గగనమ్ ఇవ సుశూన్యభేదమ్ అస్తి త్రిభువనమ్ అఙ్గ మహాచితో ఽన్తర్ అస్యాః । పరమపదమయం సమస్తదృశ్యం త్వ్ ఇదమ్ ఇతి నిశ్చయవాన్ భవానుభూతేః
ఎలా ఆకాశంలో మూడు లోకాలు విడిపోకుండా ఖాళీగా ఉంటాయో, అలాగే మహాచైతన్యంలో కనిపించేది అంతా పరమపదమే అని ప్రత్యక్ష అనుభవంతో నిశ్చయంగా తెలుసుకో.
ఇత్య్ ఉక్తవత్య్ అథ మునౌ దివసో జగామ సాయన్తనాయ విధయే ఽస్తమ్ ఇనో జగామ । స్నాతుం సభా కృతనమస్కరణా జగామ శ్యామాక్షయే రవికరైశ్ చ సహాజగామ
మహర్షి ఇలా చెప్పిన తరువాత, ఆ రోజు సాయంత్రం అయ్యింది; సూర్యుడు అస్తమించగా, సభలోని వారు నమస్కరించి, స్నానం చేయడానికి బయలుదేరారు. సూర్యకిరణాలు క్రమంగా మాయమవుతుండగా, అందరూ అక్కడి నుంచి వెళ్లిపోయారు.
జగద్ ఆకాశమ్ ఏవేదం యథా హి వ్యోమ్ని మౌక్తికమ్ । విమలే భాతి ఖాత్మైవ జగచ్ చిద్గగనే తథా
ఈ లోకమంతా ఒక ఆకాశంలా ఉంది. ఎలా ఒక ముత్యము ఆకాశంలో మెరిసినట్టు కనిపిస్తుందో, అలాగే నిర్మలమైన చైతన్య విహంగంలో ఈ జగత్తు ప్రకాశిస్తుంది.
అనుత్కీర్ణైవ భాతీవ త్రిజగత్సాలభఞ్జికా । చిత్స్తమ్భే న చ సోత్కీర్ణా న చోత్కర్తాత్ర విద్యతే
ఎలా ఒక స్తంభంపై చెక్కిన అప్సరస నిజంగా వేరుగా నిలబడినట్టు కనిపించినా, వాస్తవానికి ఆమె వేరు కాదు. అలాగే చైతన్య స్తంభంలో చెక్కినదీ, చెక్కినవాడూ లేరు.
సముద్రే ఽన్తర్ జలాస్పన్దాస్ స్వభావాద్ అచ్యుతా అపి । విది వేద్యా భవన్తీవ పరే దృశ్యవిదస్ తథా
సముద్రంలో నీటి అలలు సహజంగా తలెత్తినట్టు కనిపించినా, అవి తమ స్వరూపాన్ని కోల్పోవు. అలాగే పరబ్రహ్మాంధంలో దృశ్యమూ, ద్రష్టయూ వేరుగా ఉన్నట్టు అనిపించినా, వాస్తవానికి వేరు కావు.
జలాన్తర్గతసూర్యాభాజాలకారచనాన్య్ అపి । జగద్భానం ప్రతి స్థూలాన్య్ అణుం ప్రతి యథాచలాః
నీటిలో పడిన సూర్యకాంతి ప్రతిబింబాలు లోకానికి ఘనంగా కనిపించినా, ఒక అణువుకు అవి స్థిరంగా ఉండవు. అలాగే జగత్తు కూడా నిజంగా స్థిరమైనది కాదు.
జగద్భానమ్ అభానాభం బ్రహ్మణో ఽవ్యతిరేకతః । జలసూర్యాంశుజాలం తు వ్యతిరేకానుభూతిదమ్
ఈ లోకపు కనిపించడం అనేది స్పష్టంగా కనిపించనిది కూడా కాదు, పూర్తిగా కనబడనిది కూడా కాదు. ఇది పరబ్రహ్మతో వేరుగా లేదు. నీటిపై పడిన సూర్యకిరణాల వలె, వేరుగా ఉన్నట్టు అనిపించినా, నిజంగా వేరుగా ఉండదు.
