స్వప్నాద్రిణేవ జగతా తులాదేశౌ న కౌచన । పూరితౌ కలనోన్ముక్తా దృశ్యశ్రీర్ వ్యోమ కేవలమ్
కలలో కనిపించే కొండలో తూకాలు, కొలతలు నిజంగా లేవు కదా. అలాగే ఈ లోకంలో కనిపించే ప్రతీ రూపం కూడా ఊహతో నిండిన ఖాళీ ఆకాశమే, అసలు పదార్థం లేదు.
వర్జయిత్వాజ్ఞవిజ్ఞాతజగచ్ఛబ్దార్థభావనమ్ । జగద్బ్రహ్మఖశబ్దానామ్ అర్థే నాస్త్య్ ఏవ భిన్నతా
అజ్ఞానులు 'లోకం', 'బ్రహ్మం', 'ఆకాశం' అనే పదాలకు అర్థం ఊహించడాన్ని తప్పితే, వీటి అర్థంలో నిజంగా ఎలాంటి తేడా లేదు.
ఇదం త్వ్ అచేత్యచిన్మాత్రభానోర్ భానం నభః ప్రతి । తథా సూక్ష్మం యథా మేఘం ప్రతి సఙ్కల్పవారిదః
ఈ ప్రకాశం అనేది జ్ఞానం, అజ్ఞానం రెండింటి కాంతి మాత్రమే. ఇది ఆకాశానికి ఎంత సున్నితంగా సంబంధమో, ఊహలో మేఘం నిజమైన మేఘానికి ఎంత సన్నిహితమో అంతే.
యథా స్వప్నపురం స్వచ్ఛం జాగ్రత్పురవరం ప్రతి । తథా జగద్ ఇదం స్వచ్ఛం సఙ్కల్పితజగత్ ప్రతి
ఎలా కలలో నగరం, మెలకువలో నగరంతో పోల్చితే స్పష్టంగా కనిపిస్తుందో, అలాగే ఊహలోని లోకంతో పోల్చితే ఈ లోకం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది.
తస్మాద్ అచేత్యచిద్రూపం జగద్ వ్యోమైవ కేవలమ్ । శూన్యౌ వ్యోమజగచ్ఛబ్దౌ పర్యాయౌ విద్ధి చిన్మయౌ
కాబట్టి, చైతన్యమూ, జడమూ అనిపించే ఈ లోకం నిజానికి కేవలం ఆకాశమే. 'శూన్యం' అన్న పదమూ, 'ఆకాశలోకం' అన్న పదమూ రెండూ ఒకే అర్థంలో, రెండూ చైతన్య స్వభావమే అని తెలుసుకో.
తస్మాన్ న కిఞ్చిద్ ఉత్పన్నం జగదాదీహ దృశ్యకమ్ । అనాఖ్యమ్ అనభివ్యక్తం యథాస్థితమ్ అవస్థితమ్
అందువల్ల, ఇక్కడ ఏదీ పుట్టలేదు—ఈ లోకమూ, దాని ఆది కూడా, కనబడే ఏదీ కాదు. అది పేరుపెట్టలేనిది, బయటపడనిది, యథాస్థితిగా అలాగే ఉంది.
జగద్ ఏవ మహాకాశం చిదాకాశమ్ అభిత్తిమత్ । తద్ దేశస్యాణుమాత్రస్య తులాయాశ్ చాప్రపూరకమ్
ఈ లోకమే మహా ఆకాశం, చైతన్య ఆకాశం, దీనిలో ఎలాంటి విభాగమూ లేదు. అది పరిమాణంలో అణువంత, తూకంలో ఎప్పటికీ నిండని తులా లాంటిది.
ఆకాశరూపమ్ ఏవాచ్ఛం పిణ్డగ్రహవివర్జితమ్ । వ్యోమ్ని వ్యోమమయం చిత్రం సఙ్కల్పపురవత్ స్థితమ్
ఇది ఆకాశ స్వరూపమే, నిర్మలమైనది, రూపాలను పట్టుకునే స్వభావం లేనిది. ఆకాశంలో, ఆకాశంతోనే తయారైన ఒక అద్భుత దృశ్యం, ఊహలో సృష్టించిన నగరం లాగా నిలిచిఉంది.
అత్రేదం మణ్డపాఖ్యానం శృణు శ్రవణభూషణమ్ । నిస్సన్దేహో యథైషో ఽర్థశ్ చిత్తే విశ్రాన్తిమ్ ఏతి తే
ఇక్కడ, చెవులకు అలంకారంగా ఉండే మండప కథను విను. దీనివల్ల, నిస్సందేహంగా ఈ భావం నీ మనసుకు విశ్రాంతి ఇస్తుంది.
