నానారత్నతృణానాం చ స్థలేషు మృదుదీప్తిషు । నిర్ఝరేషు తరత్తారశీకరాసారవర్షిషు
వివిధ రత్నాలతో మెరిసే మృదువైన గడ్డి పరచిన ప్రదేశాల్లో, మెరిసే నీటి చినుకులు జల్లు కురిపించే జలపాతాల వద్ద,
శైలానాం హేమమాణిక్యశిలాఫలహకేషు చ । దేవర్షిమునిగేహేషు దూరపుణ్యాశ్రమేషు చ
బంగారు, మాణిక్యాల రాళ్లతో అలంకరించిన పర్వతాలపై, దేవర్షి మునుల గృహాల్లో, దూరంగా ఉన్న పుణ్యాశ్రమాల్లో,
కుముద్వతీషు ఫుల్లాసు స్మేరాసు నలినీషు చ । వనస్థలీషు ఫుల్లాసు ఫుల్లాసూత్పలినీషు చ
పుష్పించిన కుముదవనాల్లో, నవ్వుతున్న కలువల సరస్సుల్లో, పూలతో నిండిన అడవి ప్రదేశాల్లో, వికసించిన నీలకుముదల తోటల్లో,
ప్రహేలికాభిర్ ఆఖ్యానైస్ తథైవాక్షరముష్టిభిః । అష్టాపదైర్ బహూద్ద్యోతైస్ తథా గూఢచతుర్థకైః
పదబంధాల తోడ riddles, కథలు, అక్షరాల ఆటలు, ఎన్నో రకాల బోర్డు ఆటలు, రహస్య పాశాక క్రీడలతో,
నాటకాఖ్యాయికాభిశ్ చ శ్లోకైర్ బిన్దుమతీభ్రమైః । దేశభాషావిభాగైశ్ చ నగరగ్రామచేష్టితైః
నాటకాలు, కథలు, పద్యాలు, బిందువుల అలంకారాలు, ప్రాంతీయ భాషలతో, పట్టణ గ్రామాల ఆచారాలతో,
స్రగ్దామమాల్యవలనైర్ నానాభరణయోజనైః । లీలావిలోలచలనైర్ విచిత్రరసభాజనైః
పూల హారాలు, మాలలు, వివిధ అలంకారాలు, ఆటపాటలతో కూడిన చలనం, విచిత్రమైన రుచుల పాత్రలతో,
ఆర్ద్రక్రముకకర్పూరతామ్బూలీదలచర్వణైః । సమాలమ్భనలీలాభిర్ దోలారోహణవిభ్రమైః
తాజా తాంబూలం, ఆర్ద్రక, కర్పూరం వేసుకొని నమిలుతూ, పరస్పరం ఆడుకుంటూ, ఊయలపై ఎక్కి ఊగుతూ ఆనందంగా కాలక్షేపం చేశారు.
గృహే కుసుమదోలాభిర్ అన్యోఽన్యాన్దోలనక్రమైః । ఫుల్లపుష్పలతాకుఞ్జదేహగోపనఖర్వణైః
ఇంటి లోపల పువ్వులతో అలంకరించిన ఊయలల్లో ఒకరిని ఒకరు ఊగిస్తూ, పుష్పాలతో పొదల్లో దాగుతూ, పరస్పరం ఆనందంగా ఆడుకున్నారు.
నౌయానయుగ్యహస్త్యశ్వదాన్తోష్ట్రాదిగమాగమైః । జలకేలివిలాసేన పరస్పరసముక్షణైః
నౌక, రథం, ఏనుగు, గుర్రం, ఒంటె వంటి వాహనాల్లో ప్రయాణాలు చేస్తూ, నీటిలో ఆడుకుంటూ, ఒకరిపై ఒకరు నీళ్లు చల్లి సరదాగా గడిపారు.
నృత్తగీతకలాలాస్యతాణ్డవోద్భటవృత్తిభిః । సఙ్గీతకైస్ సఙ్కథనైర్ వీణామురజవాదనైః
నాట్యం, పాటలు, కళారూపాలు, తాండవ నృత్యాలు, సంగీతం, సంభాషణలు, వీణ, మృదంగం వాయిద్యాలతో ఆనందంగా కాలక్షేపం చేశారు.
