, ఊహకు అక్కడ ఏ అవకాశం ఉంటుంది?
కటకత్వం యథా హేమ్ని తరఙ్గత్వం యథామ్భసి । సత్యత్వం చ యథా స్వప్నసఙ్కల్పనగరాదిషు
బంగారంలో కంకణపు లక్షణం ఉన్నట్లే, నీటిలో అల ఉండేలా, కలలో ఊహించిన పట్టణాల్లో వాస్తవం ఉన్నట్లుగా—
నాస్త్య్ ఏవ సత్యానుభవే తథా నాస్త్య్ ఏవ చిత్పదే । కల్పనం వ్యతిరిక్తాత్మ తత్స్వభావాద్ అనామయాత్
అలాగే, సత్యాన్ని అనుభవించే స్థితిలో, లేదా ఆ చైతన్య స్థితిలో, స్వరూపంగా బాధలు లేని ఆత్మను తప్ప ఊహకు అక్కడ స్థానం లేదు.
యథా నాస్త్య్ అమ్బరే పాంసుః పరే నాస్తి తథా కలా । అకలాకలనం శాన్తమ్ ఇదమ్ ఏకమ్ అజం తతః
ఆకాశంలో ధూళి ఉండదు కదా, అలాగే పరమార్థంలో కూడా ఏ విభాగం ఉండదు. ఈ శాంతమైన, ఏకమైన, జననం లేని తత్వం, అన్ని ఊహలను దాటి ఉంటుంది.
యద్ వేదం భాసతే కిఞ్చిత్ తత్ తస్యైవ నిరామయమ్ । కచనం కాఞ్చనాఖ్యానకాన్తస్యాతిమణేర్ ఇవ
ఏ జ్ఞానం ప్రకాశిస్తుందో అది అంతా శుద్ధమైనదే, అది దాని స్వంతమైనదే. ఇది ఒక విలువైన రత్నానికి మెరుపు ఎలా ఉంటుందో, బంగారు వస్తువుల కథలో బంగారం అని పిలవబడే మెరుపు లాంటిది.
ఏతావన్తం చిరం కాలమ్ ఏవం దేవి వయం వద । భ్రామితాః కే చ నామేమే ద్వైతాద్వైతవికల్పనైః
దేవీ! ఇంత కాలంగా మనం ఇలా తిరుగుతూ ఉన్నాం. ఈ ద్వైతం, అద్వైతం అనే భ్రమల్లో ఎవరు ఎవరో తెలియక ఎప్పటికప్పుడు అయోమయంగా తిరుగుతున్నారు.
అవిచారేణ తరలే భ్రాన్తాసి చిరమ్ ఆకులా । అవిచారస్ స్వభావోత్థస్ స విచారాద్ వినశ్యతి
నీవు విచారణ లేకుండా చంచలమైన ఆలోచనల్లో చాలా కాలంగా అయోమయంగా, కలవరంగా ఉన్నావు. ఈ అయోమయం విచారణ లేకపోవడం వల్లే పుడుతుంది, విచారణ వల్ల అది పోతుంది.
అవిచారో విచారేణ నిమేషాద్ ఏవ నశ్యతి । ఏషో ఽసన్న్ ఏవ తేనాన్తర్ అవిద్యైషా న విద్యతే
విచారణతో విచారణ లేని అయోమయం క్షణంలోనే పోతుంది. అందువల్ల అది నిజంగా లేనిదే, అంతర్గతంగా అజ్ఞానం ఉండదు.
తస్మాన్ నైవావిచారో ఽస్తి నావిద్యా నైవ బన్ధనమ్ । న మోక్షో ఽస్తి నిరాబాధం శుద్ధబోధస్ త్వ్ ఇదం జగత్
అందువల్ల విచారణ లేకపోవడం లేదు, అజ్ఞానం లేదు, బంధనం లేదు, విముక్తి కూడా లేదు. ఈ లోకం అంతా కలుషరహితమైన, ప్రశాంతమైన, స్వచ్ఛమైన జ్ఞానమే.
ఏతావన్తం యదా కాలం త్వయైతన్ న విచారితమ్ । తదా న సమ్ప్రబుద్ధా త్వం భ్రాన్తైవార్ణవ ఆకులా
ఇంతకాలం నీవు దీనిని ఆలోచించలేదు కాబట్టి, నీవు పూర్తిగా మేలుకోలేదు. సముద్రం అలలతో కలతపడినట్లు, నీవు కూడా అయోమయంగా, కలవరంగా ఉన్నావు.
అద్యప్రభృతి బుద్ధాసి విముక్తాసి వివేకినీ । వాసనాతానవే బీజం పతితం తవ చేతసి
ఇప్పటి నుండి నీవు మేలుకున్నావు, విముక్తురాలివి, వివేకవంతురాలివి. నీ మనసులో ఉన్న వాసనల విత్తనం కూడా పోయింది.
ఆదావ్ ఏవ హి నోత్పన్నం దృశ్యం సంసారనాటకమ్ । యదా తదా కథం కేన వాస్యతే వాసనాపి కా
ప్రారంభంలోనే ఈ జగత్తు అనే నాటకం అసలు ఉత్పన్నం కాలేదు. అప్పుడు ఎప్పుడు, ఎవరికి, ఎట్లా, ఏ వాసన అనుభవించబడుతుంది?