అనుభూతాన్య్ అపీమాని జగతి వ్యోమరూపిణి । పృథ్వ్యాదీని న సన్త్య్ ఏవ స్వప్నసఙ్కల్పయోర్ ఇవ
ఈ విశ్వంలో, ఇది ఆకాశ స్వరూపంగా ఉన్నా, భూమి మొదలైన పదార్థాలు మనకు అనుభవంలోకి వచ్చినట్టు అనిపిస్తాయి. కానీ అవి నిజంగా లేవు. కలలో లేదా ఊహలో వస్తువులు కనిపించినట్టు మాత్రమే అవి అనిపిస్తాయి.
పిణ్డగ్రహే సద్ ఇత్య్ అస్మిన్ విజ్ఞానాకాశరూపిణి । మరునద్యాం జలమ్ ఇవ న సమ్భవతి కుత్రచిత్
ఈ జ్ఞానమయమైన ఆకాశంలో, వస్తువులను నిజంగా ఉన్నట్టు భావించినా, వాస్తవానికి ఏమి ఉత్పన్నం కాదు. ఎడారిలో కనిపించే నదిలో నీరు లేనట్టే, ఇక్కడ కూడా ఏదీ నిజంగా ఉండదు.
జగత్య్ అపిణ్డగ్రాహే ఽస్మిన్ గన్ధర్వనగరోపమే । మరౌ సరిద్ ఇవాభాతి దృశ్యతా భ్రాన్తిరూపిణీ
ఈ లోకంలో, వస్తువులను పట్టుకునే భావన లేకుండా, అది గంధర్వ నగరంలా ఊహలో మాత్రమే ఉంటుంది. ఎడారిలో కనిపించే నది లాగా, కనిపించే ప్రతీది భ్రమ మాత్రమే.
స్వప్నాద్రిణేవ జగతా తులాదేశౌ న కౌచన । పూరితౌ కలనోన్ముక్తా దృశ్యశ్రీర్ వ్యోమ కేవలమ్
కలలో కనిపించే కొండలో తూకాలు, కొలతలు నిజంగా లేవు కదా. అలాగే ఈ లోకంలో కనిపించే ప్రతీ రూపం కూడా ఊహతో నిండిన ఖాళీ ఆకాశమే, అసలు పదార్థం లేదు.
వర్జయిత్వాజ్ఞవిజ్ఞాతజగచ్ఛబ్దార్థభావనమ్ । జగద్బ్రహ్మఖశబ్దానామ్ అర్థే నాస్త్య్ ఏవ భిన్నతా
అజ్ఞానులు 'లోకం', 'బ్రహ్మం', 'ఆకాశం' అనే పదాలకు అర్థం ఊహించడాన్ని తప్పితే, వీటి అర్థంలో నిజంగా ఎలాంటి తేడా లేదు.
ఇదం త్వ్ అచేత్యచిన్మాత్రభానోర్ భానం నభః ప్రతి । తథా సూక్ష్మం యథా మేఘం ప్రతి సఙ్కల్పవారిదః
ఈ ప్రకాశం అనేది జ్ఞానం, అజ్ఞానం రెండింటి కాంతి మాత్రమే. ఇది ఆకాశానికి ఎంత సున్నితంగా సంబంధమో, ఊహలో మేఘం నిజమైన మేఘానికి ఎంత సన్నిహితమో అంతే.
యథా స్వప్నపురం స్వచ్ఛం జాగ్రత్పురవరం ప్రతి । తథా జగద్ ఇదం స్వచ్ఛం సఙ్కల్పితజగత్ ప్రతి
ఎలా కలలో నగరం, మెలకువలో నగరంతో పోల్చితే స్పష్టంగా కనిపిస్తుందో, అలాగే ఊహలోని లోకంతో పోల్చితే ఈ లోకం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది.
