ప్రాప సా తమసాన్ధత్వం తస్మిన్ మరణమ్ ఆగతే । దీపజ్వాలాలవే క్షీణే సద్మశ్రీర్ ఇవ భూషితా
మరణం వచ్చిన వెంటనే, ఆమె చుట్టూ చీకటి కమ్ముకుంది, చూపు పోయింది; దీపం ఆరిపోయినప్పుడు, అలంకరించిన ఇల్లు ఎలా వెలుగు కోల్పోతుందో, ఆమె కూడా అలాగే మసకబారింది.
కార్శ్యమ్ ఆప క్షణేనాసౌ బాలా విరసతాం గతా । యథా స్రోతస్వినీ స్రోతఃక్షయే క్షామవిధూసరా
ఒక క్షణంలోనే, ఆ బాలిక క్షీణించి, అందం కోల్పోయింది; ప్రవాహం ఆగిపోయిన నది ఎలా పొడిబారిపోతుందో, ఆమె కూడా అలానే వాడిపోయింది.
క్షిప్రమ్ ఆక్రన్దినీ క్షిప్రం మౌనాసక్తా వియోగినీ । బభూవ చక్రవాకీవ మానినీ మరణోన్ముఖీ
ఆమె తక్షణమే అరుస్తూ, వెంటనే మౌనంగా దూరంగా ఉండిపోయింది. విడిపోయిన గర్వంతో, మరణానికి ఎదురయ్యే చక్రవాక పక్షి లాగా మారింది.
అథ తామ్ అతిమాత్రవిహ్వలాం సకృద్ ఆకాశభవా సరస్వతీ । శఫరీం హ్రదశోషవిహ్వలాం ప్రథమా వృష్టిర్ ఇవాన్వకమ్పత
ఆమె తీవ్రంగా బాధపడుతూ ఉండగా, ఆకాశంలో జన్మించిన సరస్వతి, ఆ ఎండిపోయిన చెరువులో తిప్పలు పడుతున్న చేపను చూసి మొదటి వాన ఎలా దయతో కరిగిపోతుందో, అలాగే ఆమెను చూసి కరుణతో కదిలింది.
శవీభూతమ్ ఇమం వత్సే భర్తారం పుష్పకమ్బలైః । ఆచ్ఛాద్య స్థాపయేహ త్వం పునర్ ఏనమ్ అవాప్స్యసి
బాలికా, నీ భర్త ఇప్పుడు శవమైపోయాడు. ఈయనను పువ్వులతో చేసిన కంబళ్లతో కప్పి, ఇక్కడే ఉంచు. మళ్లీ అతడిని నువ్వు పొందుతావు.
పుష్పాణి మ్లానిమ్ ఏష్యన్తి నో న చైష వినఙ్క్ష్యతి । భూయశ్ చ తవ భర్తాయమ్ అచిరేణ భవిష్యతి
పువ్వులు వాడిపోతాయి, కానీ ఇతడు పోవడు. త్వరలో నీ భర్త మళ్లీ నీదవుతాడు.
ఏతదీయశ్ చ జీవో ఽసావ్ ఆకాశవిశదస్ తవ । న నిర్గమిష్యతి క్షిప్రమ్ అప్య్ అన్తఃపురమణ్డపాత్
అతని ఆత్మ, ఆకాశంలా నిర్మలంగా ఉన్నా, ఆ అంతఃపుర మందపం నుండి త్వరగా బయటకు పోదు.
షట్పదశ్రేణినయనా సమాకర్ణ్యేతి బన్ధుభిః । సా సమాశ్వాసితాగత్య పయోభిర్ ఇవ పద్మినీ
ఆమె అడుగుల ధ్వని తేనెటీగల వరుసలా వినిపించగానే, బంధువులు ఆమెను నీటితో కమలాన్ని ప్రాణం పోసినట్టు ఓదార్చారు.
పతిం సంస్థాప్య తత్రైవ పుష్పపూరప్రగోపితమ్ । కిఞ్చిద్ ఆశ్వాసితాతిష్ఠత్ కృపణేవ నిధానినీ
పతిని అక్కడే పుష్పాల మేడతో కప్పి ఉంచి, కొంత ఓదార్పుతో, ధనాన్ని దాచిన బీద మహిళలా, అక్కడే కాసేపు నిలబడింది.
తస్మిన్న్ ఏవ దినే సైకా తస్మిఞ్ శుద్ధాన్తమణ్డపే । అర్ధరాత్రం పరిజనే సర్వస్మిన్ నిద్రయా హృతే
అదే రోజున, ఆ పవిత్రమైన అంతఃపుర మందపంలో, అర్ధరాత్రి సమయంలో, అందరు పరిచారకులు నిద్రలో మునిగిపోయినప్పుడు,
జ్ఞప్తిం భగవతీం దేవీం శుద్ధజ్ఞానమహాధియా । దుఃఖాద్ ఆహ్వాయయామ్ ఆస సోవచ సముపేత్య తామ్
ఆమె తన బాధతో, పవిత్రమైన జ్ఞానశక్తి అయిన జ్ఞప్తి దేవిని పిలిచింది. ఆ దేవి ప్రత్యక్షమై వచ్చినప్పుడు, ఆమెతో మాట్లాడింది.
