భర్తుస్ సింహాసనస్యాస్య పార్శ్వే తిష్ఠామ్య్ అహం యది । పశ్యన్తీ సభ్యసఙ్ఘాతం తత్ ప్రజీవామి నాన్యథా
నా భర్త సింహాసనం పక్కన నేను నిలబడి, సభలో ఉన్నవారిని చూస్తూ ఉంటేనే బ్రతికేను; లేదంటే బ్రతకలేను.
స రాజపరివారో ఽథ తయేత్య్ ఉక్తో యథాక్రమమ్ । ఆసీద్ అనిద్రస్ సువ్యగ్రస్ సర్వస్ సర్వస్వకర్మసు
ఆమె ఇలా చెప్పిన వెంటనే, రాజసభలోని సేవకులు తమ తమ పనుల్లో జాగ్రత్తగా, నిద్ర లేకుండా, ఎంతో శ్రద్ధగా నిమగ్నమయ్యారు.
పౌరాన్ సభ్యాన్ సమానేతుం యయుర్ యాష్టీకపఙ్క్తయః । వ్యవహారం కలయితుమ్ ఉర్వీమ్ అర్కకరా ఇవ
ద్వారపాలకుల వరుసలు, ప్రజలను మరియు సభ్యులను పిలవడానికి, వ్యవహారాలు సక్రమంగా జరగడానికి, భూమిపై విస్తరించే సూర్యకిరణాల్లా వెళ్ళారు.
ఆస్థానభూమిం భృత్యాశ్ చ మార్జయామ్ ఆసుర్ ఆదృతాః । ప్రావృట్పయోదమలినం ఖం శరద్వాసరా ఇవ
భక్తితో ఉన్న సేవకులు సభాగృహాన్ని శుభ్రపరచడం ప్రారంభించారు; వర్షకాలంలో మబ్బులతో ముదురిన ఆకాశాన్ని శరదృతువు రోజులు ఎలా తేటపరుస్తాయో అలా.
అఙ్గనం ప్రతి దీపౌఘాస్ తస్థుః పీతతమోఽమ్భసః । ఆశ్చార్యదర్శనాయేవ ప్రాప్తా నక్షత్రపఙ్క్తయః
ఆంగణం చుట్టూ చక్కగా వెలిగిన దీపాల వరుసలు నిలబడ్డాయి. అవి చీకటి తొలగిన నీటితో మెరిసిపోతూ, ఆకాశంలో ఉన్న నక్షత్రాల వరుసలు అద్భుతంగా భూమికి దిగివచ్చినట్లుగా కనిపించాయి.
జనతాః పూరయామ్ ఆసుః పూరైర్ అజిరభూమికాః । అబ్ధీన్ ప్రలయసంశుష్కాన్ పురాసర్గే ఇవామ్భసా
ప్రజలు గుంపులుగా వచ్చి ఆజిరాలన్నీ నిండా తగిలారు. అది సృష్టి ప్రారంభంలో, ప్రళయంతో ఎండిపోయిన సముద్రాలను నీరు మళ్లీ నింపినట్టు అనిపించింది.
ఆజగ్ముర్ మన్త్రిసామన్తాస్ స్వం స్వం స్థానమ్ అనిన్దితాః । త్రైలోక్యే పునర్ ఉత్పన్నే లోకపాలా యథా దిశః
మంత్రులు, పెద్దలు ఒక్కొక్కరు తాము ఉండాల్సిన చోటికి తిరిగి వెళ్లారు. అది మళ్లీ మూడు లోకాలు ఏర్పడినప్పుడు లోకపాలకులు తమ దిక్కుల్లోకి చేరినట్టే.
వవుర్ ఆకీర్ణకర్పూరసాన్ద్రా మలయశీతలాః । ఉత్ఫుల్లకుసుమోద్వాన్తమాంసలామోదినో ఽనిలాః
మలయపర్వతం వైపు నుంచి చల్లని గాలులు వీచాయి. అవి చుట్టూ చల్లని కర్పూర వాసనతో నిండిపోయి, పుష్పాలు వికసించిన పరిమళాన్ని మోసుకొచ్చాయి. ఆ గాలిలో మాధుర్యం నిండిపోయింది.
పర్యన్తేషు ప్రతీహారాస్ తస్థుర్ ధవలవాససః । వృష్టమూకార్కతాపాన్తమేఘమాలా ఇవాద్రిషు
ప్రవేశ ద్వారాల వద్ద తెల్ల వస్త్రాలు ధరించిన ద్వారపాలకులు నిలబడి ఉన్నారు. వారు పర్వత శిఖరాలపై మేఘాల వరుసలా, ఎండ వేడిని, వర్షపు గొంతును ఆపినట్టు కనిపించారు.
ప్రభాపీతతమఃపుఞ్జాః పేతుః పుష్పోత్కరా భువి । మేఘమారుతవిధ్వస్తాస్ తారకానికరా ఇవ
ప్రభతో చీకటి తొలగిపోయిన పుష్ప సమూహాలు భూమిపై పడ్డాయి. అవి మేఘాలూ గాలితో చెలరేగిన నక్షత్రాల గుంపుల్లా కనిపించాయి.
