ఇయమ్ ఆపద్ ఇయం సమ్పద్ ఇత్య్ అయం కల్పనామయః । మనస్య్ అభ్యుదితో మోహ ఇతి శోకాత్ ప్రగాయతి
ఇది అపజయం, ఇది విజయమని మన ఊహలు మనసులో కలుగుతాయి. ఇలాంటి మాయా భావనలు మనసులో పుట్టినప్పుడు, అవి మనల్ని దుఃఖంలో ముంచుతాయి.
హా హతో ఽహమ్ అనాథో ఽహమ్ ఇత్య్ ఆక్రన్దపరో ఽపి సన్ । న జనో యాతి వైరాగ్యం చిత్రమ్ ఇత్య్ ఏవ వక్త్య్ అసౌ
అయ్యో, నేను నాశనమయ్యాను, నేను దిక్కులేని వాడినని ఎంతగా విలపించినా, అలాంటి మనిషికి విరక్తి కలగకపోవడం ఆశ్చర్యమే.
రఘుకాననసాలేన రామేణ రిపుఘాతినా । భృశమ్ ఇత్థం స్థితేనైవ వయం ఖేదమ్ ఉపాగతాః
రఘువంశంలో సింహుడైన రాముడు, శత్రువులను సంహరించేవాడు, ఇలా లోతుగా మనస్సులో లీనమై ఉండడంతో, మేమంతా బాధలో పడిపోయాము.
న విద్మః కిం మహాబాహో తస్య తాదృశచేతసః । కుర్మః కమలపత్త్రాక్ష గతిర్ అత్ర హి నో భవాన్
మహాబాహువంతుడా, ఇలాంటి మనసున్న వాడికి మేము ఏమి చేయాలో మాకు తెలియదు. కమలదళనేత్రుడా, ఇక్కడ మాకు మీరు మాత్రమే ఆశ్రయం.
రాజానమ్ అథ వా విప్రమ్ ఉపదేష్టారమ్ అగ్రగమ్ । హసన్ పశుమ్ ఇవావ్యగ్రస్ సో ఽవధీరయతి ప్రభో
అతను రాజును కాని, బ్రాహ్మణుడిని కాని, గొప్ప ఉపదేశకుడిని కాని, ఎవ్వరినైనా సరే, ఓ ప్రభూ, ఒక నిర్లక్ష్యమైన జంతువులా నవ్వుతూ పట్టించుకోడు.
ప్రపఞ్చో ఽయమ్ ఇహ స్ఫారం జగన్నామ యద్ ఉత్థితమ్ । నైతద్ వస్తు న చైవాహమ్ ఇతి నిర్ణీయ సంస్థితః
ఈ విశాలమైన జగత్తు అనే ప్రపంచం ఇక్కడ ఏర్పడింది. ఇది నిజమైనది కాదు, నేనూ నిజమైనవాడిని కాను అని నిర్ణయించుకుని, అతను స్థిరంగా ఉంటాడు.
నారౌ నాత్మని నో మిత్రే న రాజ్యే న చ మాతరి । న సమ్పదాపదోర్ నాన్తస్ తస్యాస్థా న విభోర్ బహిః
అతనికి శరీరంలోనూ, తనలోనూ, స్నేహితుల్లోనూ, రాజ్యంలోనూ, తల్లిలోనూ, అదృష్టంలోనూ, దురదృష్టంలోనూ, లోపలగానీ బయటగానీ ఏదిపైనా ఆసక్తి లేదు.
నిరస్తాస్థో నిరాశో ఽసౌ నిరీహో ఽసౌ నిరాస్పదః । మోహేన చ విముక్తో ఽసౌ తేన తప్యామహే వయమ్
అతనికి ఆసక్తి లేదు, ఆశ లేదు, కోరిక లేదు, ఆధారం లేదు; మాయ నుండి విడిపోయాడు. అందుకే మేము బాధపడుతున్నాం.
కిం ధనేన కిమ్ అమ్బాభిః కిం రాజ్యేన కిమ్ ఈహయా । ఇతి నిశ్చయవాన్ అన్తః ప్రాణత్యాగమనాస్ స్థితః
ధనం వల్ల ఏమి లాభం? తల్లి వల్ల ఏమి ప్రయోజనం? రాజ్యం వల్ల ఏమి ఉపయోగం? కోరిక వల్ల ఏమి ప్రయోజనం? అని తన మనసులో నిశ్చయంగా భావించి, ప్రాణాన్ని విడిచిపెట్టడానికి సిద్ధంగా ఉన్నాడు.
భోగేష్వ్ ఆయుషి రాజ్యే చ మిత్రే పితరి మాతరి । పరమ్ ఉద్వేగమ్ ఆయాతశ్ చాతకో ఽవగ్రహే యథా
ఆనందాలలో, ఆయుష్సులో, రాజ్యంలో, స్నేహితుడిలో, తండ్రిలో, తల్లిలో—అతడు పూర్తిగా బాధలో మునిగిపోయాడు. ఎండాకాలంలో చాతక పక్షి ఎలా దాహంతో బాధపడుతుందో, అతడూ అలాగే ఉన్నాడు.