ఉద్యానేషు సరిత్తీరవృక్షేషు వనవీథిషు । అన్తఃపురేషు హర్మ్యేషు తేషు తేషు తథా తథా
ఉద్యానాల్లో, నదికట్టలపై, చెట్ల మధ్య, అడవి మార్గాల్లో, అంతఃపురాల్లో, మహల్లుల్లో—ఇలా ప్రతి చోటా, ప్రతి విధంగా,
సా బాలా సుఖసంవృద్ధా తస్య ప్రణయినీ ప్రియా । ఏకదా చిన్తయామ్ ఆస శుభసఙ్కల్పశాలినీ
ఆ బాలిక, సుఖంగా పెరిగినవారు, అతని ప్రియమైన భార్య, మంచి ఆలోచనలతో ఒక రోజు ఇలా ఆలోచించసాగింది:
ప్రాణేభ్యో ఽపి ప్రియో భర్తా మమైష జగతీపతిః । యౌవనోల్లాసలక్ష్మీవాన్ కథం స్యాద్ అజరామరః
నా భర్త, ఈ లోకానికి అధిపతి, నాకు ప్రాణాలకన్నా ప్రియమైనవాడు; యవ్వన కాంతితో మెరిసే అతను ఎప్పటికీ వృద్ధుడవకుండా, మరణించకుండా ఎలా ఉండగలడు?
భర్త్రానేన సహోత్తుఙ్గస్తనీ కుసుమసద్మసు । కథం స్వైరం చిరం కాన్తా రమేయాబ్దశతాన్య్ అహమ్
ఈ భర్తతో, అతని ఆలింగనంలో నా వక్షోజాలు పైకి లేచినప్పుడు, నేను అతని ప్రియమైనవాడిగా ఈ పుష్పగృహాల్లో వందల సంవత్సరాలు స్వేచ్ఛగా ఎలా ఆనందించగలను?
తథా యతేయ క్రమతస్ తపోజపయమేహితైః । రజనీశరుచీ రాజా యథా స్యాద్ అజరామరః
అలాగే, తపస్సు, జపం, శ్రమలతో క్రమంగా ప్రయత్నిస్తే, రాజులలో చంద్రుడు ఎలా వృద్ధాప్యమూ మరణమూ లేకుండా ఉంటాడో, మనిషికీ అలా వృద్ధాప్యమూ మరణమూ రాకుండా ఉండొచ్చు.
జ్ఞానవృద్ధాంస్ తపోవృద్ధాన్ విద్యావృద్ధాన్ అహం ద్విజాన్ । పృచ్ఛామి తావన్ మరణం కథం న స్యాన్ నృణామ్ ఇతి
జ్ఞానం, తపస్సు, విద్యలో ముందున్న ద్విజులను నేను అడుగుతున్నాను — మనుషులకు మరణం ఎందుకు రాదు?
అథానాయ్యాశు సమ్పూజ్య ద్విజాన్ పప్రచ్ఛ సానతా । అమరత్వం కథం విప్రా భవేద్ ఇతి పునః పునః
ఆమె, ఆ ద్విజులను యథావిధిగా గౌరవించి, మరలా మరలా అడిగింది — బ్రాహ్మణులారా, అమరత్వం ఎలా సాధించవచ్చు?
తపోజపయమైర్ దేవి సమస్తాస్ సిద్ధసిద్ధయః । సమ్ప్రాప్యన్తే ఽమరత్వం తు న కదాచన లభ్యతే
దేవీ, తపస్సు, జపం వంటి అన్ని ప్రయత్నాలతో కొందరు సిద్ధులు, అసిద్ధులు అనేక ఫలితాలు పొందుతారు గాని, అమరత్వం మాత్రం ఎప్పుడూ దక్కదు.
ఇత్య్ ఆకర్ణ్య ద్విజముఖాచ్ చిన్తయామ్ ఆస సా పునః । ఇదం స్వప్రజ్ఞయైవాశు భీతా ప్రియవియోగతః
ద్విజుల మాటలు విని, ఆమె మళ్లీ భయంతో, ప్రియుడిని కోల్పోతానేమోనని, తన మనసులో త్వరగా ఆలోచించింది.
మరణం భర్తుర్ అగ్రే మే యది దైవాద్ భవిష్యతి । తత్ సర్వదుఃఖనిర్ముక్తా సంస్థాస్యే సుఖమ్ ఆత్మని
దైవం వల్ల నా భర్త ముందుగా చనిపోతే, అన్ని బాధల నుంచి విముక్తురాలై, నేను నిశ్చింతగా నా మనసులో నిలిచి ఉంటాను.
