పశ్చిమాబ్ధితటీలోకవర్ణితాస్తమయక్రమమ్ । అసఙ్ఖ్యబద్ధభూపాలకరాకీర్ణాఖిలాజిరమ్
పడమటి సముద్ర తీరంలో, సూర్యుడు అస్తమించే ప్రదేశంగా చెప్పబడే ఒక పురాతన రాజప్రాసాదం ఉంది. ఆ ప్రాసాదం ఎన్నో రాజులు, వారి పరివారాలతో నిండిపోయి ఉంది.
యజ్ఞవాటపఠద్విప్రజితతూర్యోగ్రనిస్స్వనమ్ । వన్దికోలాహలోల్లాసప్రతిశ్రుద్ఘనకన్దరమ్
యజ్ఞవాటికలవైపు వెళ్లే వీధుల్లో సంగీత వాయిద్యాల ఘనమైన శబ్దాలు ప్రతిధ్వనించాయి. గాయకులు, కీర్తనకారుల ఆనందకోళాహలం గుహల్లో ప్రతిధ్వనించింది.
గేయవాద్యోద్యతధ్వానప్రధ్వనద్గగనాన్తరమ్ । హయహస్తిరథావారిరజోమేఘఘనామ్బరమ్
పాడే పాటలు, వాయిద్యాల ధ్వనులు ఆకాశాన్ని నింపాయి. గుర్రాలు, ఏనుగులు, రథాలు ఎగురవేసిన ధూళి మేఘాల్లా ఆకాశాన్ని కమ్మేసింది.
పుష్పకర్పూరధూమోత్థగన్ధామోదితపర్వతమ్ । సర్వమణ్డలసమ్భారరచితానేకశాసనమ్
పుష్పాలు, కర్పూరం, ధూపధూళి పరిమళాలతో కొండలు మునిగిపోయాయి. రాజ్యమంతటా వివిధ ఆజ్ఞలు, నియమాలు అమలులో ఉన్నాయి.
యశఃకర్పూరజలధిసుశుక్లామ్బరపర్షదమ్ । రోదసీస్తమ్భభూతైకస్వప్రభావజితార్కకమ్
ఆ సభలో సేవకులు కర్పూరం, సముద్రపు నురుగు లాంటి తెల్లని వస్త్రాలు ధరించి మెరిసిపోతున్నారు. ఆ సభ వెలుగు భూమి, ఆకాశాన్ని కలిపే స్తంభంలా ప్రకాశిస్తూ, సూర్యుడి కాంతిని కూడా మించిపోయింది.
ఆరమ్భమన్థరోదారకార్యసంవ్యగ్రభూమిపమ్ । నానానగరనిర్మాణసోద్యోగస్థపతీశ్వరమ్
ఆ రాజు గొప్ప కార్యాలలో నిమగ్నమై ఉండగా, అనేక నగరాలను నిర్మించేందుకు తహతహలాడుతున్న నిపుణులైన శిల్పులు ఆయన చుట్టూ ఉన్నారు.
పపాతాథ మహారమ్భాం సా తాం నరపతేస్ సభామ్ । వ్యోమాత్మికా వ్యోమమయీం మిహికేవామ్బరాటవీమ్
అప్పుడు ఆ మహత్తరమైన సభ, ఆకాశ స్వరూపంగా, ఆకాశంతో కూడినదిగా, ఆకాశంలో మబ్బుల అడవి లాగా క్రిందికి దిగింది.
భ్రమన్తీం తత్ర తామ్ అగ్రే దదృశుస్ తే న కేచన । అన్యసఙ్కల్పరచితాం పురుషాః కామినీమ్ ఇవ
ఆ సభ అక్కడ సంచరిస్తున్నప్పటికీ, అక్కడున్న ఎవ్వరూ దాన్ని ముందుగా చూడలేకపోయారు. అది మరొకరి ఊహలో పుట్టినదిగా, కలలో కనిపించే స్త్రీలా ఉండింది.
తథా తే తాం న దదృశుస్ సఞ్చరన్తీం పురోగతామ్ । అన్యసఙ్కల్పరచితాం మధ్యే స్వనగరీం యథా
అదేవిధంగా, ఆమె ముందుకు వెళ్తున్నదాన్ని వారు చూడలేకపోయారు. ఎందుకంటే, ఆమె ఇంకొకరి ఊహలో ఏర్పడింది. మనం మన ఊరిలో ఉన్నప్పుడు, ఆ ఊరును మనం చూడలేనట్టు ఇదీ జరిగింది.
ప్రాక్తనాన్ ఏవ తాన్ సర్వాన్ సా దదర్శ పురోగతాన్ । భూభృతైవ సమం ప్రాప్తాన్ నగరాన్ నగరాన్తరమ్
ఆమె ముందుగా వెళ్లిన వారందరినీ చూసింది. ఇది రాజు ఇంకొక పట్టణానికి చేరుకున్నప్పుడు, తనతో పాటు వచ్చిన వారిని చూసినట్లే జరిగింది.