తస్య తాదృక్స్వభావస్య సమగ్రవిభవాన్వితమ్ । సంసారజాలమ్ ఆభోగి ప్రభో ప్రతివిషాయతే
అలాంటి స్వభావం ఉన్నవాడికి, అన్ని సంపదలు ఉన్నా, ప్రభూ! ఈ సంసారపు బంధం విషంలా అనిపిస్తుంది.
తాదృశస్ స్యాన్ మహాసత్త్వః క ఇవాస్మిన్ మహీతలే । ప్రకృతే వ్యవహారే తం యో నివేశయితుం క్షమః
ఈ భూమిపై అలాంటి గొప్ప ధైర్యం ఉన్నవాడు ఎవరు? అలాంటి వాడిని సాధారణ లోకవ్యవహారంలో స్థిరపరచగలిగేది ఎవరు?
ఇతి నో యేయమ్ ఆయాతా శాఖాప్రసరశాలినీ । ఆపత్ తామ్ అలమ్ ఉద్ధర్తుం సముదేతు దయాపరః
ఇలా ఈ విస్తరించిన బాధ కలిగిన చెట్టు కొమ్మలా పెరిగింది కాబట్టి, దయతో నిండినవాడు వచ్చి అతడిని ఈ బాధ నుండి తప్పించాలి.
మనసి మోహమ్ అపాస్య మహామనాస్ సకలమ్ ఆర్తిమతః కిల సాధుతామ్ । సఫలతాం నయతీహ తమోహరన్ దినకరో భువి భాస్కరతామ్ ఇవ
మనసులో మాయను విడిచిపెట్టి, గొప్ప మనస్సు కలవాడు నిజంగా బాధపడే వారందరిని మంచి మార్గానికి తీసుకెళ్తాడు; అంధకారాన్ని తొలగించే సూర్యుడు భూమికి వెలుగు ఇస్తాడని ఎలా ఉంటే, అలా.
ఏవం చేత్ తన్ మహాప్రాజ్ఞం భవన్తో రఘునన్దనమ్ । ఇహానయన్తు త్వరితం హరిణం హరిణా ఇవ
ఇది నిజమైతే, రఘువంశానికి చెందిన తెలివైన రాముని మీరు వెంటనే ఇక్కడికి తీసుకురండి, మృగాలు మృగాన్ని ఎలా తీసుకెళ్తాయో అలా.
ఏష మోహో రఘుపతేర్ నాపద్భ్యో న చ రాగతః । వివేకవైరాగ్యకృతో బోధ ఏష మహోదయః
రఘుపతికి వచ్చిన ఈ మాయ దురదృష్టం వల్లా కాదు, మమకారం వల్లా కాదు; ఇది వివేకం, విరక్తి వల్ల కలిగిన గొప్ప జ్ఞానోదయం.
ఇహాయాతు క్షణాద్ రామస్ తద్ ఇహైవ వయం క్షణాత్ । మోహం తస్యాపనేష్యామో మరుతో ఽద్రేర్ ఘనం యథా
రాముడు ఇక్కడికి వెంటనే రాక, మనమందరం ఇక్కడే, ఇపుడు, అతని మోహాన్ని కొండపై మేఘాన్ని గాలి ఎలా పారద్రోలుతుందో అలా తీయివేస్తాము.
ఏతస్మిన్ మార్జితే యుక్త్యా మోహే చ రఘునన్దనః । విశ్రాన్తిమ్ ఏష్యతి పదే తస్మిన్ వయమ్ ఇవోత్తమే
ఈ మోహం సరైన విధంగా తొలగిన తరువాత, రఘువంశంలో జన్మించిన రాముడు, మనం పొందినట్లే, ఆ అత్యుత్తమ స్థితిలో విశ్రాంతిని పొందుతాడు.
సత్యతాం ముదితాం ప్రజ్ఞాం విశ్రాన్తిం చ సమేత్య సః । పీనతాం వరవర్ణత్వం పీతామృత ఇవైష్యతి
అతడు సత్యాన్ని, ఆనందభరితమైన జ్ఞానాన్ని, విశ్రాంతిని పొందిన తరువాత, అమృతాన్ని తాగినవాడిలా, బలంగా, కాంతివంతమైన వర్ణంతో ఉంటాడు.
నిజాం చ ప్రకృతామ్ ఏవ వ్యవహారపరమ్పరామ్ । పరిపూర్ణమనా మాన్య ఆచరిష్యత్య్ అఖణ్డితామ్
తన హృదయం పూర్తిగా తృప్తిగా ఉండగా, తన సహజమైన, ఆపకుండా జరిగే లోకవ్యవహారాలను గౌరవంతో నిర్వహిస్తాడు.