ఆస్థానం పూరయామ్ ఆసుర్ మహీపాలానుయాయినః । ఉత్ఫుల్లకమలాకీర్ణం హంసా ఇవ సరోవరమ్
రాజుల అనుచరులు సభ మందిరాన్ని నిండించారు. వారు వికసించిన కమలాలతో నిండిన సరస్సులో హంసలు నిండినట్టు ఉన్నారు.
సింహాసనసమీపస్థే హైమవేత్రాసనే శుభే । ఉపావిశద్ అసౌ లీలా లీలేవ స్మరచేతసి
సింహాసనం దగ్గర ఉన్న బంగారు దండుతో కూడిన అందమైన ఆసనంలో లీల అక్కడ కూర్చుంది. అది ప్రేమ మనసులో లీల స్వరూపం కూర్చునట్టు అనిపించింది.
దదర్శ తాన్ నృపాన్ భృత్యాన్ సర్వాన్ ఏవ యథాస్థితాన్ । గురూన్ ఆర్యాన్ సఖీన్ భృత్యాన్ సుహృత్సమ్బన్ధిబాన్ధవాన్
ఆమె అక్కడ ఉన్న రాజులను, సేవకులను, పెద్దలను, మాన్యులను, స్నేహితులను, సహాయులను, బంధువులను, స్నేహితులను — అందరినీ యథాతథంగా చూసింది.
సకలమ్ ఏవ హి పూర్వవద్ ఏవ సా సమవలోక్య ముదం పరమాం యయౌ । నృపతిరాష్ట్రజనః ఖలు జీవతీత్య్ ఉదితయా చ బభౌ శశివచ్ ఛ్రియా
అన్నీ మునుపటిలాగే ఉన్నట్టు చూసి, ఆమె హృదయం పరమానందంతో నిండిపోయింది. రాజు, రాజ్య ప్రజలు అందరూ సుఖంగా ఉన్నారని వినిపించడంతో, ఆమె చంద్రునిలా కాంతివంతంగా కనిపించింది.
ఇత్థం వినోదయామీదం దుఃఖితం చిత్తమ్ ఇత్య్ అలమ్ । బోధయిత్వేఙ్గితైర్ భూపాన్ ఆస్థానాద్ ఉత్థితాథ సా
‘ఈ దుఃఖితమైన మనసును కొంత ఉపశమన పరచాలి’ అని ఆలోచించి, భూపాళ్లను సంకేతాలతో ఉపదేశించి, ఆమె సభ నుండి లేచి నిలబడింది.
ప్రవిశ్యాన్తఃపురం భర్తుః పార్శ్వే ఽన్తఃపురమణ్డపే । వివేశ పుష్పగుప్తస్య చిన్తయామ్ ఆస చేతి సా
ఆమె అంతఃపురంలోకి ప్రవేశించి, భర్త పక్కన ఉన్న అంతఃపుర మండపంలోకి వెళ్లింది. అక్కడ పుష్పగుప్తుని గదిలోకి వెళ్లి, ఆలోచనలో మునిగిపోయింది.
అహో విచిత్రా మాయేయమ్ ఏతే ఽస్మత్పురమానవాః । బహిర్ అన్తశ్ చిదాదర్శే తత్ర చేహ చ సంస్థితాః
అయ్యో, ఈ మాయ ఎంత అద్భుతంగా ఉందో! మన ఊరివాళ్లు మనకు బయట కనిపించడమే కాదు, మన మనస్సు అద్దంలో కూడా కనిపిస్తున్నారు. అక్కడా, ఇక్కడా ఒకేలా ఉన్నారు.
తాలీతమాలహిన్తాలమాలితా గిరయో ఽప్య్ అమీ । యథా తత్ర తథేహాపి బత మాయేయమ్ ఆతతా
ఈ తాళి, తమాల, హింతాళ వృక్షాలతో అలంకరించబడిన కొండలు అక్కడ ఎలా ఉన్నాయో, ఇక్కడ కూడా అలాగే ఉన్నాయి. నిజంగా, ఈ మాయ రెండు చోట్లా వ్యాపించింది.
ఆదర్శే బహిర్ అన్తశ్ చ యథా శైలో ఽనుభూయతే । బహిర్ అన్తశ్ చిదాదర్శే తథా సర్గో ఽనుభూయతే
అద్దంలో కూడా, బయట కూడా కొండ ఎలా అనుభవించబడుతుందో, అలాగే మనస్సు అద్దంలో కూడా, బయట కూడా సృష్టి అనుభవించబడుతుంది.
అత్ర భ్రాన్తిమయస్ సర్గః కస్ స్యాత్ కః పారమార్థికః । ఇతి పృచ్ఛామి వాగీశీమ్ అభ్యర్చ్యోత్తమసంశయమ్
ఇక్కడ ఏది మాయగా ఉన్న సృష్టి? ఏది నిజమైనది? ఈ గొప్ప సందేహాన్ని నివృత్తి చేయమని వాణీదేవిని పూజించి అడుగుతున్నాను.
