తద్వేశాంస్ తన్మయాచారాంస్ తథా తాన్ ఏవ బాలకాన్ । తా ఏవ బాలవనితాస్ తాంస్ తాన్ ఏవ చ మన్త్రిణః
అదే రూపంతో, అదే ప్రవర్తనతో ఉన్న పిల్లలను, అదే యువతులను, అలాగే మునుపటిలాగే మంత్రులను ఆమె చూసింది.
తాన్ ఏవ భువి భూపాలాంస్ తాంస్ తాన్ ఏవ చ పణ్డితాన్ । తాన్ ఏవ నర్మసచివాన్ భృత్యాంస్ తాన్ ఏవ తాదృశాన్
అదే భూమిపై ఉన్న రాజులను, అదే పండితులను, అదే స్నేహితులను, అదే సేవకులను, అలాగే అలాంటి వారినీ ఆమె చూసింది.
అథాన్యాన్ అన్యపూర్వాంశ్ చ పణ్డితాన్ సుహృదస్ తథా । వ్యవహారాంస్ తథా చాన్యాన్ పౌరాన్ అన్యాంస్ తథైవ చ
ఆమె అక్కడ కొత్తగా ఉన్న పండితులను, స్నేహితులను, వివిధ అధికారులను, ఇతర పట్టణవాసులను కూడా చూచింది.
మధ్యాహ్నకాలం దివసం ఘనఘర్మాకులా దిశః । అన్తరిక్షం సచన్ద్రార్కం సామ్భోదపవనధ్వని
ఆమె మధ్యాహ్న సమయాన్ని, ఉష్ణతతో భరించలేని దిక్కులను, చంద్రుడు, సూర్యుడు ఉన్న ఆకాశాన్ని, మేఘాలు, నీరు, గాలి శబ్దాలను చూచింది.
మహీం హ్రదనదీశైలపురపత్తనమణ్డితామ్ । నానానగరవిన్యాసజఙ్గలగ్రామసఙ్కులామ్
ఆమె సరస్సులు, నదులు, కొండలు, పట్టణాలు, నగరాలతో అలంకరించబడిన భూమిని, రకరకాల పట్టణాలు, అడవులు, గ్రామాలతో నిండిన భూమిని చూచింది.
ద్విర్ అష్టవర్షం భూపాలం ప్రాక్తన్యా జరసోజ్ఝితమ్ । ప్రాక్తనీం జనతాం సర్వాం సమస్తాన్ గ్రామవాసినః
ఆమె పదహారు సంవత్సరాల వయసున్న, మునుపటి వృద్ధత్వం లేని రాజును, పూర్వపు ప్రజలను, గ్రామాల్లో నివసించే వారందరినీ మునుపటిలాగే చూచింది.
సా తాన్ ఆలోక్య లలనా చిన్తాపరవశాభవత్ । తే ఽస్మిన్ నగరవాస్తవ్యాః కష్టం సర్వే మృతా ఇతి
ఆమె వారిని చూసి, ఆ నగరంలో ఉన్నవాళ్లందరూ ఎంతో బాధపడి, మరణించారని ఆందోళనతో మునిగిపోయింది.
పునఃప్రజ్ఞప్తిబోధేన ప్రాక్తనాన్తఃపురాన్తరమ్ । ఆజగామ దదర్శాత్ర సార్ధరాత్రం తథైవ తత్
తర్వాత, మళ్లీ స్పష్టతకు వచ్చి, తన పాత అంతఃపురంలోకి వెళ్లింది. అర్ధరాత్రి, అక్కడ అన్నీ మునుపటిలానే ఉన్నట్టు చూసింది.
శవరూపం స్వభర్తారం పుష్పసమ్భారగోపితమ్ । నిద్రాకులం పరిజనసన్నివేశం తథైవ తమ్
ఆమె తన భర్తను శవంగా, పుష్పాలతో కప్పబడి ఉన్నట్టు చూసింది. పరిచారకులు అందరూ నిద్రలో మునిగి అక్కడే పడి ఉన్నారు.
అథ సోత్థాపయామ్ ఆస నిద్రాక్రాన్తం సఖీజనమ్ । ఆహ చాతీవ మే దుఃఖమ్ ఆస్థానం దీయతామ్ ఇతి
ఆమె వెంటనే నిద్రలో ఉన్న స్నేహితులను లేపింది. 'నాకు చాలా బాధగా ఉంది, దయచేసి నన్ను రాజసభకు తీసుకెళ్లండి' అని చెప్పింది.
భర్తుస్ సింహాసనస్యాస్య పార్శ్వే తిష్ఠామ్య్ అహం యది । పశ్యన్తీ సభ్యసఙ్ఘాతం తత్ ప్రజీవామి నాన్యథా
నా భర్త సింహాసనం పక్కన నేను నిలబడి, సభలో ఉన్నవారిని చూస్తూ ఉంటేనే బ్రతికేను; లేదంటే బ్రతకలేను.