అథ వర్షసహస్రేణ భర్తాదౌ చేన్ మరిష్యతి । తత్ కరిష్యే తథా యేన జీవో గేహాన్ న యాస్యతి
వెయ్యేళ్ల తరువాత నా భర్త ముందుగా మరణిస్తే, ఆత్మ ఇల్లును వదిలి పోకుండా ఉండేలా నేను చర్యలు తీసుకుంటాను.
ఉద్భ్రమద్భర్తృజీవే ఽస్మిన్ నిజే శుద్ధాన్తమణ్డపే । భర్త్రావలోకితా నిత్యం నివత్స్యామి యథాసుఖమ్
నా భర్త ఆత్మ బయటకు వెళ్లి, నా స్వచ్ఛమైన అంతఃపురంలో ఉంటే, భర్త నన్ను ఎప్పుడూ చూస్తూ ఉండేలా, నేను అక్కడ సుఖంగా నివసిస్తాను.
అద్యైవారభ్యైతదర్థం దేవీం జ్ఞప్తిం సరస్వతీమ్ । జపోపవాసనియమైర్ ఆతోషం పూజయామ్య్ అహమ్
ఈ రోజు నుంచే, జ్ఞానానికి ప్రతిరూపమైన సరస్వతీ దేవిని సంతుష్టిపరచేందుకు, జపం, ఉపవాసం, నియమాలతో భక్తిగా పూజించాలి అని నేను సంకల్పించాను.
ఇతి నిశ్చిత్య సా నాథమ్ అనుక్త్వైవ వరాఙ్గనా । యథాశాస్త్రం చచారోగ్రం తపో నియమమ్ ఆస్థితా
ఇలా నిర్ణయించుకున్న ఆ మహిల, తన భర్తకు చెప్పకుండా, శాస్త్రోక్తంగా కఠినమైన తపస్సు, నియమాలను ఆచరించసాగింది.
త్రిరాత్రస్య త్రిరాత్రస్య పర్యన్తే కృతపారణా । దేవద్విజగురుప్రాజ్ఞవిద్వత్పూజాపరాయణా
ప్రతి మూడు రాత్రుల అనంతరం ఉపవాసం ముగించుకుని, దేవతలు, బ్రాహ్మణులు, గురువులు, జ్ఞానులు, పండితులను భక్తితో పూజించేది.
స్నానదానతపోధ్యాననిత్యోద్యుక్తశరీరికా । సర్వాస్తిక్యసదాచారకారిణీ క్లేశభారిణీ
స్నానం, దానం, తపస్సు, పఠనం వీటిలో ఎప్పుడూ నిమగ్నంగా ఉండేది. శరీరం ఎల్లప్పుడూ శ్రమతో నిండిపోయి, విశ్వాసంతో, మంచి ఆచారాలతో అన్ని విధులూ నిర్వర్తించేది, ఎన్నో కష్టాలను భరించేది.
యథాకాలం యథోద్యోగం యథాశాస్త్రం యథాక్రమమ్ । తోషయామ్ ఆస భర్తారమ్ అపరిజ్ఞాతతత్స్థితిమ్
తగిన సమయం చూసి, తగిన శ్రమతో, శాస్త్రానికి అనుగుణంగా, క్రమంగా, ఆ యువతి తన భర్తను సంతుష్టిపరిచింది. అతని అసలు స్థితి తెలియకపోయినా, ఆమె తన విధిని నిబద్ధంగా నిర్వర్తించింది.
త్రిరాత్రశతమ్ ఏవం సా బాలా నియమశాలినీ । అనారతతపోనిష్ఠమ్ అతిష్ఠత్ కష్టచేష్టయా
అలా, ఆ బాలిక నూరు సార్లు మూడు రోజుల పాటు, క్రమశిక్షణతో, ఆగకుండా కఠినమైన తపస్సు చేసింది.
త్రిరాత్రాణాం శతేనాథ పూజితా ప్రతిమామ్ ఇతా । తుష్టా భగవతీ గౌరీ వాగీశీదమ్ ఉవాచ తామ్
మూడు రోజుల నూరు సార్లు విగ్రహాన్ని పూజించిన తర్వాత, పరమేశ్వరి గౌరీదేవి సంతోషించి, ఆ యువతిని ఉద్దేశించి ఇలా పలికింది.
నిరన్తరేణ తపసా భర్తృభక్త్యతిశాయినా । పరితుష్టాస్మి తే వత్సే గృహాణ వరమ్ ఈప్సితమ్
నీవు నిరంతర తపస్సుతో, భర్తపై అపారమైన భక్తితో నన్ను పూర్తిగా సంతుష్టిపరిచావు, అమ్మా! కావలసిన వరాన్ని కోరుకో.