అనుభూయ క్షణం జీవో మిథ్యామరణమూర్ఛనామ్ । తదైవోన్మేషమాత్రేణ వ్యోమ్న్య్ ఏవ వ్యోమరూప్య్ అపి
జీవుడు ఒక క్షణాన్ని అనుభవించిన తర్వాత, మరణం, పునర్జన్మ అన్నీ ఊహలోనే జరుగుతున్నట్టు భావిస్తాడు. కానీ, మనస్సు ఒక్కసారిగా తెరుచుకుంటే, ఆకాశంలోనే ఆకాశరూపాన్ని కూడా పొందగలడు.
ఆధేయో ఽహమ్ ఇహాధారే స్థితో ఽహమ్ ఇతి చేతతి । హస్తపాదాదిమాన్ దేహో మమాయమ్ ఇతి పశ్యతి
నేను ఈ ఆధారంలో ఉన్నాను, ఇక్కడ స్థిరంగా ఉన్నాను అని జీవుడు అనుకుంటాడు. ఈ చేతులు, కాళ్లు ఉన్న శరీరం నాదే అని చూస్తాడు.
యదైవ చేతతి వపుస్ తదైవేదం స చేతతి । ఏతస్యాహం పితుః పుత్రో వర్షాణీమాని సన్తి మే
మనస్సు శరీరాన్ని ఆలోచించిన వెంటనే, "ఈ తండ్రికి నేను కుమారుడిని, నాకు ఇన్ని సంవత్సరాలు అయ్యాయి" అని కూడా అనుకుంటుంది.
ఇమే మే బాన్ధవా రమ్యా మమేదం రమ్యమ్ ఆస్పదమ్ । జాతో ఽహమ్ అభవం బాలో వృద్ధిం యాతో ఽహమ్ ఈదృశః
"ఇవే నా ఆనందదాయక బంధువులు, ఇది నా సుఖమైన ఇల్లు. నేను పుట్టాను, చిన్నవాడిని, ఇప్పుడు ఇలా పెద్దవాడిని అయ్యాను" అని అనుకుంటుంది.
బాన్ధవాశ్ చాస్య తే సర్వే తథైవ విహరన్త్య్ అపి । చిదాకాశఘనైక్యత్వాత్ స్వాత్మన్య్ అపి భవన్తి తే
అతని బంధువులందరూ కూడా అలాగే తిరుగుతూ ఉంటారు. ఆ చైతన్యాకాశం ఏకత్వం వల్ల, వారు కూడా అతని స్వంత మనస్సులోనే ఉంటారు.
ఏవం నామోదితే ఽప్య్ అస్యాశ్ చితేస్ సంసారషణ్డకే । న కిఞ్చిద్ అప్య్ అభ్యుదితం స్థితం వ్యోమైవ నిర్మలమ్
ఇలా, ఈ పేర్లు సంసార అరణ్యంలో ఇంకా ఉద్భవించకముందే, ఏదీ కనబడదు, స్థిరపడదు—కేవలం నిర్మలమైన ఆకాశమే మిగిలి ఉంటుంది.
స్వప్నే ద్రష్టరి యద్వచ్ చిత్ తద్వద్ దృశ్యే చిద్ ఏవ సా । సర్వదైకతయా తస్మాత్ సా స్వప్నే ద్రష్టృదర్శనమ్
కలలో చూసేవాడు, చూసేది రెండూ ఒకే చైతన్యమే అయినట్టు, ఈ లోకంలో కూడా ఎప్పుడూ ఒక్కటే చైతన్యం ఉంది. అందుకే కలలో చూసేవాడు, చూసేది అన్నీ చైతన్యమే.
యథా స్వప్నే తథోదేతి పరలోకదృశా చితిః । పరలోకే యథోదేతి తథైవేహాప్య్ ఉదేతి సా
ఎలా కలలో చైతన్యం ఉద్భవిస్తుందో, అలాగే పరలోకాన్ని చూసేటప్పుడు కూడా చైతన్యం ఉద్భవిస్తుంది. పరలోకంలో ఎలా ఉద్భవిస్తుందో, ఇక్కడ కూడా అలాగే ఉద్భవిస్తుంది.
