అథ కాలవశాద్ విప్రస్ స పఞ్చత్వమ్ ఉపాయయౌ । తస్మిన్న్ ఏవ గృహాకాశే జీవాకాశతయా స్థితః
కాల ప్రభావంతో ఆ బ్రాహ్మణుడు మరణించాడు. అయినా, ఆ ఇంట్లోనే అతను ఆత్మాకాశంలో నిలిచి ఉన్నాడు.
సమ్పన్నః ప్రాక్తనానల్పసఙ్కల్పవశతస్ స్వయమ్ । ఆకాశవపుర్ ఏవోర్వీపతిః పరమశక్తిమాన్
తన గత సంకల్పాల బలంతో, భూమిపై అధిక శక్తి కలిగిన ఆ ప్రభువు, ఆకాశ రూపంలో తానే ప్రత్యక్షమయ్యాడు.
ప్రభావాజ్ జితభూపీఠః ప్రతాపాక్రాన్తవిష్టపః । కృపాపాలితపాతాలస్ త్రిలోకవిజయీ నృపః
తన ప్రభావంతో రాజ్యాలను జయించాడు, తన పరాక్రమంతో లోకాలను కప్పేశాడు, దయతో పాతాళాలను కాపాడాడు, రాజుగా మూడు లోకాల్లో విజయాన్ని సాధించాడు.
కాలాగ్నిర్ అరిపక్షాణాం స్త్రీణాం మకరకేతనః । మేరుర్ విషయవాయూనాం సాధ్వబ్జానాం దివాకరః
శత్రువులకు కాలాగ్ని, స్త్రీలకు మన్మథుడు, ఇంద్రియాల వాయువులకు మెరు పర్వతం, సద్గుణాలున్న స్త్రీలకు సూర్యుడు అయి ఉండేవాడు.
ఆదర్శస్ సర్వశాస్త్రాణామ్ అర్థినాం కల్పపాదపః । పాదపీఠం ద్విజాగ్ర్యాణాం రాకా ధర్మామృతత్విషః
అతడు అన్ని శాస్త్రాలకు కాంతి చూపే అద్దం, కోరేవారికి కల్పవృక్షం, గొప్ప బ్రాహ్మణులకు పాదపీఠం, ధర్మామృతపు కాంతికి పూర్ణచంద్రుడు.
స్వగృహాభ్యన్తరాకాశే చిత్తాకాశమయాత్మని । తస్మిన్ ద్విజే శవీభూతే భూతాకాశశరీరిణి
తన ఇంటి లోపలి ఆకాశంలో, మనస్సాక్షి రూపమైన ఆత్మలో, ఆ బ్రాహ్మణుడు శవమై, భూతాకాశం రూపంలో ఉండిపోయాడు.
సా తస్య బ్రాహ్మణీ భార్యా శోకేణాత్యన్తకర్షితా । శుష్కేవ మాషశిమికా హృదయేన ద్విధాగమత్
ఆ బ్రాహ్మణుడి భార్య దుఃఖంతో పూర్తిగా క్షీణించిపోయింది. ఎండిపోయిన మినుముల పొట్టిలా, ఆమె హృదయం మధ్యలో చీలిపోయింది.
భర్త్రా సహ శవీభూతా దేహమ్ ఉత్సృజ్య దూరతః । ఆతివాహికదేహేన భర్తారం సముపాయయౌ
భర్తతో పాటు ఆమె కూడా ప్రాణాలు విడిచింది. తన శరీరాన్ని దూరంగా వదిలేసి, సూక్ష్మశరీరంతో భర్తవద్దకు చేరింది.
నదీ నిఖాతమ్ ఇవ తం భర్తారమ్ అనుసృత్య సా । ఆజగామ విశోకత్వం సవసన్తేవ మఞ్జరీ
ఆమె భర్తను నదీ ప్రవాహంలా అనుసరించి, పుష్పగుచ్ఛం గాలిలో కలిసిపోయినట్టు, దుఃఖం లేకుండా పోయింది.
తత్రాస్య విప్రస్య సుతా గృహాణి భూస్థావరాదీని ఘనాని సన్తి । అద్యాష్టమం వాసరమ్ ఆప్తమృత్యోర్ జీవో గిరిగ్రామకమన్దిరస్థః
అక్కడ ఆ బ్రాహ్మణుని కుమార్తెకు ఇల్లు, భూమి, ఇతర ధనసంపదలు ఉన్నాయి. ఆమె మరణించి ఇవాళ ఎనిమిదవ రోజు, ఆమె ఆత్మ ఆ కొండ గ్రామంలోని ఇంట్లోనే ఉంది.
