యత్రాధునా స భర్తా మే స్థితస్ సర్గస్ స కృత్రిమః । అహం మన్యే యతశ్ శూన్యో దేశకాలాద్యపూరకః
ఇప్పుడు నా భర్త ఉన్న చోట ఆ సృష్టి కల్పితమైనదని నేను భావిస్తున్నాను. ఎందుకంటే అది ఖాళీగా ఉంది, అక్కడ స్థలం, కాలం వంటి వాటేమీ లేవు.
కృత్రిమో ఽకృత్రిమాత్ సర్గో న కదాచన జాయతే । న హి కారణతః కార్యమ్ ఉదేత్య్ అసదృశం క్వచిత్
కల్పితమైన సృష్టి ఎప్పుడూ సహజమైనదానినుండి పుట్టదు. ఎందుకంటే, కారణానికి అసమానమైన ఫలితం ఎక్కడా ఉద్భవించదు.
దృశ్యతే కారణాత్ కార్యం సువిలక్షణమ్ అమ్బికే । అమ్బ్వ్ ఆదాతుమ్ అశక్తా మృద్ ఘటస్ తజ్జస్ తదాస్పదమ్
అంబికే, ఒక ఫలితం దాని కారణంతో పూర్తిగా వేరుగా ఉంటుంది అని మనం చూస్తున్నాం. మట్టి నుండి నీళ్లు తీయడం సాధ్యం కాదు, కానీ ఆ మట్టితో చేసిన కుండి మాత్రం నీళ్లు పోసుకునేందుకు పనికొస్తుంది.
సమ్పద్యతే హి యత్ కార్యం కారణైస్ సహకారిభిః । ముఖ్యకారణవైచిత్ర్యం కిఞ్చిత్ తస్యావలోక్యతే
ఏ పని జరిగినా, అది సహాయపడే కారణాలతో కలసి జరుగుతుంది. అయినా, అందులో ప్రధాన కారణానికి సంబంధించిన ప్రత్యేకత మాత్రం కనిపిస్తుంది.
న చ త్వద్భర్తృసర్గస్య కిఞ్చిత్ పృథ్వ్యాది కారణమ్ । న భూమణ్డలతో భూమిర్ జాతా తత్ర వరాననే
అందాలవతీ, నీ భర్త సృష్టిలో భూమి మొదలైనవి కారణాలు కావు. అక్కడ భూమి ఈ భూగోళం నుండి పుట్టినది కాదు.
గతా చిద్ ఇత ఉడ్డీయ కుతస్ స్యాద్ ఇహభూతలమ్ । సహకారీణి కాన్య్ ఏవ కారణాన్య్ అత్ర కారణమ్
ఇక్కడి నుండి చైతన్యం ఎగిరిపోయింది. అప్పుడు ఈ భూమి ఎలా ఉండగలదు? ఇక్కడ ఏ సహాయ కారణాలు, ఏ కారణమే ఈ సృష్టిలో ఉన్నాయో చెప్పలేం.
కారణానామ్ అభావే ఽపి యద్ ఏతి సహకారిణామ్ । తత్ పూర్వకారణాన్ నాన్యత్ సర్వేణేత్య్ అనుభూయతే
కారణాలు లేకపోయినా, సహాయకాలు వల్ల ఏది ఉత్పన్నమవుతుందో, అది కూడా గత కారణాల ఫలితమే అని అందరికీ అనుభవంలోకి వస్తుంది.
స్మృతిస్ సా దేవి మద్భర్తుస్ తథా స్ఫారత్వమ్ ఆగతా । స్మృతేశ్ చ కారణం వేద్మి సర్గో ఽయమ్ ఇతి నిశ్చయః
దేవీ, నా భర్తకు ఉన్న ఆ జ్ఞాపకం ఇప్పుడు స్పష్టంగా కనిపిస్తోంది. ఆ జ్ఞాపకానికి కారణం ఏంటో నాకు తెలుసు—ఈ సృష్టే దానికి నిదర్శనం.
స్మృతిర్ ఆకాశరూపైవ యథా తజ్జస్ తథైవ తే । భర్తృసర్గో ఽనుభూతో హి స ఖమ్ ఏవ తథాబలే
జ్ఞాపకం ఆకాశ స్వరూపమే. అది ఎలా ఉత్పన్నమవుతుందో, నీకూ అలాగే. భర్త సృష్టిని నిజంగా అనుభవించాను; అది కూడా ఆకాశంలా శక్తివంతంగా ఉంటుంది.
స్మృత్యాకాశమయస్ సర్గో యథా భర్తుర్ మమోదితః । తథైవేమమ్ అహం మన్యే స సర్గో ఽత్ర నిదర్శనమ్
నా భర్త చెప్పినట్టు, జ్ఞాపకంతో కూడిన ఆకాశ స్వరూపమైన సృష్టి ఎలా ఉందో, ఇక్కడ ఉన్న ఈ సృష్టిని కూడా అలాగే నేను నిదర్శనంగా భావిస్తున్నాను.
