ఆస్థానం పూరయామ్ ఆసుర్ మహీపాలానుయాయినః । ఉత్ఫుల్లకమలాకీర్ణం హంసా ఇవ సరోవరమ్
రాజుల అనుచరులు సభ మందిరాన్ని నిండించారు. వారు వికసించిన కమలాలతో నిండిన సరస్సులో హంసలు నిండినట్టు ఉన్నారు.
సింహాసనసమీపస్థే హైమవేత్రాసనే శుభే । ఉపావిశద్ అసౌ లీలా లీలేవ స్మరచేతసి
సింహాసనం దగ్గర ఉన్న బంగారు దండుతో కూడిన అందమైన ఆసనంలో లీల అక్కడ కూర్చుంది. అది ప్రేమ మనసులో లీల స్వరూపం కూర్చునట్టు అనిపించింది.
దదర్శ తాన్ నృపాన్ భృత్యాన్ సర్వాన్ ఏవ యథాస్థితాన్ । గురూన్ ఆర్యాన్ సఖీన్ భృత్యాన్ సుహృత్సమ్బన్ధిబాన్ధవాన్
ఆమె అక్కడ ఉన్న రాజులను, సేవకులను, పెద్దలను, మాన్యులను, స్నేహితులను, సహాయులను, బంధువులను, స్నేహితులను — అందరినీ యథాతథంగా చూసింది.
సకలమ్ ఏవ హి పూర్వవద్ ఏవ సా సమవలోక్య ముదం పరమాం యయౌ । నృపతిరాష్ట్రజనః ఖలు జీవతీత్య్ ఉదితయా చ బభౌ శశివచ్ ఛ్రియా
అన్నీ మునుపటిలాగే ఉన్నట్టు చూసి, ఆమె హృదయం పరమానందంతో నిండిపోయింది. రాజు, రాజ్య ప్రజలు అందరూ సుఖంగా ఉన్నారని వినిపించడంతో, ఆమె చంద్రునిలా కాంతివంతంగా కనిపించింది.
ఇత్థం వినోదయామీదం దుఃఖితం చిత్తమ్ ఇత్య్ అలమ్ । బోధయిత్వేఙ్గితైర్ భూపాన్ ఆస్థానాద్ ఉత్థితాథ సా
‘ఈ దుఃఖితమైన మనసును కొంత ఉపశమన పరచాలి’ అని ఆలోచించి, భూపాళ్లను సంకేతాలతో ఉపదేశించి, ఆమె సభ నుండి లేచి నిలబడింది.
ప్రవిశ్యాన్తఃపురం భర్తుః పార్శ్వే ఽన్తఃపురమణ్డపే । వివేశ పుష్పగుప్తస్య చిన్తయామ్ ఆస చేతి సా
ఆమె అంతఃపురంలోకి ప్రవేశించి, భర్త పక్కన ఉన్న అంతఃపుర మండపంలోకి వెళ్లింది. అక్కడ పుష్పగుప్తుని గదిలోకి వెళ్లి, ఆలోచనలో మునిగిపోయింది.
అహో విచిత్రా మాయేయమ్ ఏతే ఽస్మత్పురమానవాః । బహిర్ అన్తశ్ చిదాదర్శే తత్ర చేహ చ సంస్థితాః
అయ్యో, ఈ మాయ ఎంత అద్భుతంగా ఉందో! మన ఊరివాళ్లు మనకు బయట కనిపించడమే కాదు, మన మనస్సు అద్దంలో కూడా కనిపిస్తున్నారు. అక్కడా, ఇక్కడా ఒకేలా ఉన్నారు.
తాలీతమాలహిన్తాలమాలితా గిరయో ఽప్య్ అమీ । యథా తత్ర తథేహాపి బత మాయేయమ్ ఆతతా
ఈ తాళి, తమాల, హింతాళ వృక్షాలతో అలంకరించబడిన కొండలు అక్కడ ఎలా ఉన్నాయో, ఇక్కడ కూడా అలాగే ఉన్నాయి. నిజంగా, ఈ మాయ రెండు చోట్లా వ్యాపించింది.
ఆదర్శే బహిర్ అన్తశ్ చ యథా శైలో ఽనుభూయతే । బహిర్ అన్తశ్ చిదాదర్శే తథా సర్గో ఽనుభూయతే
అద్దంలో కూడా, బయట కూడా కొండ ఎలా అనుభవించబడుతుందో, అలాగే మనస్సు అద్దంలో కూడా, బయట కూడా సృష్టి అనుభవించబడుతుంది.
అత్ర భ్రాన్తిమయస్ సర్గః కస్ స్యాత్ కః పారమార్థికః । ఇతి పృచ్ఛామి వాగీశీమ్ అభ్యర్చ్యోత్తమసంశయమ్
ఇక్కడ ఏది మాయగా ఉన్న సృష్టి? ఏది నిజమైనది? ఈ గొప్ప సందేహాన్ని నివృత్తి చేయమని వాణీదేవిని పూజించి అడుగుతున్నాను.