తత్ స్వప్నపరలోకేహలోకానామ్ అసతాం సతాం । న మనాగ్ అపి భేదో ఽస్తి వీచీనామ్ ఇవ వారిణి
కల, పరలోకం, ఈ లోకం — ఇవి వాస్తవమైనవైనా, అవాస్తవమైనవైనా — వాటిలో ఏమాత్రం తేడా లేదు. అలలు నీటికి వేరుగా లేనట్టే ఇవన్నీ ఒక్కటే.
అతో ఽజాతమ్ ఇదం విశ్వమ్ అజాతత్వాద్ అనాశి చ । ఖరూపత్వాచ్ చ నాస్త్య్ ఏవ యచ్ చ భాతి చిద్ ఏవ సా
కాబట్టి ఈ విశ్వం పుట్టలేదు, ఎందుకంటే అది పుట్టని దానిగా, నశించని దానిగా ఉంది. అది ఆకాశంలా శూన్యంగా ఉంది. కనబడేది చైతన్యమే.
యథైషా చేత్యనిర్హీనా పరమవ్యోమరూపిణీ । సచేత్యాపి తథైవైషా పరమవ్యోమరూపిణీ
ఎలా అయితే ఈ పరమాకాశ స్వరూపమైనది, విషయాలు ఉన్నా కూడా తన స్వభావాన్ని కోల్పోకుండా ఉంటుంది, అలాగే విషయాలతో కూడినప్పటికీ ఇది పరమాకాశ స్వరూపంగానే ఉంటుంది.
యస్మాచ్ చేత్యమ్ అతో నాన్యద్ వీచిత్వాద్ ఇవ వారితా । వీచిత్వం చ న చైవాస్తి శశశృఙ్గవద్ ఏవ హి
విషయాలు అన్నీ దీనిలో నుంచే ఉద్భవిస్తాయి, కాబట్టి దీనికి వేరే దేనీ లేదు. ఇది నదిలో అలలు ఎలా నీటిలో నుంచే వస్తాయో అలాగే. అల అనే స్వరూపం కూడా వాస్తవంగా లేదు, అది కొండెముకలేని కుందేలు కొమ్ముల్లాంటిది.
సైవ చేత్యమ్ ఇవాపన్నా స్వభావాద్ అచ్యుతాప్య్ అలమ్ । తస్మాన్ నాస్త్య్ ఏవ దృశ్యో ఽర్థః కుతో ఽతో ద్రష్టృదృశ్యధీః
ఇది ఒక్కటే విషయాల్లా కనిపిస్తుంది, కానీ తన స్వభావాన్ని ఎప్పుడూ కోల్పోదు. అందువల్ల నిజంగా చూడదగిన విషయం ఏదీ లేదు. అప్పుడు దృష్టి, దృశ్య భావన ఎలా కలుగుతుంది?
నిమేషేణైవ జీవస్య మృతిమోహాద్ అనన్తరమ్ । త్రిజగత్సర్గదృశ్యశ్రీః ప్రతిభామ్ ఉపగచ్ఛతి
జీవుడు మరణ మోహం తర్వాత క్షణంలోనే, మూడు లోకాల సృష్టి, దృశ్య వైభవం అన్నీ కేవలం ఒక భ్రమగా ప్రత్యక్షమవుతాయి.