ఏవమ్ ఏతద్ అసత్సర్గో భర్తుస్ తే భాతి భాసురః । తథైవాయమ్ ఇహాభాతి పశ్యామ్య్ ఏతద్ అహం సుతే
ఇలా నీ భర్త చేసిన ఈ అసత్య సృష్టి ఎంతో ప్రకాశంగా కనిపిస్తోంది. ఇదే విధంగా, ఈ లోకమూ నాకు ఇక్కడ కనిపిస్తోంది, బిడ్డా.
యథా పత్యుర్ అమూర్తో ఽస్మాత్ సర్గాత్ సర్గో భ్రమాత్మకః । జాతస్ తథాయం వద మే జగత్కుడ్యనివృత్తయే
ఎలా నీ భర్త యొక్క రూపరహిత సృష్టి నుండి మరొక మాయాజాలమైన సృష్టి పుట్టిందో, అలాగే ఈ లోకమూ అలానే ఏర్పడింది. ఈ ప్రపంచపు గోడ తొలగించేందుకు నాకూ చెప్పు.
ప్రాక్స్మృతిర్ భ్రాన్తిమాత్రాత్మా సర్గో ఽయమ్ ఉదితో యథా । స్వప్నభ్రమాత్మకో భాతి తథేదం కథ్యతే శృణు
మునుపు జ్ఞాపకం కూడా మాయ మాత్రమేగా ఉండేది, అలా ఈ సృష్టి ఏర్పడింది. ఇది కలలో కలిగే మాయలాగానే కనిపిస్తోంది, అందుకే ఇలా అంటారు. విను.
అస్తి కశ్చిచ్ చిదాకాశే క్వచిత్ సంసారమణ్డపః । ఆకాశకాచదలవచ్ ఛాదనాచ్ఛాదనాకృతిః
చైతన్యాకాశంలో ఎక్కడో ఒక చోట, ఈ సంసారమండపం ఉంది. అది ఆకాశంలో పుట్టిన కమలపు ఆకుల్లా, మూసుకోవడం తెరవడం లాంటి రూపాన్ని కలిగి ఉంది.
మేరుస్తమ్భస్థలోకేశపురశ్రీసాలభఞ్జికః । చతుర్దశాపవరకస్ త్రిగర్తో భానుదీపకః
అతడు మెరు పర్వతాన్ని మోయించే విగ్రహంలా, ఒక పట్టణాధిపతిలా, అందమైన శాలభంజికల్లా, పద్నాలుగు లోకపాలుల్లో ఒకడిలా, త్రిగర్త దేశానికి రాజులా, సూర్యుని వెలుగును ప్రసరించే దీపంలా ఉన్నాడు.
కోణస్థభూతవల్మీకవ్యాప్తపర్వతలోష్టకః । అనేకపుత్రజరఢప్రజేశబ్రాహ్మణాస్పదమ్
అతడు మూలన ఉన్న పుట్టలో కప్పబడిన కొండ రాయిలా, అనేక మంది కుమారులు, వృద్ధులు, పాలకులు, బ్రాహ్మణులు నివసించే స్థలంలా ఉన్నాడు.
ఋక్షౌఘకోశకారాఢ్యవ్యోమోర్ధ్వతలకాలిమా । నభోనివాసిసిద్ధౌఘమషకాహితఘుఙ్ఘుమః
అతడు నక్షత్ర సమూహాలతో నిండిన ఖజానాలా, ఆకాశం పైభాగంలో చీకట్లా, ఆకాశంలో నివసించే సిద్ధుల గుంపుల గుంపులా, దోమల గుంగురుము లా ఉన్నాడు.
పయోదగృహధూమోగ్రజాలావలితకోణకః । వాతమార్గమహావంశస్థితవైమానికక్రిమిః
అతడు మేఘాల గృహాల నుండి వచ్చే మబ్బు పొగతో చుట్టబడిన మూలనిలా, గాలి మార్గంలో ఉన్న పెద్ద వెదురు మీద కూర్చున్న ఆకాశ క్రిమిలా ఉన్నాడు.
సురాసురాదిదుర్బాలలీలాకలకలాకులః । లోకాన్తరపురగ్రామభాణ్డోపస్కరనిర్భరః
అక్కడ దేవతలు, రాక్షసులు, ఇంకా చిన్నపిల్లల ఆటపాటలతో నిండిపోయి, పట్టణాలు, గ్రామాలు, లోకాలలోని పాత్రలు, పరికరాలతో కిక్కిరిసిపోయి ఉంది.
సరిత్స్రోతోఽబ్ధిసరసీజలోక్షితమహీతలః । పాతాలభూతలస్వర్గాభోగభాసురకోటరః
అక్కడ భూమిని నదుల ప్రవాహాలు, సముద్రపు అలలు, సరస్సుల నీరు కడుగుతుంటాయి. పాతాళం, భూమి, స్వర్గంలో ఉండే ఆనందాలతో అక్కడి గుహలు ప్రకాశిస్తున్నాయి.