ఇతి నిశ్చిత్య తాం దేవీం పూజయామ్ ఆస సా తదా । దదర్శ చ పురః ప్రాప్తాం కుమారీరూపధారిణీమ్
ఆమె అలా నిర్ణయించుకుని, ఆ దేవిని ఆ సమయానికి పూజించింది. వెంటనే ఆ దేవి కన్యారూపంలో ఆమె ముందు ప్రత్యక్షమైంది.
భద్రాసనగతాం దేవీమ్ ఉపవిశ్య పురోగతా । పరమార్థమహాశక్తిం లీలాపృచ్ఛద్ భువి స్థితా
భద్రాసనంలో కూర్చున్న లీలా, భూమిపై స్థిరంగా ఉండి, తన ఎదుట ఉన్న పరమార్థమహాశక్తిని ప్రశ్నించింది.
అనుకమ్ప్యస్య నో దేవి భజన్త్య్ ఉద్వేగమ్ ఉత్తమాః । త్వయైవ కిల సర్గాదౌ స్థాపితేతి పురాస్థితిః
దేవీ! దయ చూపవలసినవారికోసం ఉత్తములు కలవరపడరు. సృష్టి ప్రారంభంలో ఈ పాత పద్ధతిని నువ్వే స్థాపించిందని అంటారు.
తద్ ఇయం యత్ పురా ప్రహ్వా పృచ్ఛామి పరమేశ్వరి । త్వం బ్రూహి త్వత్కృతో నూనం సఫలో మే ఽస్త్య్ అనుగ్రహః
అందుకే పరమేశ్వరి! నేను ఈ పూర్వపు విషయాన్ని వినయంగా అడుగుతున్నాను. దయచేసి నువ్వు చెప్పు; నీ అనుగ్రహంతో నా కోరిక తప్పక ఫలిస్తుంది.
అస్త్య్ ఆదర్శో జగన్నామ్నః ఖాద్ అప్య్ అధికనిర్మలః । యస్య యోజనకోటీనాం కోటయో ఽవయవో మనాక్
ఈ లోకానికి అద్దంలాంటి ఒకటి ఉంది. అది ఆకాశం కన్నా కూడా మరింత నిర్మలంగా ఉంటుంది. దాని భాగాలు అనేక కోట్ల యోజనాల పొడవు కలిగి ఉంటాయి.
నిస్సన్ధిబన్ధో ఽభిఘనో మృదుర్ మసృణశీతలః । అచేత్యచిద్ ఇతి ఖ్యాతో నామ్నా నిర్భిత్తిర్ అగ్రహః
అది ఎక్కడా విడిపోని, దృఢంగా, మృదువుగా, మెత్తగా, చల్లగా ఉంటుంది. దీనిని 'జడ-చైతన్య' అని పిలుస్తారు. అది ఎక్కడా విరగదు, పట్టుకోలేనిది.
దిక్కాలకలనాకాశప్రకాశనియతిక్రమాః । యత్రేమే ప్రతిబిమ్బన్తి పరాం పరిమితిం గతాః
దానిలో దిక్కులు, కాలం, లెక్కలు, ఆకాశం, వెలుగు, విధి—ఇవి అన్నింటినీ దాటి వెళ్లినవారి ప్రతిబింబాలు కనిపిస్తాయి.
త్రిజగత్ప్రతిబిమ్బశ్రీర్ బహిర్ అన్తశ్ చ సంస్థితా । తత్రామ్బ కృత్రిమా కా స్యాత్ కాసౌ వా స్యాద్ అకృత్రిమా
తల్లి, మూడు లోకాల ప్రతిబింబ మహిమ ఆ అద్దంలో బయటా, లోపలూ ఉంది. దాంట్లో కల్పితమైనది ఏమిటి? సహజమైనది ఏమిటి?
అకృత్రిమత్వం సర్గస్య కీదృశం వద సున్దరి । కీదృశం కృత్రిమత్వం స్యాద్ యథావత్ కథయేతి మే
ఓ అందమైనవాడా, ఈ సృష్టి సహజంగా ఎలా ఉంటుందో, కల్పితంగా ఎలా ఉంటుందో నన్ను నిజంగా చెప్పు. నిజంగా ఉన్నట్టు వివరించు.
యథాహమ్ ఇహ తిష్ఠామి త్వం చ దేవి స్థితామ్బికే । అసావ్ అకృత్రిమస్ సర్గ ఇతి దేవేశి వేద్మ్య్ అహమ్
నేను ఇక్కడ ఉన్నట్టు, నీవు దేవి అంబికా ఇక్కడ ఉన్నట్టు, అదే విధంగా సహజమైన సృష్టి కూడా ఉంటుంది అని నేను తెలుసు, ఓ దేవతల రాణీ.