ఇతి నిశ్చిత్య తాం దేవీం పూజయామ్ ఆస సా తదా । దదర్శ చ పురః ప్రాప్తాం కుమారీరూపధారిణీమ్
ఆమె అలా నిర్ణయించుకుని, ఆ దేవిని ఆ సమయానికి పూజించింది. వెంటనే ఆ దేవి కన్యారూపంలో ఆమె ముందు ప్రత్యక్షమైంది.
భద్రాసనగతాం దేవీమ్ ఉపవిశ్య పురోగతా । పరమార్థమహాశక్తిం లీలాపృచ్ఛద్ భువి స్థితా
భద్రాసనంలో కూర్చున్న లీలా, భూమిపై స్థిరంగా ఉండి, తన ఎదుట ఉన్న పరమార్థమహాశక్తిని ప్రశ్నించింది.
అనుకమ్ప్యస్య నో దేవి భజన్త్య్ ఉద్వేగమ్ ఉత్తమాః । త్వయైవ కిల సర్గాదౌ స్థాపితేతి పురాస్థితిః
దేవీ! దయ చూపవలసినవారికోసం ఉత్తములు కలవరపడరు. సృష్టి ప్రారంభంలో ఈ పాత పద్ధతిని నువ్వే స్థాపించిందని అంటారు.
తద్ ఇయం యత్ పురా ప్రహ్వా పృచ్ఛామి పరమేశ్వరి । త్వం బ్రూహి త్వత్కృతో నూనం సఫలో మే ఽస్త్య్ అనుగ్రహః
అందుకే పరమేశ్వరి! నేను ఈ పూర్వపు విషయాన్ని వినయంగా అడుగుతున్నాను. దయచేసి నువ్వు చెప్పు; నీ అనుగ్రహంతో నా కోరిక తప్పక ఫలిస్తుంది.
అస్త్య్ ఆదర్శో జగన్నామ్నః ఖాద్ అప్య్ అధికనిర్మలః । యస్య యోజనకోటీనాం కోటయో ఽవయవో మనాక్
ఈ లోకానికి అద్దంలాంటి ఒకటి ఉంది. అది ఆకాశం కన్నా కూడా మరింత నిర్మలంగా ఉంటుంది. దాని భాగాలు అనేక కోట్ల యోజనాల పొడవు కలిగి ఉంటాయి.
నిస్సన్ధిబన్ధో ఽభిఘనో మృదుర్ మసృణశీతలః । అచేత్యచిద్ ఇతి ఖ్యాతో నామ్నా నిర్భిత్తిర్ అగ్రహః
అది ఎక్కడా విడిపోని, దృఢంగా, మృదువుగా, మెత్తగా, చల్లగా ఉంటుంది. దీనిని 'జడ-చైతన్య' అని పిలుస్తారు. అది ఎక్కడా విరగదు, పట్టుకోలేనిది.
దిక్కాలకలనాకాశప్రకాశనియతిక్రమాః । యత్రేమే ప్రతిబిమ్బన్తి పరాం పరిమితిం గతాః
దానిలో దిక్కులు, కాలం, లెక్కలు, ఆకాశం, వెలుగు, విధి—ఇవి అన్నింటినీ దాటి వెళ్లినవారి ప్రతిబింబాలు కనిపిస్తాయి.
త్రిజగత్ప్రతిబిమ్బశ్రీర్ బహిర్ అన్తశ్ చ సంస్థితా । తత్రామ్బ కృత్రిమా కా స్యాత్ కాసౌ వా స్యాద్ అకృత్రిమా
తల్లి, మూడు లోకాల ప్రతిబింబ మహిమ ఆ అద్దంలో బయటా, లోపలూ ఉంది. దాంట్లో కల్పితమైనది ఏమిటి? సహజమైనది ఏమిటి?
అకృత్రిమత్వం సర్గస్య కీదృశం వద సున్దరి । కీదృశం కృత్రిమత్వం స్యాద్ యథావత్ కథయేతి మే
ఓ అందమైనవాడా, ఈ సృష్టి సహజంగా ఎలా ఉంటుందో, కల్పితంగా ఎలా ఉంటుందో నన్ను నిజంగా చెప్పు. నిజంగా ఉన్నట్టు వివరించు.
యథాహమ్ ఇహ తిష్ఠామి త్వం చ దేవి స్థితామ్బికే । అసావ్ అకృత్రిమస్ సర్గ ఇతి దేవేశి వేద్మ్య్ అహమ్
నేను ఇక్కడ ఉన్నట్టు, నీవు దేవి అంబికా ఇక్కడ ఉన్నట్టు, అదే విధంగా సహజమైన సృష్టి కూడా ఉంటుంది అని నేను తెలుసు, ఓ దేవతల రాణీ.