తత్ర కస్మింశ్చిద్ ఏకస్మిన్ కోణాపవరకోదరే । శైలలోష్టతలే ఽస్త్య్ ఏకో గిరిగ్రామకగర్తకః
ఆ ప్రాంతంలో ఒక మూలలోని ఓ రాతి పర్వతంపై, ఒక చిన్న గ్రామానికి చెందిన గుహ ఉంది.
అస్మిన్ నదీశైలవనోపగూఢే సాగ్నిస్ సదారస్ సుతవాన్ అరోగః । గోక్షీరవాన్ రాజభయాద్ విముక్తః సర్వాతిథిర్ ధర్మపరో ద్విజో ఽభూత్
ఆ నదులు, పర్వతాలు, అడవులతో చుట్టుముట్టిన చోట ఒక బ్రాహ్మణుడు తన భార్య, పిల్లలతో కలిసి, ఆరోగ్యంగా, ఆవులు, పాలతో సంపన్నంగా, రాజుల భయములేకుండా, అందరికీ అతిథిసేవ చేస్తూ, ధర్మంలో నిబద్ధుడై జీవించేవాడు.
విత్తవేశవయఃకర్మవిద్యావిభవచేష్టితైః । వసిష్ఠస్యేవ సదృశో న తు వాసిష్ఠచేతనః
ధనంలో, రూపంలో, వయసులో, పనుల్లో, విద్యలో, వైభవంలో ఎవరికైనా వశిష్ఠుడితో పోలిక ఉండొచ్చు, కానీ వశిష్ఠుని మానసిక స్థితి మాత్రం ఉండదు.
వసిష్ఠ ఇతి నామ్నాభూత్ తస్యాభూద్ ఇన్దుసున్దరీ । నామ్నా త్వ్ అరున్ధతీ భార్యా భూమివ్యోమన్య్ అరున్ధతీ
ఆయనను వశిష్ఠుడు అని పిలిచేవారు; ఆయన భార్య పేరు ఇంద్రుసుందరీ. భూమిలోనూ, ఆకాశంలోనూ ఆమెను అరుంధతిగా పిలిచేవారు.
విత్తవేశవయఃకర్మవిద్యావిభవచేష్టితైః । సమేవ సాప్య్ అరున్ధత్యా న తు చేతనసత్తయా
ధనంలో, రూపంలో, వయసులో, పనుల్లో, విద్యలో, వైభవంలో ఆమెకూ అరుంధతితో పోలిక ఉంది, కాని ఆమె మనసు మాత్రం అంతటి కాదు.
అకృత్రిమప్రేమరసా విలాసాలసగామినీ । సాస్య సంసారసర్వస్వమ్ ఆసీత్ కుముదహాసినీ
అకృత్రిమమైన ప్రేమతో, ఆడిపాడుతూ, అందంగా సంచరించేది ఆమె. ఆమె నవ్వు కమలంలా మెరిసేది; ఆమె ఆయనకు ఈ లోకంలో అన్నీ.
స విప్రస్ తస్య శైలస్య సానౌ సరసశాద్వలే । కదాచిద్ ఉపవిష్టస్ సన్ దదర్శాధో మహీపతిమ్
ఒకసారి ఆ ముని ఒక కొండపై ఉన్న పచ్చిక మైదానంలో సరస్సు దగ్గర కూర్చుని ఉండగా, కింద ఓ రాజును చూశాడు.
సమగ్రపరివారేణ యాన్తమ్ ఆఖేటకేచ్ఛయా । మహతా సైన్యఘోషేణ మేరోర్ ఇవ బిభిత్సయా
ఆ రాజు తన మొత్తం పరివారంతో వేట కోసం బయలుదేరి, పెద్ద సైన్యంతో గొప్ప శబ్దంతో, మెరు పర్వతాన్ని జయించాలనే ఉత్సాహంతో వెళ్తున్నాడు.
చామరైః కీర్ణచన్ద్రాంశు పతాకాభిర్ లతావనమ్ । కుర్వాణం ఖం సితచ్ఛత్రమణ్డలై రౌప్యకుట్టిమమ్
చామరాలు, వెన్నెలలా మెరిసే జెండాలు, లతలతో చేసిన హారాలతో ఆ రాజు ఆకాశాన్ని తెల్లటి గొడుగులతో అలంకరించినట్లు, వెండి తలుపులా అందంగా కనిపించేవాడు.
అశ్వీయాగ్నిపృషత్పూరపూర్ణరేణ్వభ్రవర్ణవత్ । హాస్తికోత్తమ్భితకరవాటాట్టాలకగోపితమ్
గుర్రాలు, రథాల వల్ల లేచిన ధూళి మేఘాల్లా కనిపించగా, ఏనుగులతో ఎత్తైన గోడలు, గోపురాలు ఉన్న నగరం దాగిపోయింది.