కిం స్మృతాస్మి త్వయా వత్సే ధత్సే కిమ్ ఇతి శోకితామ్ । సంసారే భ్రాన్తయో భాన్తి మృగతృష్ణామ్బువన్ ముధా
బాలికా, నువ్వు నన్ను గుర్తు చేసుకున్నావా? ఎందుకు ఇంతగా విచారిస్తున్నావు? ఈ లోకంలో మాయలు నీటిమిరాజాల్లా వృథాగా కనపడతాయి.
క్వ మమామ్బ స్థితో భర్తా కిం కరోత్య్ అథ కీదృశః । సమీపం నయ మాం తస్య నైకా శక్నోమి జీవితుమ్
తల్లి, నా భర్త ఎక్కడ ఉన్నాడు? ఆయన ఏమి చేస్తున్నాడు, ఆయన ఎలా ఉన్నాడు? నన్ను ఆయన దగ్గరకు తీసుకెళ్ళు; ఒంటరిగా నేను బ్రతకలేను.
చిత్తాకాశం చిదాకాశమ్ ఆకాశం చ తృతీయకమ్ । తేభ్యశ్ శూన్యతమం విద్ధి చిదాకాశం వరాననే
మనస్సు ఆకాశం, చైతన్య ఆకాశం, భౌతిక ఆకాశం — ఇవి మూడు వేర్వేరు. వీటిలో చైతన్య ఆకాశమే అత్యంత సూక్ష్మమైనది, సుందరీ.
శూన్యమ్ ఏవేదమ్ అఖిలం జగత్ తత్ర వ్యవస్థితమ్ । అహం త్వమ్ ఇతి దృశ్యాత్మ నానానానైవ నిర్వపుః
ఈ మొత్తం లోకమే నిజంగా శూన్యమే. అందులోనే 'నేను', 'నీవు' అనే భేదాలు కనిపిస్తున్నాయి. ఇవన్నీ మనసు ఊహించిన రూపాలే, వాస్తవంగా ఏదీ స్థిరంగా ఉండదు.
అభిత్తిమయమ్ ఏవేదం కల్పనారూపితం జగత్ । జ్ఞప్తిభామాత్రకం దేశతులాపూరణవర్జితమ్
ఈ జగత్తు ఊహలోనే ఏర్పడింది, కనిపించే రూపాలే తప్ప వాస్తవమైనది కాదు. ఇది కేవలం జ్ఞానం వెలిగే ప్రతిబింబం మాత్రమే, ఇందులో స్థలం లేదా అసలు పదార్థం ఏదీ లేదు.
తచ్ చిదాకాశకోశాత్మా చిదాకాశైక్యభావనాత్ । అవిద్యమానమ్ అప్య్ ఆశు దృశ్యతే ఽథానుభూయతే
ఆ పరమాత్మ తత్వం చైతన్యాకాశ స్వరూపం. చైతన్యాకాశ ఏకత్వాన్ని మనసులో ధ్యానించినప్పుడు, అది వాస్తవంగా లేనప్పటికీ త్వరగా కనిపిస్తుంది, అనుభూతి కలుగుతుంది.
దేశాద్ దేశాన్తరప్రాప్తౌ సంవిదో మధ్యమ్ ఏవ యత్ । నిమేషేణ చిదాకాశం తద్ విద్ధి వరవర్ణిని
ఓ సుందరీ, ఒక చోటు నుంచి మరో చోటు వెళ్ళే క్షణంలో మనసు మధ్యలో నిలిచినప్పుడు, అదే చైతన్యాకాశమని తెలుసుకో.
తస్మిన్ నిరస్తనిశ్శేషసఙ్కల్పస్థితిమ్ ఏషి చేత్ । సర్వాత్మకపదం తత్ తద్ దృష్ట్వా ప్రాప్నోష్య్ అసంశయమ్
నీ మనసులోని అన్ని సంకల్పాలు పూర్తిగా పోయిన ఆ స్థితిని నువ్వు పొందినప్పుడు, అన్ని లోకాలకు ఆధారమైన పరమ పదాన్ని నిశ్చయంగా నువ్వు తెలుసుకుంటావు.
అత్యన్తాభావసంవిత్త్యా జగతస్ త్వ్ ఏతద్ ఆప్యతే । నాన్యథా మద్వరేణాశు త్వం తు ప్రాప్స్యసి సున్దరి
ఈ స్థితి పూర్తిగా శూన్యమైన జ్ఞానం ద్వారా మాత్రమే సాధ్యమవుతుంది; ఇంకో మార్గం లేదు. నా అనుగ్రహంతో నువ్వు త్వరగా దీనిని చేరుకుంటావు, సుందరి.