తద్వేశాంస్ తన్మయాచారాంస్ తథా తాన్ ఏవ బాలకాన్ । తా ఏవ బాలవనితాస్ తాంస్ తాన్ ఏవ చ మన్త్రిణః
అదే రూపంతో, అదే ప్రవర్తనతో ఉన్న పిల్లలను, అదే యువతులను, అలాగే మునుపటిలాగే మంత్రులను ఆమె చూసింది.
తాన్ ఏవ భువి భూపాలాంస్ తాంస్ తాన్ ఏవ చ పణ్డితాన్ । తాన్ ఏవ నర్మసచివాన్ భృత్యాంస్ తాన్ ఏవ తాదృశాన్
అదే భూమిపై ఉన్న రాజులను, అదే పండితులను, అదే స్నేహితులను, అదే సేవకులను, అలాగే అలాంటి వారినీ ఆమె చూసింది.
అథాన్యాన్ అన్యపూర్వాంశ్ చ పణ్డితాన్ సుహృదస్ తథా । వ్యవహారాంస్ తథా చాన్యాన్ పౌరాన్ అన్యాంస్ తథైవ చ
ఆమె అక్కడ కొత్తగా ఉన్న పండితులను, స్నేహితులను, వివిధ అధికారులను, ఇతర పట్టణవాసులను కూడా చూచింది.
మధ్యాహ్నకాలం దివసం ఘనఘర్మాకులా దిశః । అన్తరిక్షం సచన్ద్రార్కం సామ్భోదపవనధ్వని
ఆమె మధ్యాహ్న సమయాన్ని, ఉష్ణతతో భరించలేని దిక్కులను, చంద్రుడు, సూర్యుడు ఉన్న ఆకాశాన్ని, మేఘాలు, నీరు, గాలి శబ్దాలను చూచింది.
మహీం హ్రదనదీశైలపురపత్తనమణ్డితామ్ । నానానగరవిన్యాసజఙ్గలగ్రామసఙ్కులామ్
ఆమె సరస్సులు, నదులు, కొండలు, పట్టణాలు, నగరాలతో అలంకరించబడిన భూమిని, రకరకాల పట్టణాలు, అడవులు, గ్రామాలతో నిండిన భూమిని చూచింది.
ద్విర్ అష్టవర్షం భూపాలం ప్రాక్తన్యా జరసోజ్ఝితమ్ । ప్రాక్తనీం జనతాం సర్వాం సమస్తాన్ గ్రామవాసినః
ఆమె పదహారు సంవత్సరాల వయసున్న, మునుపటి వృద్ధత్వం లేని రాజును, పూర్వపు ప్రజలను, గ్రామాల్లో నివసించే వారందరినీ మునుపటిలాగే చూచింది.
సా తాన్ ఆలోక్య లలనా చిన్తాపరవశాభవత్ । తే ఽస్మిన్ నగరవాస్తవ్యాః కష్టం సర్వే మృతా ఇతి
ఆమె వారిని చూసి, ఆ నగరంలో ఉన్నవాళ్లందరూ ఎంతో బాధపడి, మరణించారని ఆందోళనతో మునిగిపోయింది.
పునఃప్రజ్ఞప్తిబోధేన ప్రాక్తనాన్తఃపురాన్తరమ్ । ఆజగామ దదర్శాత్ర సార్ధరాత్రం తథైవ తత్
తర్వాత, మళ్లీ స్పష్టతకు వచ్చి, తన పాత అంతఃపురంలోకి వెళ్లింది. అర్ధరాత్రి, అక్కడ అన్నీ మునుపటిలానే ఉన్నట్టు చూసింది.
శవరూపం స్వభర్తారం పుష్పసమ్భారగోపితమ్ । నిద్రాకులం పరిజనసన్నివేశం తథైవ తమ్
ఆమె తన భర్తను శవంగా, పుష్పాలతో కప్పబడి ఉన్నట్టు చూసింది. పరిచారకులు అందరూ నిద్రలో మునిగి అక్కడే పడి ఉన్నారు.
అథ సోత్థాపయామ్ ఆస నిద్రాక్రాన్తం సఖీజనమ్ । ఆహ చాతీవ మే దుఃఖమ్ ఆస్థానం దీయతామ్ ఇతి
ఆమె వెంటనే నిద్రలో ఉన్న స్నేహితులను లేపింది. 'నాకు చాలా బాధగా ఉంది, దయచేసి నన్ను రాజసభకు తీసుకెళ్లండి' అని చెప్పింది.
భర్తుస్ సింహాసనస్యాస్య పార్శ్వే తిష్ఠామ్య్ అహం యది । పశ్యన్తీ సభ్యసఙ్ఘాతం తత్ ప్రజీవామి నాన్యథా
నా భర్త సింహాసనం పక్కన నేను నిలబడి, సభలో ఉన్నవారిని చూస్తూ ఉంటేనే బ్రతికేను; లేదంటే బ్రతకలేను.
