అసమఞ్జసమ్ ఏవైతద్ యథా సర్వేశ్వరేశ్వరి । తథా గృహాన్తః పృథివీ శైలాశ్ చేత్య్ అసమఞ్జసమ్
ఇది నిజంగా ఊహించలేనిది, దేవతలలో శ్రేష్ఠురాలీ! అలాగే ఒక ఇంట్లో భూమి, పర్వతాలు ఉండడమూ అంతే ఊహించలేనిది.
యథావద్ ఏతద్ దేవేశి కథయామలయా ధియా । ప్రసాదసుగృహీతే హి నోద్విజన్తే మహౌజసః
దేవతలలో శ్రేష్ఠురాలీ! దయచేసి దీనిని స్వచ్ఛమైన బుద్ధితో సరిగ్గా వివరించు. ఎందుకంటే దయతో స్థిరంగా ఉన్న మహాశక్తులు ఏ విషయానికీ కలవరపడరు.
నాహం మిథ్యా వదామీదం యథావచ్ ఛృణు సున్దరి । భేదనం నియతీనాం హి క్రియతే నాస్మదాదిభిః
నేను అసత్యంగా మాట్లాడను, అందాలవతీ! నీవు జాగ్రత్తగా విను. మనకు లేదా మనలాంటి వారికి విధుల విభజన చేయడం సాధ్యం కాదు.
విభిద్యమానామ్ అన్యేన స్థాపయామ్య్ అహమ్ ఏవ యామ్ । మర్యాదాం తాం మయా భిన్నాం కో ఽపరః పాలయిష్యతి
ఇతరులు ఆ హద్దును విడదీసినప్పుడు, నేను మాత్రమే దాన్ని స్థిరపరుస్తాను. ఆ హద్దును నేను చెరిపేస్తే, మరెవరు దాన్ని కాపాడగలరు?
సగ్రామం ద్విజజీవాత్మా తస్మిన్న్ ఏవ స్వసద్మని । వ్యోమ్న్య్ ఏవేదం మహీరాష్ట్రం వ్యోమాత్మైవ ప్రపశ్యతి
ద్విజుని జీవాత్మ తన ఇంటితో, యుద్ధభూమితో కూడి, ఈ భూమిని, రాజ్యాలను ఆకాశంలోనే ఉన్నట్లుగా, ఆకాశమే అన్నట్లు చూస్తుంది.
ప్రాక్తనీ సా స్మృతిర్ లుప్తా యువయోర్ ఉదితాన్యథా । స్వప్నే జాగ్రత్స్మృతిర్ యద్వద్ ఏతన్మరణమ్ అఙ్గనే
పాత జ్ఞాపకం పోయింది, మీ ఇద్దరికీ కొత్త జ్ఞాపకం పుట్టింది. కలలో మెలకువ జ్ఞాపకం వేరుగా ఉండేలా, మరణం కూడా అలాగే ఉంటుంది, సుందరీ!
యథా స్వప్నే త్రిభువనం సఙ్కల్పాత్ త్రిజగద్ యథా । యథా కథార్థసఙ్గ్రామో మరుభూమౌ యథా జలం
ఎలా కలలో మూడు లోకాలు మన ఊహలో పుట్టినట్టుగా ఉంటాయో, అలాగే ఈ మూడు లోకాలు కూడా ఊహలోనే కనిపిస్తాయి. కథలో యుద్ధం ఎలా ఊహలోనే జరుగుతుందో, ఎడారిలో నీరు కనిపించినట్టు కూడా ఇదే.
తస్య బ్రాహ్మణగేహస్య సశైలవనపత్తనా । ఇయమ్ అన్తస్స్థితా భూమిస్ సఙ్కల్పాదర్శయోర్ ఇవ
ఆ బ్రాహ్మణుని ఇంట్లో పర్వతాలు, అడవులు, పట్టణాలు కలిసిన ఈ భూమి అంతా, ఊహ అనే అద్దంలో ఉన్నట్టు లోపలే ఉంది.
అసత్యైవేయమ్ ఆభాతి సత్యేవ ఘనసర్గతా । తస్యాసత్యావభాసస్య చిద్వ్యోమ్నః కోశకోటరే
ఇది నిజంగా లేనిదే అయినా, ఘనంగా కనిపించడంవల్ల నిజమైనట్టుగా అనిపిస్తుంది. ఈ అసత్యమైన రూపం, మనసు అనే ఆకాశపు లోపలే మెరిసిపోతుంది.
అసత్యాద్ యత్ సముత్పన్నం స్మృత్యా నామ తద్ అప్య్ అసత్ । మృగతృష్ణాతరఙ్గిణ్యాస్ తరఙ్గో ఽపి న సత్యతః
అసత్యం నుంచి ఏది పుట్టినా, అది జ్ఞాపకంలో పేరున్నా, అది కూడా అసత్యమే. ఎడారిలో కనిపించే నీటి అల కూడా నిజమైనది కాదు.