స తే భర్తాద్య సమ్పన్నో ద్విజో భూపత్వమ్ ఆగతః । యాసావ్ అరున్ధతీ నామ బ్రాహ్మణీ సా త్వమ్ అఙ్గనే
నీ భర్త ఇప్పుడు ఐశ్వర్యంతో రాజయ్యాడు. అరుగంధతి అనే బ్రాహ్మణుడి భార్యగా ఉన్న నీవు ఇప్పుడు అతని రాణివయ్యావు, అమ్మా.
ఇహేమౌ కురుతో రాజ్యం తౌ భవన్తౌ సుదమ్పతీ । చక్రవాకావ్ ఇవ నవౌ భువి జాతౌ శివావ్ ఇవ
ఇక్కడ మీరు ఇద్దరూ రాజ్యాన్ని పాలిస్తున్నారు. మీరు ఇద్దరూ మంచి దంపతులుగా, భూమిపై కొత్తగా పుట్టిన చక్రవాక పక్షుల జంటలాగా, లేదా పరమేశ్వరుడు, పార్వతిలా ఉన్నారు.
ఏష తే కథితస్ సర్వః ప్రాక్తనస్ సంసృతిభ్రమః । భ్రాన్తిమాత్రకమ్ ఆకాశమ్ ఏవ జీవస్వరూపధృత్
నీకు గతంలో జరిగిన సంచారమంతా చెప్పాను. అది అంతా మాయే, ఆకాశమే జీవాత్మ స్వరూపంగా కనిపించినట్టు.
భ్రమాద్ అస్మాచ్ చిదాదర్శే భ్రమో ఽయం ప్రతిబిమ్బితః । అసత్య ఏవ చాసత్యాద్ భవతోర్ భవభఙ్గదః
ఈ మాయ వల్ల, చైతన్యమనే అద్దంలో ఈ భ్రమ ప్రతిబింబించబడింది. అది వాస్తవం కాకపోయినా, అబద్ధం నుంచే మీ జనన మరణాల బంధం తొలగిపోతుంది.
తస్మాద్ భ్రాన్తిమయః కస్ స్యాత్ కో వా భ్రాన్త్యుజ్ఝితో భవేత్ । సర్గో నిరర్గలానల్పబోధాన్ నాన్యద్ విజృమ్భతే
అందువల్ల, ఎవరు మాయలో పడతారు? ఎవరు మాయను దాటి బయటపడతారు? ఈ సృష్టి అనేది అడ్డంకులు లేని, పరిమితమైన జ్ఞానమే; దీని కంటే వేరే ఏదీ కనిపించదు.
ఇత్య్ ఆకర్ణ్య చిరం చారువిస్మయోత్ఫుల్లలోచనా । భూత్వోవాచ వచో లీలా లీలాలసపదాక్షరమ్
ఇలా చాలా సేపు వినిపించి, ఆశ్చర్యంతో మెరిసే కన్నులతో లీలా, మృదువుగా, చమత్కారంగా మాటలు పలికింది.
దేవి త్వద్వచనం మిథ్యా కథం సమ్పన్నమ్ ఈదృశమ్ । క్వ విప్రజీవస్ స్వగృహే క్వేమే వయమ్ ఇహ స్థితాః
దేవీ, మీ మాటలు ఇలా తప్పుగా ఎలా జరిగాయి? ఆ ప్రాణి తన ఇంట్లో ఎక్కడ ఉంది? మేము ఇక్కడ నిలబడి ఉన్నాము, అది ఎలా సాధ్యమవుతుంది?
తాదృగ్ లోకాన్తరం సా భూస్ తే శైలాస్ తా దిశో దశ । కథం మాన్తి గృహస్యాన్తర్ మద్భర్తా యేష్వ్ అవస్థితః
ఆ లోకం అంత భిన్నంగా ఉంది, ఆ భూమి, ఆ పర్వతాలు, ఆ పది దిక్కులు—ఇవి అన్నీ నా భర్త ఉన్న ఇంట్లో ఎలా ఉంటాయి?
మత్త ఐరావణో బద్ధస్ సిద్ధార్థకణకోదరే । మషకేన కృతం యుద్ధం సింహౌఘైర్ అణుకోటరే
పొంగిపోతున్న ఐరావతాన్ని ఒక ఆవాల గింజలో కట్టేసినట్టు, ఒక దోమ అణుమంత గుహలో సింహాల గుంపుతో యుద్ధం చేసినట్టు ఉంది.
పద్మాక్షే స్థాపితో మేరుర్ నిగీర్ణో మధుపాయినా । స్వప్నాభ్రగర్జితం శ్రుత్వా చిత్రే నృత్యన్తి వర్హిణః
పద్మాక్షిలో మేరు పర్వతాన్ని పెట్టినట్టు, తేనె తాగేవాడు దాన్ని మింగినట్టు, కలలో మేఘాల గర్జన విని నెమళ్లు ఆశ్చర్యంగా నాట్యం చేసినట్టు ఉంది.