యథాదేశం యథాకాలం యథారమ్భం యథాక్రమమ్ । యథోత్పాదం యథామాతృ యథాపితృ యథౌరసమ్
ప్రదేశానికి అనుగుణంగా, కాలానికి తగినట్లు, ప్రారంభానికి అనుసరించి, క్రమంగా, ఉత్పత్తికి తగినట్లు, తల్లి ద్వారా, తండ్రి ద్వారా, వంశపారంపర్యంగా,
యథావయో యథాసంవిద్ యథాస్థానం యథేహితమ్ । యథాబన్ధు యథాభృత్యం యథేహాస్తమయోదయమ్
వయస్సుకు అనుగుణంగా, జ్ఞానానికి తగినట్లు, స్థలానికి అనుసరించి, ఉద్దేశానికి తగినట్లు, బంధువుల ప్రకారం, సేవకుని ప్రకారం, ప్రయత్నం తగ్గిపోవడం, పెరగడం ప్రకారం,
అజాతమ్ ఏవ జాతో ఽహమ్ ఇతి పశ్యతి చిద్వపుః । దేశకాలక్రియాద్రవ్యమనోబుద్ధీన్ద్రియాణి చ
చైతన్యమయమైన ఆత్మ, "నేను పుట్టినవాడిని, కానీ నిజంగా పుట్టలేదు" అని చూస్తుంది; ప్రదేశం, కాలం, చర్య, పదార్థం, మనస్సు, బుద్ధి, ఇంద్రియాలు అన్నీ కూడా చూసుకుంటుంది.
ఝగిత్య్ ఏవ మృతేర్ అన్తే వపుః పశ్యతి యౌవనమ్ । ఏషా మాతా పితా త్వ్ ఏష బాలో ఽభూవమ్ అహం త్వ్ ఇతి
మరణం చివరలో ఒక్కసారిగా శరీరం యౌవనాన్ని చూస్తుంది; "ఇవాళ నా తల్లి, ఇతడు నా తండ్రి, నేను చిన్నవాడిని, ఇదే నేను" అని ఆలోచిస్తుంది.
నానుభూతో ఽనుభూతో వా యస్ స్యాత్ స్మృతిమయః క్రమః । పశ్చాద్ ఉదేత్య్ అసౌ తస్య పుష్పస్యేవ ఫలోదయః
అనుభవించినా, అనుభవించకపోయినా, మనసులో గుర్తుగా మిగిలినది తరువాత మనకు ప్రత్యక్షమవుతుంది. అది పువ్వు తర్వాత పండు పుట్టినట్లే.
నిమేషేణైవ సకలో గత ఇత్య్ అనుభూయతే । రాత్రిర్ ద్వాదశవర్షాణి హరిశ్చన్ద్రే తథాప్య్ అభూత్
ఒక క్షణంలోనే అన్నీ పోయినట్లుగా అనిపిస్తుంది. అయినా హరిశ్చంద్రునికి ఒక్క రాత్రి పన్నెండు సంవత్సరాలు గడిచింది.
కాన్తావిరహిణామ్ ఏకం వాసరం వత్సరాయతే । మృతో జాతో ఽహమ్ అన్యో మే పితేతి స్వప్నధామ్ని చ
ప్రియమైనవారి నుంచి దూరమైనవారికి ఒక రోజు కూడా ఏడాది లా అనిపిస్తుంది. 'నేను చనిపోయాను, నేను పుట్టాను, ఇంకొకరు నా తండ్రి' అని కలలో కూడా అనిపిస్తుంది.
అభుక్తస్యైవ భోగ్యస్య భుక్తధీర్ ఉపజాయతే । భుక్తే చాభుక్తధీర్ దృష్టమ్ ఇత్య్ అలం కితవాదిషు
ఇంకా అనుభవించని దానికైనా అనుభవించిన భావన కలుగుతుంది. అనుభవించిన తర్వాత కూడా అనుభవించలేదనే భావన వస్తుంది. ఇది జూదగాళ్లలో స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది.
శూన్యమ్ ఆకీర్ణతామ్ ఏతి తుల్యం వ్యసనమ్ ఉత్సవైః । విప్రలమ్భో ఽపి లాభశ్ చ మదస్వప్నాదిసంవిది
ఖాళీగా ఉన్నదీ నిండిపోతుంది, కష్టమూ ఉత్సవం లాంటిదే అవుతుంది; మత్తు, నిద్ర లాంటి స్థితుల్లో వేరుపడటం, లాభపడటం రెండూ ఒకేలా అనిపిస్తాయి.