ఇదం త్వదీయం సదనం తద్గేహాకాశకోశగమ్ । విద్ధి మాం త్వాం చ సర్వం వా తచ్ చ వ్యోమైవ కేవలమ్
ఈ ఇల్లు, ఆ ఇంట్లోని ఖాళీ స్థలం, నన్ను, నిన్ను, ఈ సమస్తాన్ని — ఇవన్నీ కూడా ఒకే ఆకాశమే అని తెలుసుకో.
స్వప్నసఙ్గమసఙ్కల్పస్వానుభూతిపరమ్పరాః । ప్రమాణాన్య్ అత్ర ముఖ్యాని సమ్బోధాయ ప్రదీపవత్
కలలు, కలిసిన అనుభవాలు, సంకల్పాలు, ప్రత్యక్ష అనుభూతులు — ఇవే ఇక్కడ జ్ఞానానికి ప్రధానమైన మార్గాలు, వెలుగు చూపే దీపాల్లా ఉంటాయి.
స్థితో బ్రాహ్మణగేహే ఽన్తర్ ద్విజజీవస్ తదన్తరే । ససముద్రవనా పృథ్వీ స్థితాబ్జ ఇవ షట్పదీ
బ్రాహ్మణుని ఇంట్లో, లోపల ద్విజుని జీవatma ఉండగా, దాని లోపల సముద్రాలు, అడవులతో కూడిన భూమి, పుష్పంలో తేనెటీగ ఉన్నట్టు ఉంటుంది.
తస్యాః కస్మింశ్చిద్ ఏకస్మిన్ పేలవే కోటరోదరే । ఇదం పత్తనమ్ ఆభాతి కేశోణ్డుక ఇవామ్బరే
ఆ భూమిలోని ఒక చిన్న రంధ్రంలో, ఈ పట్టణం ఆకాశంలో కేశం తుద భాగం తేలిపోతున్నట్టు కనిపిస్తుంది.
తస్మిన్న్ అస్మిన్ పురే తన్వి తవేదం సదనం స్థితమ్ । తస్మాత్ కిమ్ అణుమాత్రే ఽన్తర్ గజవృన్దమ్ ఇవ స్థితమ్
ఈ నగరంలో, సన్నని నీవు, నీ ఇల్లు ఉంది. అలాంటప్పుడు, చిన్నదైన దాంట్లో ఏనుగుల గుంపు లాంటి అంత పెద్దదైనది ఎలా ఉండగలదు?
పరమాణౌ పరమాణౌ సన్తి వత్సే చిదాత్మని । అన్తర్ అన్తర్ జగన్తీతి కేనైతన్ నామ సఙ్ఖ్యతే
ప్రియమైనవాడా, ప్రతి పరమాణువులో కూడా చైతన్యం ఉంది. వాటి లోపల లోకాలు ఉన్నాయి. ఇవన్నీ ఎవరు లెక్కించగలరు?
అష్టమం దివసం విప్రస్ స మృతః పరమేశ్వరి । గతో వర్షగణో ఽస్మాకమ్ అతః కథమ్ ఇదం భవేత్
పరమేశ్వరి, ఎనిమిదవ రోజున ఆ బ్రాహ్మణుడు మరణించాడు. కానీ మనకు ఎన్నో సంవత్సరాలు గడిచిపోయాయి. ఇది ఎలా సాధ్యమవుతుంది?
దేశదైర్ఘ్యం యథా నాస్తి కాలదైర్ఘ్యం తథైవ చ । నాస్త్య్ ఏవేతి యథాన్యాయం కథ్యమానం మయా శృణు
ప్రదేశానికి పొడవు లేనట్టే, కాలానికి కూడా నిజంగా పొడవు లేదు. ఇది ఎలా ఉందో నేను నీవు వినిపించేలా చెప్పుతాను, శ్రద్ధగా విను.
యథైతత్ ప్రతిభామాత్రం జగత్సర్గావభాసనమ్ । తథైతత్ ప్రతిభామాత్రం క్షణకల్పావభాసనం
ఈ జగత్తు ఎలా మన మనస్సులో ఊహగా కనిపిస్తుందో, అలాగే క్షణాలు, యుగాలు కూడా మనసు ఊహలోనే కనిపిస్తున్నట్టు మాత్రమే.
క్షణకల్పజగత్సర్గత్వత్తామత్తాత్మజన్మనామ్ । యథావత్ ప్రతిభాసస్య వత్సే క్రమమ్ ఇమం శృణు
జగత్తు, క్షణాలు, యుగాలు, జీవుల జననం అన్నీ మనసు ఊహ నుంచే పుట్టినవి కనుక, ఈ ప్రతిభాసం ఎలా జరుగుతుందో, ప్రియమైనవాడా, ఇప్పుడు నేను చెప్పేది విను.