సద్బోధవృద్ధయే బ్రహ్మన్ సమాసేన వదాశు మే । మణ్డపాఖ్యానమ్ అఖిలం యేన బోధో వివర్ధతే
సద్బోధం పెరగడానికి, ఓ బ్రహ్మన్, దయచేసి త్వరగా మండప కథను సంక్షిప్తంగా నాకు చెప్పు. దానివల్ల జ్ఞానం పెరుగుతుంది.
అభూద్ అస్మిన్ మహీపీఠే కులపద్మో వికాసవాన్ । పద్మో నామ నృపశ్ శ్రీమాన్ బహుపుత్రో ఽతికోశవాన్
ఈ భూమిపై ఒక గొప్ప వంశ పద్మం వికసించినట్టు ఉండేది. పద్ముడు అనే రాజు, మహిమతో కూడి, అనేక మంది కుమారులతో, అపారమైన ధనంతో ఉండేవాడు.
మర్యాదాపాలనే ఽమ్భోధిర్ ద్విషత్తిమిరభాస్కరః । కాన్తాకుముదినీచన్ద్రో దోషతృణహుతాశనః
సరిహద్దులను కాపాడడంలో సముద్రంలా, శత్రువులకు చీకటిని తొలగించే సూర్యుడిలా, తన ప్రియమైనవారికి రాత్రిపూట కమలాలకు చంద్రుడిలా, దోషాలకు పొడిచెత్తే మంటలా ఉండేవాడు.
మేరుర్ విబుధవృన్దానాం యశశ్చన్ద్రోద్భవార్ణవః । సరస్ సద్గుణహంసానాం కలాకమలభాస్కరః
ఆయన పండితుల సమూహంలో మెరు పర్వతంలా ఉన్నాడు; కీర్తి చంద్రుడు ఉద్భవించే సముద్రంలా, మంచి లక్షణాల హంసలకు సరస్సులా, కళల కమలానికి సూర్యుడిలా వెలిగిపోయాడు.
శాత్రవామ్భోదపవనో మానమాతఙ్గకేసరీ । సమస్తవిద్యాదయితస్ సర్వాశ్చర్యగుణాకరః
ఆయన శత్రువుల సముద్రాన్ని చెదరగొట్టే గాలి, గర్వానికి ఏనుగుల మధ్య సింహం, అన్ని విద్యలకూ ప్రియుడు, ఆశ్చర్యకరమైన గుణాల ఖనిజం.
శూరారిసాగరక్షోభవిలసన్మన్దరాచలః । విలాసపుష్పౌఘమధుస్ సౌభాగ్యకుసుమాయుధః
ఆయన వీర శత్రువుల సముద్రాన్ని ముద్రించే మందరాచలంలా, అనేక శుభగుణాల పుష్పాల తేనెలా, అదృష్టపు పువ్వులతో అలంకరించిన మన్మథుడిలా ఉన్నాడు.
లీలాలతాలాస్యమరుత్ సాహసోత్సవకేశవః । సౌజన్యకైరవశశీ దుర్లీలాలతికానలః
ఆయన లీలావల్లికి వాయువులా, సాహసోత్సవంలో వీరుడిలా, సౌజన్యపు రాత్రివెల్లి కమలానికి చంద్రుడిలా, అరుదైన లీలావల్లికి అగ్నిలా ఉన్నాడు.
తస్యాసీత్ సుభగా భార్యా లీలా నామ విలాసినీ । సర్వసౌభాగ్యవలితా కమలేవోదితావనౌ
ఆ రాజుకు లీల అనే అదృష్టవంతురాలైన భార్య ఉండేది. ఆమె అందమైన స్వభావంతో, అన్ని శుభలక్షణాలతో మెరిసిపోతూ, భూమిపై కొత్తగా పుట్టిన కమలంలా వెలిగేది.
సర్వసమ్పత్తిలలితా లీలామధురభాషిణీ । సానన్దమన్దవలితా ద్వితీయేన్దూదయస్మితా
ఆమెకు అన్ని సంపదలు సమృద్ధిగా ఉండేవి. ఆమె మాటలు లీలగా, మధురంగా ఉండేవి. ఆనందంతో మృదువుగా మెరిసిపోతూ, ఆమె నవ్వు రెండవ చంద్రుడు ఉదయించినట్టు ప్రకాశించేది.
అలకాలిమనోహారివదనామ్భోజశాలినీ । శీతాఙ్గీ కర్ణికాగౌరీ జఙ్గమేవ సరోజినీ
ఆమె ముఖం కమలంలా అందంగా మెరిసేది, అలకాపురివాసుల మనసులు ఆకర్షించేది. ఆమె శరీరం చల్లగా, హృదయం కమలపు మధ్యంలా పవిత్రంగా ఉండేది. ఆమె నడిచే కమలమయురాలే.