తైక్ష్ణ్యం యథా మరిచబీజకణే స్థితం స్వం స్తమ్భే ఽథవా రచితపుత్రకజాలమ్ అన్తః । దృశ్యం త్వ్ అనన్యద్ ఇదమ్ ఏవమ్ అజే ఽస్తి శాన్తం కస్యాస్తి బన్ధనవిమోక్షదృశః కుతః కాః
ఎలా ఒక ఆవాల గింజలో తీపి ఉంటుంది, లేదా మన స్తంభంలో, లోపల తయారుచేసిన బొమ్మల వలలో ఉన్నట్టు, ఈ జగత్తూ వేరే ఏదీ కాదు. జన్మించని, శాంతంగా ఉన్నవానికి బంధమూ విమోచనమూ ఎవరికీ, ఎక్కడి నుంచి వస్తాయి? అవేంటీ?
ప్రతిభాన్తి జగన్త్య్ ఆశు మృతిమోహాద్ అనన్తరమ్ । జీవస్యోన్మీలనాద్ అక్ష్ణో రూపాణీవాఖిలాన్య్ అలమ్
మరణ మాయ తర్వాత, ప్రపంచాలు వెంటనే కనబడతాయి; మనిషి కన్ను తెరిచినప్పుడు అన్ని రూపాలు ఎలా కనిపిస్తాయో అలాగే.
దిక్కాలకలనాకాశధర్మకర్మమయాని చ । పరిస్ఫారాణ్య్ అనన్తాని కల్పాన్తస్థైర్యవన్తి చ
అవి దిక్కులు, కాలం, లెక్కలు, ఆకాశం, స్వభావం, చర్యలతో కూడినవే. అవి ఎన్నో రూపాల్లో విస్తరించి, ఒక యుగాంతం వరకు నిలిచిపోతాయి.
నానుభూతం న యద్ దృష్టం తన్ మయా కృతమ్ ఇత్య్ అపి । తత్ క్షణాత్ స్మృతితామ్ ఏతి స్వప్నే స్వమరణం యథా
నేను అనుభవించనిది, చూడనిది అయినా, నేను చేశానని అనుకుంటే, అది వెంటనే గుర్తుగా మారిపోతుంది. కలలో మనకు మరణం జరిగినట్టు, అది మనసులో గుర్తుగా నిలుస్తుంది.
భ్రాన్తిర్ ఏవమ్ అనన్తేయం చిద్వ్యోమవ్యోమ్ని భాసురా । అపకుడ్యా జగన్నామ్నీ నగరీకల్పనాత్మికా
ఇలా, ఈ అంతులేని మాయా మనసులో వెలుగులా మెరిసిపోతుంది. జగత్తు అనే ఊరు గోడలు లేని ఊహ మాత్రమే.
అహం జగద్ ఇయం సర్గస్మృతిర్ ఏవేతి జృమ్భతి । దూరకల్పక్షణాభ్యాసవిపర్యాసైకకారిణీ
నేను, ఈ జగత్తు, సృష్టి గురించిన జ్ఞాపకం అన్నీ కూడా, మనసులో దూరమైన ఊహలు పదే పదే కలగలిపి, అవి తిరిగి తిరిగి వస్తూ ఏర్పడతాయి.
నానుభూతానుభూతా చ జ్ఞప్తిర్ ఇత్థం ద్విరూపిణీ । పూర్వం కారణరిక్తేవ చిద్రూపైవ ప్రవర్తతే
అనుభవించినదీ, అనుభవించనిదీ జ్ఞానం రెండు విధాలుగా ఉంటుంది. మొదట అది కారణంగా పనిచేస్తుంది, కానీ అసలు అది మనసు స్వరూపమే.