స రాజపరివారో ఽథ తయేత్య్ ఉక్తో యథాక్రమమ్ । ఆసీద్ అనిద్రస్ సువ్యగ్రస్ సర్వస్ సర్వస్వకర్మసు
ఆమె ఇలా చెప్పిన వెంటనే, రాజసభలోని సేవకులు తమ తమ పనుల్లో జాగ్రత్తగా, నిద్ర లేకుండా, ఎంతో శ్రద్ధగా నిమగ్నమయ్యారు.
పౌరాన్ సభ్యాన్ సమానేతుం యయుర్ యాష్టీకపఙ్క్తయః । వ్యవహారం కలయితుమ్ ఉర్వీమ్ అర్కకరా ఇవ
ద్వారపాలకుల వరుసలు, ప్రజలను మరియు సభ్యులను పిలవడానికి, వ్యవహారాలు సక్రమంగా జరగడానికి, భూమిపై విస్తరించే సూర్యకిరణాల్లా వెళ్ళారు.
ఆస్థానభూమిం భృత్యాశ్ చ మార్జయామ్ ఆసుర్ ఆదృతాః । ప్రావృట్పయోదమలినం ఖం శరద్వాసరా ఇవ
భక్తితో ఉన్న సేవకులు సభాగృహాన్ని శుభ్రపరచడం ప్రారంభించారు; వర్షకాలంలో మబ్బులతో ముదురిన ఆకాశాన్ని శరదృతువు రోజులు ఎలా తేటపరుస్తాయో అలా.
అఙ్గనం ప్రతి దీపౌఘాస్ తస్థుః పీతతమోఽమ్భసః । ఆశ్చార్యదర్శనాయేవ ప్రాప్తా నక్షత్రపఙ్క్తయః
ఆంగణం చుట్టూ చక్కగా వెలిగిన దీపాల వరుసలు నిలబడ్డాయి. అవి చీకటి తొలగిన నీటితో మెరిసిపోతూ, ఆకాశంలో ఉన్న నక్షత్రాల వరుసలు అద్భుతంగా భూమికి దిగివచ్చినట్లుగా కనిపించాయి.
జనతాః పూరయామ్ ఆసుః పూరైర్ అజిరభూమికాః । అబ్ధీన్ ప్రలయసంశుష్కాన్ పురాసర్గే ఇవామ్భసా
ప్రజలు గుంపులుగా వచ్చి ఆజిరాలన్నీ నిండా తగిలారు. అది సృష్టి ప్రారంభంలో, ప్రళయంతో ఎండిపోయిన సముద్రాలను నీరు మళ్లీ నింపినట్టు అనిపించింది.
ఆజగ్ముర్ మన్త్రిసామన్తాస్ స్వం స్వం స్థానమ్ అనిన్దితాః । త్రైలోక్యే పునర్ ఉత్పన్నే లోకపాలా యథా దిశః
మంత్రులు, పెద్దలు ఒక్కొక్కరు తాము ఉండాల్సిన చోటికి తిరిగి వెళ్లారు. అది మళ్లీ మూడు లోకాలు ఏర్పడినప్పుడు లోకపాలకులు తమ దిక్కుల్లోకి చేరినట్టే.
వవుర్ ఆకీర్ణకర్పూరసాన్ద్రా మలయశీతలాః । ఉత్ఫుల్లకుసుమోద్వాన్తమాంసలామోదినో ఽనిలాః
మలయపర్వతం వైపు నుంచి చల్లని గాలులు వీచాయి. అవి చుట్టూ చల్లని కర్పూర వాసనతో నిండిపోయి, పుష్పాలు వికసించిన పరిమళాన్ని మోసుకొచ్చాయి. ఆ గాలిలో మాధుర్యం నిండిపోయింది.
పర్యన్తేషు ప్రతీహారాస్ తస్థుర్ ధవలవాససః । వృష్టమూకార్కతాపాన్తమేఘమాలా ఇవాద్రిషు
ప్రవేశ ద్వారాల వద్ద తెల్ల వస్త్రాలు ధరించిన ద్వారపాలకులు నిలబడి ఉన్నారు. వారు పర్వత శిఖరాలపై మేఘాల వరుసలా, ఎండ వేడిని, వర్షపు గొంతును ఆపినట్టు కనిపించారు.
ప్రభాపీతతమఃపుఞ్జాః పేతుః పుష్పోత్కరా భువి । మేఘమారుతవిధ్వస్తాస్ తారకానికరా ఇవ
ప్రభతో చీకటి తొలగిపోయిన పుష్ప సమూహాలు భూమిపై పడ్డాయి. అవి మేఘాలూ గాలితో చెలరేగిన నక్షత్రాల గుంపుల్లా కనిపించాయి.