తస్మాద్ అచేత్యచిద్రూపం జగద్ వ్యోమైవ కేవలమ్ । శూన్యౌ వ్యోమజగచ్ఛబ్దౌ పర్యాయౌ విద్ధి చిన్మయౌ
కాబట్టి, చైతన్యమూ, జడమూ అనిపించే ఈ లోకం నిజానికి కేవలం ఆకాశమే. 'శూన్యం' అన్న పదమూ, 'ఆకాశలోకం' అన్న పదమూ రెండూ ఒకే అర్థంలో, రెండూ చైతన్య స్వభావమే అని తెలుసుకో.
తస్మాన్ న కిఞ్చిద్ ఉత్పన్నం జగదాదీహ దృశ్యకమ్ । అనాఖ్యమ్ అనభివ్యక్తం యథాస్థితమ్ అవస్థితమ్
అందువల్ల, ఇక్కడ ఏదీ పుట్టలేదు—ఈ లోకమూ, దాని ఆది కూడా, కనబడే ఏదీ కాదు. అది పేరుపెట్టలేనిది, బయటపడనిది, యథాస్థితిగా అలాగే ఉంది.
జగద్ ఏవ మహాకాశం చిదాకాశమ్ అభిత్తిమత్ । తద్ దేశస్యాణుమాత్రస్య తులాయాశ్ చాప్రపూరకమ్
ఈ లోకమే మహా ఆకాశం, చైతన్య ఆకాశం, దీనిలో ఎలాంటి విభాగమూ లేదు. అది పరిమాణంలో అణువంత, తూకంలో ఎప్పటికీ నిండని తులా లాంటిది.
ఆకాశరూపమ్ ఏవాచ్ఛం పిణ్డగ్రహవివర్జితమ్ । వ్యోమ్ని వ్యోమమయం చిత్రం సఙ్కల్పపురవత్ స్థితమ్
ఇది ఆకాశ స్వరూపమే, నిర్మలమైనది, రూపాలను పట్టుకునే స్వభావం లేనిది. ఆకాశంలో, ఆకాశంతోనే తయారైన ఒక అద్భుత దృశ్యం, ఊహలో సృష్టించిన నగరం లాగా నిలిచిఉంది.
అత్రేదం మణ్డపాఖ్యానం శృణు శ్రవణభూషణమ్ । నిస్సన్దేహో యథైషో ఽర్థశ్ చిత్తే విశ్రాన్తిమ్ ఏతి తే
ఇక్కడ, చెవులకు అలంకారంగా ఉండే మండప కథను విను. దీనివల్ల, నిస్సందేహంగా ఈ భావం నీ మనసుకు విశ్రాంతి ఇస్తుంది.
సద్బోధవృద్ధయే బ్రహ్మన్ సమాసేన వదాశు మే । మణ్డపాఖ్యానమ్ అఖిలం యేన బోధో వివర్ధతే
సద్బోధం పెరగడానికి, ఓ బ్రహ్మన్, దయచేసి త్వరగా మండప కథను సంక్షిప్తంగా నాకు చెప్పు. దానివల్ల జ్ఞానం పెరుగుతుంది.
అభూద్ అస్మిన్ మహీపీఠే కులపద్మో వికాసవాన్ । పద్మో నామ నృపశ్ శ్రీమాన్ బహుపుత్రో ఽతికోశవాన్
ఈ భూమిపై ఒక గొప్ప వంశ పద్మం వికసించినట్టు ఉండేది. పద్ముడు అనే రాజు, మహిమతో కూడి, అనేక మంది కుమారులతో, అపారమైన ధనంతో ఉండేవాడు.
మర్యాదాపాలనే ఽమ్భోధిర్ ద్విషత్తిమిరభాస్కరః । కాన్తాకుముదినీచన్ద్రో దోషతృణహుతాశనః
సరిహద్దులను కాపాడడంలో సముద్రంలా, శత్రువులకు చీకటిని తొలగించే సూర్యుడిలా, తన ప్రియమైనవారికి రాత్రిపూట కమలాలకు చంద్రుడిలా, దోషాలకు పొడిచెత్తే మంటలా ఉండేవాడు.