అత్యన్తాభావసమ్పత్తౌ ద్రష్టృదృశ్యదృశామ్ అతః । ఏకధ్యానే పరం రూఢే నిర్వికల్పసమాధిని
దృష్టికర్త, దృష్టిపదార్థం, దృష్టి అనే భావాలు పూర్తిగా లేనప్పుడు, మనస్సు ఒక్కటే దిశగా నిలిచి, ఎలాంటి తేడా లేకుండా పరమమైన సమాధిలో స్థిరపడతాడు.
వాసనాక్షయబీజే ఽస్మిన్ కిఞ్చిద్ అఙ్కురితే హృది । క్రమాన్ నోదయమ్ ఏష్యన్తి రాగద్వేషాదికా దృశః
ఇలాంటి స్థితిలో, వాసనల విత్తనం పూర్తిగా నశించినప్పటికీ, హృదయంలో కొంచెం మొలకెత్తితే, క్రమంగా రాగద్వేషాదులు మళ్లీ పుట్టుకొస్తాయి.
సంసారసమ్భవశ్ చాయం నిర్మూలత్వమ్ ఉపైష్యతి । నిర్వికల్పసమాధానం ప్రతిష్ఠామ్ అలమ్ ఏష్యతి
అప్పుడు ఈ సంసార జననం పూర్తిగా మూలంతో కూడి పోతుంది. నిర్వికల్ప సమాధిలో స్థిరత బలంగా ఏర్పడుతుంది.
విగతకలనకాలిమాకలఙ్కా గగనకలాన్తరనిర్మలా బలేన । సకలకరణకార్యకారణాన్తః కతిపయకార్యవశాద్ భవిష్యసీతి
విచారణ వల్ల కలిగే మలినతలు తొలగిపోయి, ఆకాశంలా నిర్మలంగా ఉండి, ఇంద్రియాలు, వాటి కారణాల వల్ల కొన్ని పనుల ప్రభావంతో కొంతకాలం కొనసాగుతావు.
యథా స్వప్నపరిజ్ఞానాత్ స్వప్నదేహో న వాస్తవః । అనుభూతో ఽప్య్ అయం తద్వజ్ జాగ్రద్దేహో న వాస్తవః
ఎలా కలలోని స్వరూపాన్ని తెలుసుకున్నప్పుడు కలలోని శరీరం నిజమైనదిగా ఉండదు, అలాగే ఈ మేలుకొన్న శరీరం అనుభవంలోకి వచ్చినా కూడా నిజమైనది కాదు.
యథా స్వప్నపరిజ్ఞానాత్ స్వప్నదేహో ఽపి శామ్యతి । వాసనాతానవాత్ తద్వజ్ జాగ్రద్దేహో ఽపి శామ్యతి
ఎలా కలను పూర్తిగా అర్థం చేసుకున్నప్పుడు, కలలోని శరీరం మనసులోని వాసనలు తగ్గిపోవడంతో అంతమవుతుంది, అలాగే మేలుకొన్న శరీరం కూడా వాసనలు తగ్గిపోతే అంతమవుతుంది.
స్వప్నసఙ్కల్పదేహాన్తే దేహో ఽయం చేత్యతే యథా । తథా జాగ్రద్భావనాన్తర్ ఉదేత్య్ ఏవాతివాహికః
కలలో ఊహతో ఏర్పడిన శరీరం అంతమయ్యాక ఈ శరీరాన్ని అలాగే భావిస్తారు. అలాగే మేలుకొన్న ఊహలు ముగిసినప్పుడు మరో సూక్ష్మశరీరం ఉద్భవిస్తుంది.
స్వప్నే నిర్వాసనాబీజే యథోదేతి సుషుప్తతా । జాగ్రత్య్ అవాసనాబీజే తథోదేతి విముక్తతా
కలలో వాసనల విత్తనం లేకపోతే గాఢనిద్ర వస్తుంది. అలాగే మేలుకొన్న సమయంలో వాసనల విత్తనం లేకపోతే విముక్తి కలుగుతుంది.
యేయం తు జీవన్ముక్తానాం వాసనా సా న వాసనా । శుద్ధసత్త్వాభిధానం తత్ సత్తాసామాన్యమ్ ఉచ్యతే
జీవన్ముక్తులకు మిగిలిన వాసన వాస్తవానికి వాసన కాదు. అది శుద్ధమైన సత్త్వ స్వరూపంగా, అన్ని జీవులలోని సాధారణమైన జీవత్వంగా పిలవబడుతుంది.
యా సుప్తవాసనా నిద్రా సా సుషుప్తమ్ ఇతి స్మృతా । యత్ సుప్తవాసనం జాగ్రత్ స ఘనో మోహ ఉచ్యతే
నిద్రలో మిగిలే వాసనను 'సుషుప్తి' అని అంటారు. మేలులో ఉండే వాసనను ఘనమైన మోహంగా పిలుస్తారు.
ప్రక్షీణవాసనా నిద్రా తుర్యశబ్దేన కథ్యతే । జాగ్రత్య్ అపి భవత్య్ ఏతద్ విదితే పరమే పదే
వాసనలు పూర్తిగా తొలగిపోయిన నిద్రను 'తురీయ' స్థితి అంటారు. పరమపదాన్ని తెలుసుకున్నప్పుడు, మేలులో కూడా అదే స్థితి కలుగుతుంది.
ప్రక్షీణవాసనా యేహ జీవతాం జీవితస్థితిః । అముక్తైర్ అపరిజ్ఞాతా సా జీవన్ముక్తిర్ ఉచ్యతే
ఇక్కడ వాసనలు పూర్తిగా పోయిన స్థితిలో జీవించడాన్ని సాధారణంగా ముక్తి పొందని వారు గుర్తించలేరు. అదే జీవన్ముక్తి అని అంటారు.