యత్రాధునా స భర్తా మే స్థితస్ సర్గస్ స కృత్రిమః । అహం మన్యే యతశ్ శూన్యో దేశకాలాద్యపూరకః
ఇప్పుడు నా భర్త ఉన్న చోట ఆ సృష్టి కల్పితమైనదని నేను భావిస్తున్నాను. ఎందుకంటే అది ఖాళీగా ఉంది, అక్కడ స్థలం, కాలం వంటి వాటేమీ లేవు.
కృత్రిమో ఽకృత్రిమాత్ సర్గో న కదాచన జాయతే । న హి కారణతః కార్యమ్ ఉదేత్య్ అసదృశం క్వచిత్
కల్పితమైన సృష్టి ఎప్పుడూ సహజమైనదానినుండి పుట్టదు. ఎందుకంటే, కారణానికి అసమానమైన ఫలితం ఎక్కడా ఉద్భవించదు.
దృశ్యతే కారణాత్ కార్యం సువిలక్షణమ్ అమ్బికే । అమ్బ్వ్ ఆదాతుమ్ అశక్తా మృద్ ఘటస్ తజ్జస్ తదాస్పదమ్
అంబికే, ఒక ఫలితం దాని కారణంతో పూర్తిగా వేరుగా ఉంటుంది అని మనం చూస్తున్నాం. మట్టి నుండి నీళ్లు తీయడం సాధ్యం కాదు, కానీ ఆ మట్టితో చేసిన కుండి మాత్రం నీళ్లు పోసుకునేందుకు పనికొస్తుంది.
సమ్పద్యతే హి యత్ కార్యం కారణైస్ సహకారిభిః । ముఖ్యకారణవైచిత్ర్యం కిఞ్చిత్ తస్యావలోక్యతే
ఏ పని జరిగినా, అది సహాయపడే కారణాలతో కలసి జరుగుతుంది. అయినా, అందులో ప్రధాన కారణానికి సంబంధించిన ప్రత్యేకత మాత్రం కనిపిస్తుంది.
న చ త్వద్భర్తృసర్గస్య కిఞ్చిత్ పృథ్వ్యాది కారణమ్ । న భూమణ్డలతో భూమిర్ జాతా తత్ర వరాననే
అందాలవతీ, నీ భర్త సృష్టిలో భూమి మొదలైనవి కారణాలు కావు. అక్కడ భూమి ఈ భూగోళం నుండి పుట్టినది కాదు.
గతా చిద్ ఇత ఉడ్డీయ కుతస్ స్యాద్ ఇహభూతలమ్ । సహకారీణి కాన్య్ ఏవ కారణాన్య్ అత్ర కారణమ్
ఇక్కడి నుండి చైతన్యం ఎగిరిపోయింది. అప్పుడు ఈ భూమి ఎలా ఉండగలదు? ఇక్కడ ఏ సహాయ కారణాలు, ఏ కారణమే ఈ సృష్టిలో ఉన్నాయో చెప్పలేం.
కారణానామ్ అభావే ఽపి యద్ ఏతి సహకారిణామ్ । తత్ పూర్వకారణాన్ నాన్యత్ సర్వేణేత్య్ అనుభూయతే
కారణాలు లేకపోయినా, సహాయకాలు వల్ల ఏది ఉత్పన్నమవుతుందో, అది కూడా గత కారణాల ఫలితమే అని అందరికీ అనుభవంలోకి వస్తుంది.
స్మృతిస్ సా దేవి మద్భర్తుస్ తథా స్ఫారత్వమ్ ఆగతా । స్మృతేశ్ చ కారణం వేద్మి సర్గో ఽయమ్ ఇతి నిశ్చయః
దేవీ, నా భర్తకు ఉన్న ఆ జ్ఞాపకం ఇప్పుడు స్పష్టంగా కనిపిస్తోంది. ఆ జ్ఞాపకానికి కారణం ఏంటో నాకు తెలుసు—ఈ సృష్టే దానికి నిదర్శనం.
స్మృతిర్ ఆకాశరూపైవ యథా తజ్జస్ తథైవ తే । భర్తృసర్గో ఽనుభూతో హి స ఖమ్ ఏవ తథాబలే
జ్ఞాపకం ఆకాశ స్వరూపమే. అది ఎలా ఉత్పన్నమవుతుందో, నీకూ అలాగే. భర్త సృష్టిని నిజంగా అనుభవించాను; అది కూడా ఆకాశంలా శక్తివంతంగా ఉంటుంది.
స్మృత్యాకాశమయస్ సర్గో యథా భర్తుర్ మమోదితః । తథైవేమమ్ అహం మన్యే స సర్గో ఽత్ర నిదర్శనమ్
నా భర్త చెప్పినట్టు, జ్ఞాపకంతో కూడిన ఆకాశ స్వరూపమైన సృష్టి ఎలా ఉందో, ఇక్కడ ఉన్న ఈ సృష్టిని కూడా అలాగే నేను నిదర్శనంగా భావిస్తున్నాను.