అనుభూయ క్షణం జీవో మిథ్యామరణమూర్ఛనామ్ । తదైవోన్మేషమాత్రేణ వ్యోమ్న్య్ ఏవ వ్యోమరూప్య్ అపి
జీవుడు ఒక క్షణాన్ని అనుభవించిన తర్వాత, మరణం, పునర్జన్మ అన్నీ ఊహలోనే జరుగుతున్నట్టు భావిస్తాడు. కానీ, మనస్సు ఒక్కసారిగా తెరుచుకుంటే, ఆకాశంలోనే ఆకాశరూపాన్ని కూడా పొందగలడు.
ఆధేయో ఽహమ్ ఇహాధారే స్థితో ఽహమ్ ఇతి చేతతి । హస్తపాదాదిమాన్ దేహో మమాయమ్ ఇతి పశ్యతి
నేను ఈ ఆధారంలో ఉన్నాను, ఇక్కడ స్థిరంగా ఉన్నాను అని జీవుడు అనుకుంటాడు. ఈ చేతులు, కాళ్లు ఉన్న శరీరం నాదే అని చూస్తాడు.
యదైవ చేతతి వపుస్ తదైవేదం స చేతతి । ఏతస్యాహం పితుః పుత్రో వర్షాణీమాని సన్తి మే
మనస్సు శరీరాన్ని ఆలోచించిన వెంటనే, "ఈ తండ్రికి నేను కుమారుడిని, నాకు ఇన్ని సంవత్సరాలు అయ్యాయి" అని కూడా అనుకుంటుంది.
ఇమే మే బాన్ధవా రమ్యా మమేదం రమ్యమ్ ఆస్పదమ్ । జాతో ఽహమ్ అభవం బాలో వృద్ధిం యాతో ఽహమ్ ఈదృశః
"ఇవే నా ఆనందదాయక బంధువులు, ఇది నా సుఖమైన ఇల్లు. నేను పుట్టాను, చిన్నవాడిని, ఇప్పుడు ఇలా పెద్దవాడిని అయ్యాను" అని అనుకుంటుంది.
బాన్ధవాశ్ చాస్య తే సర్వే తథైవ విహరన్త్య్ అపి । చిదాకాశఘనైక్యత్వాత్ స్వాత్మన్య్ అపి భవన్తి తే
అతని బంధువులందరూ కూడా అలాగే తిరుగుతూ ఉంటారు. ఆ చైతన్యాకాశం ఏకత్వం వల్ల, వారు కూడా అతని స్వంత మనస్సులోనే ఉంటారు.
ఏవం నామోదితే ఽప్య్ అస్యాశ్ చితేస్ సంసారషణ్డకే । న కిఞ్చిద్ అప్య్ అభ్యుదితం స్థితం వ్యోమైవ నిర్మలమ్
ఇలా, ఈ పేర్లు సంసార అరణ్యంలో ఇంకా ఉద్భవించకముందే, ఏదీ కనబడదు, స్థిరపడదు—కేవలం నిర్మలమైన ఆకాశమే మిగిలి ఉంటుంది.
స్వప్నే ద్రష్టరి యద్వచ్ చిత్ తద్వద్ దృశ్యే చిద్ ఏవ సా । సర్వదైకతయా తస్మాత్ సా స్వప్నే ద్రష్టృదర్శనమ్
కలలో చూసేవాడు, చూసేది రెండూ ఒకే చైతన్యమే అయినట్టు, ఈ లోకంలో కూడా ఎప్పుడూ ఒక్కటే చైతన్యం ఉంది. అందుకే కలలో చూసేవాడు, చూసేది అన్నీ చైతన్యమే.
యథా స్వప్నే తథోదేతి పరలోకదృశా చితిః । పరలోకే యథోదేతి తథైవేహాప్య్ ఉదేతి సా
ఎలా కలలో చైతన్యం ఉద్భవిస్తుందో, అలాగే పరలోకాన్ని చూసేటప్పుడు కూడా చైతన్యం ఉద్భవిస్తుంది. పరలోకంలో ఎలా ఉద్భవిస్తుందో, ఇక్కడ కూడా అలాగే ఉద్భవిస్తుంది.
తత్ స్వప్నపరలోకేహలోకానామ్ అసతాం సతాం । న మనాగ్ అపి భేదో ఽస్తి వీచీనామ్ ఇవ వారిణి
కల, పరలోకం, ఈ లోకం — ఇవి వాస్తవమైనవైనా, అవాస్తవమైనవైనా — వాటిలో ఏమాత్రం తేడా లేదు. అలలు నీటికి వేరుగా లేనట్టే ఇవన్నీ ఒక్కటే.
అతో ఽజాతమ్ ఇదం విశ్వమ్ అజాతత్వాద్ అనాశి చ । ఖరూపత్వాచ్ చ నాస్త్య్ ఏవ యచ్ చ భాతి చిద్ ఏవ సా
కాబట్టి ఈ విశ్వం పుట్టలేదు, ఎందుకంటే అది పుట్టని దానిగా, నశించని దానిగా ఉంది. అది ఆకాశంలా శూన్యంగా ఉంది. కనబడేది చైతన్యమే.