మేరుర్ విబుధవృన్దానాం యశశ్చన్ద్రోద్భవార్ణవః । సరస్ సద్గుణహంసానాం కలాకమలభాస్కరః
ఆయన పండితుల సమూహంలో మెరు పర్వతంలా ఉన్నాడు; కీర్తి చంద్రుడు ఉద్భవించే సముద్రంలా, మంచి లక్షణాల హంసలకు సరస్సులా, కళల కమలానికి సూర్యుడిలా వెలిగిపోయాడు.
శాత్రవామ్భోదపవనో మానమాతఙ్గకేసరీ । సమస్తవిద్యాదయితస్ సర్వాశ్చర్యగుణాకరః
ఆయన శత్రువుల సముద్రాన్ని చెదరగొట్టే గాలి, గర్వానికి ఏనుగుల మధ్య సింహం, అన్ని విద్యలకూ ప్రియుడు, ఆశ్చర్యకరమైన గుణాల ఖనిజం.
శూరారిసాగరక్షోభవిలసన్మన్దరాచలః । విలాసపుష్పౌఘమధుస్ సౌభాగ్యకుసుమాయుధః
ఆయన వీర శత్రువుల సముద్రాన్ని ముద్రించే మందరాచలంలా, అనేక శుభగుణాల పుష్పాల తేనెలా, అదృష్టపు పువ్వులతో అలంకరించిన మన్మథుడిలా ఉన్నాడు.
లీలాలతాలాస్యమరుత్ సాహసోత్సవకేశవః । సౌజన్యకైరవశశీ దుర్లీలాలతికానలః
ఆయన లీలావల్లికి వాయువులా, సాహసోత్సవంలో వీరుడిలా, సౌజన్యపు రాత్రివెల్లి కమలానికి చంద్రుడిలా, అరుదైన లీలావల్లికి అగ్నిలా ఉన్నాడు.
తస్యాసీత్ సుభగా భార్యా లీలా నామ విలాసినీ । సర్వసౌభాగ్యవలితా కమలేవోదితావనౌ
ఆ రాజుకు లీల అనే అదృష్టవంతురాలైన భార్య ఉండేది. ఆమె అందమైన స్వభావంతో, అన్ని శుభలక్షణాలతో మెరిసిపోతూ, భూమిపై కొత్తగా పుట్టిన కమలంలా వెలిగేది.
సర్వసమ్పత్తిలలితా లీలామధురభాషిణీ । సానన్దమన్దవలితా ద్వితీయేన్దూదయస్మితా
ఆమెకు అన్ని సంపదలు సమృద్ధిగా ఉండేవి. ఆమె మాటలు లీలగా, మధురంగా ఉండేవి. ఆనందంతో మృదువుగా మెరిసిపోతూ, ఆమె నవ్వు రెండవ చంద్రుడు ఉదయించినట్టు ప్రకాశించేది.
అలకాలిమనోహారివదనామ్భోజశాలినీ । శీతాఙ్గీ కర్ణికాగౌరీ జఙ్గమేవ సరోజినీ
ఆమె ముఖం కమలంలా అందంగా మెరిసేది, అలకాపురివాసుల మనసులు ఆకర్షించేది. ఆమె శరీరం చల్లగా, హృదయం కమలపు మధ్యంలా పవిత్రంగా ఉండేది. ఆమె నడిచే కమలమయురాలే.
లతావిలాసకున్దౌఘహాసినీ రసశాలినీ । ప్రవాలహస్తా పుష్పాఢ్యా మధుశ్రీర్ ఇవ దేహినీ
తొగల మధ్య మల్లెపువ్వుల వలె ఆమె నవ్వు మెరిసేది. ఆమె మాటలు రసమయంగా ఉండేవి. కొత్త కాండాల వలె మృదువైన చేతులతో, పువ్వులతో అలంకరించబడిన ఆమె, మధుశ్రీదేవిలా మానవ రూపంలో వెలిగేది.