లతావిలాసకున్దౌఘహాసినీ రసశాలినీ । ప్రవాలహస్తా పుష్పాఢ్యా మధుశ్రీర్ ఇవ దేహినీ
తొగల మధ్య మల్లెపువ్వుల వలె ఆమె నవ్వు మెరిసేది. ఆమె మాటలు రసమయంగా ఉండేవి. కొత్త కాండాల వలె మృదువైన చేతులతో, పువ్వులతో అలంకరించబడిన ఆమె, మధుశ్రీదేవిలా మానవ రూపంలో వెలిగేది.
అవదాతతనుః పుణ్యా జనతాహ్లాదదాయినీ । గఙ్గేవ గాం గతా దేవనదీ హంసవిలాసినీ
ఆమె శరీరం తెల్లగా, పవిత్రంగా, మంగళకరంగా మెరిసింది. ప్రజలకు ఆనందాన్ని పంచుతూ, గంగానదిలా హంసలతో ఆనందంగా ఉండి భూమిలోకి ప్రవేశించింది.
తస్య భూతలపుష్పేషోస్ సకలాహ్లాదదాయినః । పరిచర్యాం చిరం కర్తుమ్ అన్యా రతిర్ ఇవోదితా
ఆయనకు భూమిమీద పువ్వులను ఎంతో కాలం సేవించడం, అన్ని ఆనందాలను ఇచ్చే కొత్త ప్రేయసిలా మరో సంతోషాన్ని కలిగించింది.
ఉద్విగ్నే ప్రోద్విగ్నా ముదితా ముదితే సమాకులాకులితే । ప్రతిబిమ్బసమా కాన్తా సఙ్క్రుద్ధే కేవలం భీతా
ఆమె అతను కలిగిన భావాలకే ప్రతిబింబంగా ఉండేది. అతను కలవరపడితే ఆమె కూడా కలవరపడేది; అతను సంతోషంగా ఉంటే ఆమె కూడా సంతోషంగా ఉండేది; అతను గందరగోళంగా ఉంటే ఆమె కూడా అలానే ఉండేది. అతను కోపంగా ఉన్నప్పుడు మాత్రమే ఆమె భయపడేది.
భూతలాప్సరసా సార్ధమ్ అనన్యవనితాపతిః । అకృత్రిమప్రేమరసం స రేమే కాన్తయా తయా
భూమి అప్సరసితో, ఇంకెవరూ లేని భార్యగా, అతను కలుషరహితమైన ప్రేమరసాన్ని ఆమెతో అనుభవిస్తూ ఆనందంగా గడిపాడు.
ఉద్యానవనగుల్మేషు తమాలగహనేషు చ । పుష్పమణ్డపతల్పేషు లతావలయసద్మసు
ఉద్యానాల్లో, అడవి పొదల్లో, తమాల వృక్షాల మDense గహనాల్లో, పుష్పాల తోరణాలపై, లతలతో చుట్టిన ఇళ్లలో,
పుష్పాన్తఃపురశయ్యాసు పుష్పసమ్భారవీథిషు । వసన్తోద్యానదోలాసు క్రీడాపుష్కరిణీషు చ
పువ్వులతో అలంకరించిన రాజమహల్ పడకలపై, పుష్పాల తోట వీధుల్లో, వసంతకాల ఉద్యాన వంతెనలపై, ఆటపాటలతో నిండిన కమలాకారపు చెరువుల్లో,
చన్దనద్రుమషణ్డేషు సన్తానకతలేషు చ । కదమ్బనిమ్బగేహేషు పారిభద్రోదరేషు చ
చందన వనాల్లో, సంతానక వృక్షాల నీడలో, కదంబ, నింబ వృక్షాల ఇళ్లలో, పారిభద్ర వృక్షాల లోపల,
శైలకన్దరకచ్ఛేషు వాతాయనపురేషు చ । సరిత్తటకటప్రేషు వారణోపరిసద్మసు
పర్వత గుహల్లో, లోయల్లో, కిటికీలున్న గదుల్లో, నదీ తీరపు మైదానాల్లో, ఏనుగులపై ఉన్న భవనాల్లో,
గ్రీష్మే తుషారహర్మ్యేషు లతామణ్డపకేషు చ । హేమమన్దిరవృక్షేషు ముక్తామాణిక్యభిత్తిషు
వేసవిలో మంచుతో నిర్మించిన భవనాల్లో, వల్లి తోరణాలతో అలంకరించిన మండపాల్లో, బంగారు కోటలు, చెట్లు, ముత్యాలు మరియు మాణిక్యాలతో మెరిసే గోడల మధ్య,
వికసత్కున్దమన్దారమకరన్దసుగన్ధిషు । వసన్తవనజాలేషు కూజత్కోకిలమాలిషు
పువ్వులు విరబూసిన మల్లె, మందార వృక్షాల పరిమళంతో నిండిన వసంతకాలపు తోటల్లో, గుంపులుగా కూయించే కోయిలల మధ్య,