స రాజపరివారో ఽథ తయేత్య్ ఉక్తో యథాక్రమమ్ । ఆసీద్ అనిద్రస్ సువ్యగ్రస్ సర్వస్ సర్వస్వకర్మసు
ఆమె ఇలా చెప్పిన వెంటనే, రాజసభలోని సేవకులు తమ తమ పనుల్లో జాగ్రత్తగా, నిద్ర లేకుండా, ఎంతో శ్రద్ధగా నిమగ్నమయ్యారు.
పౌరాన్ సభ్యాన్ సమానేతుం యయుర్ యాష్టీకపఙ్క్తయః । వ్యవహారం కలయితుమ్ ఉర్వీమ్ అర్కకరా ఇవ
ద్వారపాలకుల వరుసలు, ప్రజలను మరియు సభ్యులను పిలవడానికి, వ్యవహారాలు సక్రమంగా జరగడానికి, భూమిపై విస్తరించే సూర్యకిరణాల్లా వెళ్ళారు.
ఆస్థానభూమిం భృత్యాశ్ చ మార్జయామ్ ఆసుర్ ఆదృతాః । ప్రావృట్పయోదమలినం ఖం శరద్వాసరా ఇవ
భక్తితో ఉన్న సేవకులు సభాగృహాన్ని శుభ్రపరచడం ప్రారంభించారు; వర్షకాలంలో మబ్బులతో ముదురిన ఆకాశాన్ని శరదృతువు రోజులు ఎలా తేటపరుస్తాయో అలా.
అఙ్గనం ప్రతి దీపౌఘాస్ తస్థుః పీతతమోఽమ్భసః । ఆశ్చార్యదర్శనాయేవ ప్రాప్తా నక్షత్రపఙ్క్తయః
ఆంగణం చుట్టూ చక్కగా వెలిగిన దీపాల వరుసలు నిలబడ్డాయి. అవి చీకటి తొలగిన నీటితో మెరిసిపోతూ, ఆకాశంలో ఉన్న నక్షత్రాల వరుసలు అద్భుతంగా భూమికి దిగివచ్చినట్లుగా కనిపించాయి.
జనతాః పూరయామ్ ఆసుః పూరైర్ అజిరభూమికాః । అబ్ధీన్ ప్రలయసంశుష్కాన్ పురాసర్గే ఇవామ్భసా
ప్రజలు గుంపులుగా వచ్చి ఆజిరాలన్నీ నిండా తగిలారు. అది సృష్టి ప్రారంభంలో, ప్రళయంతో ఎండిపోయిన సముద్రాలను నీరు మళ్లీ నింపినట్టు అనిపించింది.
ఆజగ్ముర్ మన్త్రిసామన్తాస్ స్వం స్వం స్థానమ్ అనిన్దితాః । త్రైలోక్యే పునర్ ఉత్పన్నే లోకపాలా యథా దిశః
మంత్రులు, పెద్దలు ఒక్కొక్కరు తాము ఉండాల్సిన చోటికి తిరిగి వెళ్లారు. అది మళ్లీ మూడు లోకాలు ఏర్పడినప్పుడు లోకపాలకులు తమ దిక్కుల్లోకి చేరినట్టే.
వవుర్ ఆకీర్ణకర్పూరసాన్ద్రా మలయశీతలాః । ఉత్ఫుల్లకుసుమోద్వాన్తమాంసలామోదినో ఽనిలాః
మలయపర్వతం వైపు నుంచి చల్లని గాలులు వీచాయి. అవి చుట్టూ చల్లని కర్పూర వాసనతో నిండిపోయి, పుష్పాలు వికసించిన పరిమళాన్ని మోసుకొచ్చాయి. ఆ గాలిలో మాధుర్యం నిండిపోయింది.
పర్యన్తేషు ప్రతీహారాస్ తస్థుర్ ధవలవాససః । వృష్టమూకార్కతాపాన్తమేఘమాలా ఇవాద్రిషు
ప్రవేశ ద్వారాల వద్ద తెల్ల వస్త్రాలు ధరించిన ద్వారపాలకులు నిలబడి ఉన్నారు. వారు పర్వత శిఖరాలపై మేఘాల వరుసలా, ఎండ వేడిని, వర్షపు గొంతును ఆపినట్టు కనిపించారు.
ప్రభాపీతతమఃపుఞ్జాః పేతుః పుష్పోత్కరా భువి । మేఘమారుతవిధ్వస్తాస్ తారకానికరా ఇవ
ప్రభతో చీకటి తొలగిపోయిన పుష్ప సమూహాలు భూమిపై పడ్డాయి. అవి మేఘాలూ గాలితో చెలరేగిన నక్షత్రాల గుంపుల్లా కనిపించాయి.