అసమఞ్జసమ్ ఏవైతద్ యథా సర్వేశ్వరేశ్వరి । తథా గృహాన్తః పృథివీ శైలాశ్ చేత్య్ అసమఞ్జసమ్
ఇది నిజంగా ఊహించలేనిది, దేవతలలో శ్రేష్ఠురాలీ! అలాగే ఒక ఇంట్లో భూమి, పర్వతాలు ఉండడమూ అంతే ఊహించలేనిది.
యథావద్ ఏతద్ దేవేశి కథయామలయా ధియా । ప్రసాదసుగృహీతే హి నోద్విజన్తే మహౌజసః
దేవతలలో శ్రేష్ఠురాలీ! దయచేసి దీనిని స్వచ్ఛమైన బుద్ధితో సరిగ్గా వివరించు. ఎందుకంటే దయతో స్థిరంగా ఉన్న మహాశక్తులు ఏ విషయానికీ కలవరపడరు.
నాహం మిథ్యా వదామీదం యథావచ్ ఛృణు సున్దరి । భేదనం నియతీనాం హి క్రియతే నాస్మదాదిభిః
నేను అసత్యంగా మాట్లాడను, అందాలవతీ! నీవు జాగ్రత్తగా విను. మనకు లేదా మనలాంటి వారికి విధుల విభజన చేయడం సాధ్యం కాదు.
విభిద్యమానామ్ అన్యేన స్థాపయామ్య్ అహమ్ ఏవ యామ్ । మర్యాదాం తాం మయా భిన్నాం కో ఽపరః పాలయిష్యతి
ఇతరులు ఆ హద్దును విడదీసినప్పుడు, నేను మాత్రమే దాన్ని స్థిరపరుస్తాను. ఆ హద్దును నేను చెరిపేస్తే, మరెవరు దాన్ని కాపాడగలరు?
సగ్రామం ద్విజజీవాత్మా తస్మిన్న్ ఏవ స్వసద్మని । వ్యోమ్న్య్ ఏవేదం మహీరాష్ట్రం వ్యోమాత్మైవ ప్రపశ్యతి
ద్విజుని జీవాత్మ తన ఇంటితో, యుద్ధభూమితో కూడి, ఈ భూమిని, రాజ్యాలను ఆకాశంలోనే ఉన్నట్లుగా, ఆకాశమే అన్నట్లు చూస్తుంది.
ప్రాక్తనీ సా స్మృతిర్ లుప్తా యువయోర్ ఉదితాన్యథా । స్వప్నే జాగ్రత్స్మృతిర్ యద్వద్ ఏతన్మరణమ్ అఙ్గనే
పాత జ్ఞాపకం పోయింది, మీ ఇద్దరికీ కొత్త జ్ఞాపకం పుట్టింది. కలలో మెలకువ జ్ఞాపకం వేరుగా ఉండేలా, మరణం కూడా అలాగే ఉంటుంది, సుందరీ!
యథా స్వప్నే త్రిభువనం సఙ్కల్పాత్ త్రిజగద్ యథా । యథా కథార్థసఙ్గ్రామో మరుభూమౌ యథా జలం
ఎలా కలలో మూడు లోకాలు మన ఊహలో పుట్టినట్టుగా ఉంటాయో, అలాగే ఈ మూడు లోకాలు కూడా ఊహలోనే కనిపిస్తాయి. కథలో యుద్ధం ఎలా ఊహలోనే జరుగుతుందో, ఎడారిలో నీరు కనిపించినట్టు కూడా ఇదే.
తస్య బ్రాహ్మణగేహస్య సశైలవనపత్తనా । ఇయమ్ అన్తస్స్థితా భూమిస్ సఙ్కల్పాదర్శయోర్ ఇవ
ఆ బ్రాహ్మణుని ఇంట్లో పర్వతాలు, అడవులు, పట్టణాలు కలిసిన ఈ భూమి అంతా, ఊహ అనే అద్దంలో ఉన్నట్టు లోపలే ఉంది.
అసత్యైవేయమ్ ఆభాతి సత్యేవ ఘనసర్గతా । తస్యాసత్యావభాసస్య చిద్వ్యోమ్నః కోశకోటరే
ఇది నిజంగా లేనిదే అయినా, ఘనంగా కనిపించడంవల్ల నిజమైనట్టుగా అనిపిస్తుంది. ఈ అసత్యమైన రూపం, మనసు అనే ఆకాశపు లోపలే మెరిసిపోతుంది.
అసత్యాద్ యత్ సముత్పన్నం స్మృత్యా నామ తద్ అప్య్ అసత్ । మృగతృష్ణాతరఙ్గిణ్యాస్ తరఙ్గో ఽపి న సత్యతః
అసత్యం నుంచి ఏది పుట్టినా, అది జ్ఞాపకంలో పేరున్నా, అది కూడా అసత్యమే. ఎడారిలో కనిపించే నీటి అల కూడా నిజమైనది కాదు.