భవిష్యతి మహాసత్త్వో జ్ఞాతలోకపరావరః । సుఖదుఃఖదశాహీనస్ సమలోష్టాశ్మకాఞ్చనః
ఆ మహాత్ముడు, లోకంలోని అన్ని విషయాలు తెలిసినవాడై, సుఖదుఃఖాలకు అతీతుడై, మట్టి, రాయి, బంగారం అన్నీ సమంగా చూసే వాడిగా మారతాడు.
ఇత్య్ ఉక్తే మునినాథేన రాజా సమ్పూర్ణమానసః । ప్రాహిణోద్ రామమ్ ఆనేతుం భూయో దూతపరమ్పరామ్
మహర్షి ఇలా చెప్పిన తర్వాత, రాజు హర్షంతో తన మనస్సు నిండిపోయి, రాముడిని తీసుకురావడానికి మరొకసారి దూతలను పంపించాడు.
ఏతావతా చ కాలేన రామో నిజగృహాసనాత్ । పితుస్ సకాశమ్ ఆగన్తుమ్ ఉత్థితో ఽర్క ఇవాచలాత్
కొంతకాలం తరువాత, రాముడు తన ఇంట్లోని ఆసనంనుండి లేచి, తండ్రి వద్దకు వెళ్లేందుకు, పర్వతం మీద నుంచి ఉదయించే సూర్యునిలా బయలుదేరాడు.
వృతః కతిపయైర్ భృత్యైర్ భ్రాతృభ్యాం చాజగామ హ । తత్ పుణ్యం పితుర్ ఆస్థానం స్వర్గం సురపతేర్ ఇవ
కొంతమంది సేవకులు, సోదరులతో కలిసి, రాముడు తన తండ్రి యొక్క పవిత్రమైన సభలోకి చేరాడు. అది దేవేంద్రుని స్వర్గంలా మహిమాన్వితంగా ఉంది.
దూరాద్ ఏవ దదర్శాసౌ రామో దశరథం తదా । వృతం రాజసమూహేన దేవౌఘేనేవ వాసవమ్
అప్పటికి రాముడు దూరం నుంచే దశరథుడిని రాజసభలో ఉన్నవారితో చుట్టుముట్టబడి ఉన్నట్టు చూశాడు. అది దేవతల మధ్యలో ఇంద్రుడు ఉన్నట్టే కనిపించింది.
వసిష్ఠవిశ్వామిత్రాభ్యాం సేవితం పార్శ్వయోర్ ద్వయోః । సర్వశాస్త్రార్థతజ్జ్ఞేన మన్త్రివృన్దేన పాలితమ్
వశిష్ఠుడు, విశ్వామిత్రుడు ఇద్దరూ రెండు వైపులా సేవ చేస్తూ, అన్ని శాస్త్రాల అర్థాల్లో నిపుణులైన మంత్రివర్గం రక్షిస్తూ ఉన్నారు.
చారుచామరహస్తాభిః కాన్తాభిస్ సముపాసితమ్ । కకుబ్భిర్ ఇవ మూర్తాభిస్ సంస్థితాభిర్ యథోచితమ్
అందమైన చేతుల్లో చామరాలు పట్టుకున్న సుందరాంగనలతో సేవ చేయించుకుంటూ, అవి ఆకాశదిక్కులు రూపంలో నిలబడి ఉన్నట్టు కనిపించాయి.
వసిష్ఠవిశ్వామిత్రాద్యాస్ తథా దశరథాదయః । దదృశూ రాఘవం దూరాద్ ఉపాయాన్తం గుహోపమమ్
వశిష్ఠుడు, విశ్వామిత్రుడు, దశరథుడు మరియు ఇతరులు దూరం నుంచే రాఘవుడు గుహుడిలా దగ్గరకి వస్తున్నాడని చూశారు.
సత్త్వావష్టమ్భగర్వేణ శైత్యేనేవ హిమాలయమ్ । శ్రితం సకలసేవ్యేన గమ్భీరేణ స్వరేణ చ
దృఢమైన స్థిరతతో, హిమాలయాల చల్లదనంలా, అందరికీ ఉపకారంగా ఉండి, గంభీరమైన స్వరంతో అలంకరించబడ్డాడు.
సౌమ్యం సమశుభాకారం వినయోదారమ్ ఊర్జితమ్ । కాన్తోపశాన్తవపుషం పరస్యార్థస్య భాజనమ్
సౌమ్యమైన, సమతుల్యమైన రూపంతో, వినయంతో కూడిన ఉదారతతో, బలంతో, ఆకర్షణీయంగా, శాంతమైన స్వరూపంతో, పరుల శ్రేయస్సుకు పాత్రమైనవాడు.