ఆస్థానం పూరయామ్ ఆసుర్ మహీపాలానుయాయినః । ఉత్ఫుల్లకమలాకీర్ణం హంసా ఇవ సరోవరమ్
రాజుల అనుచరులు సభ మందిరాన్ని నిండించారు. వారు వికసించిన కమలాలతో నిండిన సరస్సులో హంసలు నిండినట్టు ఉన్నారు.
సింహాసనసమీపస్థే హైమవేత్రాసనే శుభే । ఉపావిశద్ అసౌ లీలా లీలేవ స్మరచేతసి
సింహాసనం దగ్గర ఉన్న బంగారు దండుతో కూడిన అందమైన ఆసనంలో లీల అక్కడ కూర్చుంది. అది ప్రేమ మనసులో లీల స్వరూపం కూర్చునట్టు అనిపించింది.
దదర్శ తాన్ నృపాన్ భృత్యాన్ సర్వాన్ ఏవ యథాస్థితాన్ । గురూన్ ఆర్యాన్ సఖీన్ భృత్యాన్ సుహృత్సమ్బన్ధిబాన్ధవాన్
ఆమె అక్కడ ఉన్న రాజులను, సేవకులను, పెద్దలను, మాన్యులను, స్నేహితులను, సహాయులను, బంధువులను, స్నేహితులను — అందరినీ యథాతథంగా చూసింది.
సకలమ్ ఏవ హి పూర్వవద్ ఏవ సా సమవలోక్య ముదం పరమాం యయౌ । నృపతిరాష్ట్రజనః ఖలు జీవతీత్య్ ఉదితయా చ బభౌ శశివచ్ ఛ్రియా
అన్నీ మునుపటిలాగే ఉన్నట్టు చూసి, ఆమె హృదయం పరమానందంతో నిండిపోయింది. రాజు, రాజ్య ప్రజలు అందరూ సుఖంగా ఉన్నారని వినిపించడంతో, ఆమె చంద్రునిలా కాంతివంతంగా కనిపించింది.
ఇత్థం వినోదయామీదం దుఃఖితం చిత్తమ్ ఇత్య్ అలమ్ । బోధయిత్వేఙ్గితైర్ భూపాన్ ఆస్థానాద్ ఉత్థితాథ సా
‘ఈ దుఃఖితమైన మనసును కొంత ఉపశమన పరచాలి’ అని ఆలోచించి, భూపాళ్లను సంకేతాలతో ఉపదేశించి, ఆమె సభ నుండి లేచి నిలబడింది.
ప్రవిశ్యాన్తఃపురం భర్తుః పార్శ్వే ఽన్తఃపురమణ్డపే । వివేశ పుష్పగుప్తస్య చిన్తయామ్ ఆస చేతి సా
ఆమె అంతఃపురంలోకి ప్రవేశించి, భర్త పక్కన ఉన్న అంతఃపుర మండపంలోకి వెళ్లింది. అక్కడ పుష్పగుప్తుని గదిలోకి వెళ్లి, ఆలోచనలో మునిగిపోయింది.
అహో విచిత్రా మాయేయమ్ ఏతే ఽస్మత్పురమానవాః । బహిర్ అన్తశ్ చిదాదర్శే తత్ర చేహ చ సంస్థితాః
అయ్యో, ఈ మాయ ఎంత అద్భుతంగా ఉందో! మన ఊరివాళ్లు మనకు బయట కనిపించడమే కాదు, మన మనస్సు అద్దంలో కూడా కనిపిస్తున్నారు. అక్కడా, ఇక్కడా ఒకేలా ఉన్నారు.
తాలీతమాలహిన్తాలమాలితా గిరయో ఽప్య్ అమీ । యథా తత్ర తథేహాపి బత మాయేయమ్ ఆతతా
ఈ తాళి, తమాల, హింతాళ వృక్షాలతో అలంకరించబడిన కొండలు అక్కడ ఎలా ఉన్నాయో, ఇక్కడ కూడా అలాగే ఉన్నాయి. నిజంగా, ఈ మాయ రెండు చోట్లా వ్యాపించింది.
ఆదర్శే బహిర్ అన్తశ్ చ యథా శైలో ఽనుభూయతే । బహిర్ అన్తశ్ చిదాదర్శే తథా సర్గో ఽనుభూయతే
అద్దంలో కూడా, బయట కూడా కొండ ఎలా అనుభవించబడుతుందో, అలాగే మనస్సు అద్దంలో కూడా, బయట కూడా సృష్టి అనుభవించబడుతుంది.
అత్ర భ్రాన్తిమయస్ సర్గః కస్ స్యాత్ కః పారమార్థికః । ఇతి పృచ్ఛామి వాగీశీమ్ అభ్యర్చ్యోత్తమసంశయమ్
ఇక్కడ ఏది మాయగా ఉన్న సృష్టి? ఏది నిజమైనది? ఈ గొప్ప సందేహాన్ని నివృత్తి చేయమని వాణీదేవిని పూజించి అడుగుతున్నాను.