ఇత్య్ ఉక్త్వా సా యయౌ దేవీ దివ్యమ్ ఆత్మీయమ్ ఆస్పదమ్ । లీలా తు లీలయైవాసీన్ నిర్వికల్పసమాధిభాక్
ఇలా చెప్పి ఆ దేవి తన దివ్యమైన స్థలానికి వెళ్లిపోయింది. లీల మాత్రం ఆలోచనలేని సహజ సమాధిలో నిశ్చలంగా ఉండిపోయింది.
తత్ తత్యాజ నిమేషేణ సాన్తఃకరణపఞ్జరమ్ । స్వదేహం ఖమ్ ఇవోడ్డీనా నిజనీడం విహఙ్గమీ
ఆమె ఒక్క క్షణంలో తన అంతఃకరణంతో కూడిన శరీరాన్ని వదిలేసింది. పక్షి తన గూడు వదిలి ఆకాశంలో ఎగిరిపోతున్నట్టు ఆమె కూడా వెళ్ళిపోయింది.
దదర్శ చ స్వభర్తారం తస్మిన్న్ ఏవాలయామ్బరే । సంస్థితం పృథివీపాలమ్ ఆస్థానే బహురాజకే
ఆమె తన భర్తను, భూమిని పాలించే రాజును, అదే రాజమందిరంలో అనేకమంది రాజులతో కలిసి నిలబడి ఉన్నట్టు చూసింది.
సింహాసనసమారూఢం జయ జీవేతి సంస్తుతమ్ । ప్రస్తుతం మణ్డలానేకకార్యమ్ ఆహర్తుమ్ ఆదృతమ్
ఆయన సింహాసనంపై కూర్చొని, 'విజయం కలగాలి! దీర్ఘాయుష్మాన్ కావాలి!' అని అందరూ ప్రశంసిస్తూ, అనేక సభల పనులను శ్రద్ధగా నిర్వహిస్తూ ఉన్నారు.
పతాకామఞ్జరీకీర్ణరాజధానీగృహస్థితమ్ । పూర్వద్వారస్థితాసఙ్ఖ్యమునివిప్రర్షిమణ్డలమ్
ఆయన పతాకలతో అలంకరించబడిన రాజమహల్లో ఉండగా, తూర్పు గవాక్షం వద్ద అనేక మంది మునులు, బ్రాహ్మణులు, ఋషులు కూడి ఉన్నారు.
దక్షిణద్వారగాసఙ్ఖ్యలలనాలోకమణ్డలమ్ । పశ్చిమద్వారగాసఙ్ఖ్యరాజరాజేశమణ్డలమ్
దక్షిణ ద్వారం వద్ద ఎన్నెన్నో స్త్రీలు సమూహంగా నిలబడి ఉండగా, పడమర ద్వారం వద్ద అనేక మంది రాజులు, మహారాజులు కూడి ఉన్నారు.
ఉత్తరద్వారగాసఙ్ఖ్యరథహస్త్యశ్వసఙ్కులమ్ । ఏకభృత్యవినిర్ణీతదక్షిణాపథవిగ్రహమ్
ఉత్తర ద్వారంలో రథాలు, ఏనుగులు, గుర్రాలు గుంపుగా ఉన్నాయి. దక్షిణ దారిని మాత్రం ఒకే ఒక విశ్వాసపాత్రుడైన మంత్రి చూసుకుంటున్నాడు.
కర్ణాటనాథరచితపూర్వదేశక్రియాక్రమమ్ । సురాష్ట్రాధిపనిర్ణీతసర్వమ్లేచ్ఛోత్తరాపథమ్
పూర్వ దిశలోని వ్యవహారాలు కర్ణాట దేశాధిపతి నిర్వహించేవాడు. ఉత్తర సరిహద్దులోని మ్లేచ్ఛ ప్రాంతాలన్నిటిని సౌరాష్ట్రాధిపతి పాలించేవాడు.
మాలవేశసమాక్రాన్తసర్వపాశ్చాత్యతఙ్గణమ్ । దక్షిణాబ్ధితటాయాతలఙ్కాదూతవినోదితమ్
మాలవ దేశాధిపతి పశ్చిమ ప్రాంతాలన్నిటిని తన ఆధీనంలో ఉంచుకున్నాడు. దక్షిణ సముద్రతీరాన్ని లంక నుండి వచ్చిన దూతలు సందడిగా మార్చారు.
పూర్వాబ్ధితటమాహేన్ద్రసిద్ధోక్తగగనాపగమ్ । ఉత్తరాబ్ధితటాయాతదూతవర్ణితగుహ్యకమ్
పూర్వ సముద్రతీరాన్ని మహేంద్ర ముని ఆకాశాన్ని తాకేలా ఉందని వివరించాడు. ఉత్తర సముద్రతీరాన్ని అక్కడికి వచ్చిన దూతలు రహస్యంగా ఉందని వివరించారు.