దేహయష్టిమ్ ఇమాం దేవ ధారయన్త ఇమే వయమ్ । ఖిన్నాః ఖేదపరిమ్లానే విభో రామే సుతే తవ
ప్రభూ, మేము ఈ శరీరాన్ని కేవలం నెట్టుకుంటూ పోతున్నాం. మీ కుమారుడు రాముని వల్ల మేమంతా బాధతో, అలసటతో ఉన్నాం.
రామో రాజీవపత్త్రాక్షో యతః ప్రభృతి చాగతః । సవిప్రస్ తీర్థయాత్రాయాస్ తతః ప్రభృతి దుర్మనాః
కమలదళపు కన్నులు కలిగిన రాముడు, మునులతో కలిసి తీర్థయాత్ర నుంచి వచ్చినప్పటి నుంచి, అతడు మనసులో బాధతో ఉన్నాడు.
యత్నప్రార్థనయాస్మాకం నిజవ్యాపారమ్ ఆహ్నికమ్ । సాయమ్ అమ్లానవదనః కరోతి న కరోతి వా
మన ప్రయత్నాలు, మన అభ్యర్థనలు చేసినా, అతడు తన రోజువారీ పనులు సాయంకాలంలో ముదురు ముఖంతో చేస్తాడు, లేదా కొన్ని సార్లు చేయడమే లేదు.
స్నానదేవార్చనాచారపర్యన్తే పరిఖేదవాన్ । ప్రార్థితో ఽపి హి నా తృప్తేర్ అశ్నాత్య్ అశనమ్ ఈశ్వరః
స్నానం చేసి, దేవతలను పూజించి, అన్ని ఆచారాలు పాటించిన తర్వాత కూడా అతడు అలసటతోనే ఉంటాడు; ఎంత చెప్పినా, పరిపూర్ణంగా తినడమే చేయడు, ప్రభూ.
లోలాన్తఃపురనారీభిః కృతదోలాభిర్ అఙ్గనే । న చ క్రీడతి లీలాభిర్ ధరాద్భిర్ ఇవ చాతకః
అంతఃపురంలోని యువతులు ఆవరణలో ఊయలలో ఊపినా, అతడు వారితో ఆటలు ఆడడు; భూమిపై ఉన్న ఆనందాలను పట్టించుకోని చాతకపక్షిలా ఉంటాడు.
మాణిక్యముక్తాసమ్ప్రోతా కేయూరకటకావలీ । నానన్దయతి తం రాజన్ ద్యౌః పాతవివశం యథా
మాణిక్యాలు, ముత్యాలు పొదిగిన కంకణాలు, చేతికడులు అతడికి ఆనందాన్ని ఇవ్వవు, రాజా; పడిపోవబోతున్నవాడికి ఆకాశం ఆనందాన్ని ఇవ్వనట్టే.
క్రీడద్వధూవిలోలేషు వహత్కుసుమవాయుషు । లతావలయగేహేషు భవత్య్ అతివిషాదవాన్
ఆడుకుంటూ అల్లరిగా ఉన్న స్త్రీల మధ్యలోనూ, పువ్వుల పరిమళంతో వీస్తున్న గాలిలోనూ, వల్లి చెట్ల మధ్య ఉన్న మందిరాల్లోనూ ఉన్నా, అతడు లోపల ఎంతో విషాదంగా ఉంటాడు.
యద్ రమ్యమ్ ఉచితం స్వాదు పేశలం చిత్తహారి వా । బాష్పపూరేక్షణ ఇవ తేనైవ పరిఖిద్యతే
ఏది ఆనందంగా, తగినదిగా, ఆకర్షణీయంగా, మనసును మోహింపజేసేదిగా ఉన్నా, అతడు దానికీ అలసిపోతాడు, కన్నీళ్లు కళ్లను నింపినట్టు.
కిమ్ ఇమా దుఃఖదాయిన్యః ప్రస్ఫురన్తి పురోగతాః । ఇతి నృత్తవిలాసేషు కామినీః పరినిన్దతి
నృత్యం, వినోదం జరుగుతున్నప్పుడు, "ఈ బాధను కలిగించే వారు నా ముందుకు ఎందుకు వస్తున్నారు?" అని ఆ మహిళలను నిందిస్తాడు.
భోజనం శయనం స్నానం విలాసం పానమ్ ఆసనమ్ । ఉన్మత్తచేష్టితమ్ ఇవ నాభినన్దతి నిన్దితమ్
భోజనం, పడక, స్నానం, వినోదం, పానం, కూర్చోవడం — ఇవేవీ అతడికి ఆనందాన్ని ఇవ్వవు. ఇవన్నీ పిచ్చివాడి చేష్టలుగా భావించి, అతడు వాటిని ఆశించడు, తిట్టడు కూడా.
కిం సమ్పదా కిం విపదా కిం గేహేన కిమ్ ఈహితైః । సర్వమ్ ఏవాసద్ ఇత్య్ ఉక్త్వా తూష్ణీమ్ ఏకో ఽవతిష్ఠతే
ధనం ఎందుకు, దురదృష్టం ఎందుకు, ఇల్లు ఎందుకు, ప్రయత్నాలు ఎందుకు? ఇవన్నీ అసత్యమే అని చెప్పి, ఒక్కరుగా మౌనంగా ఉంటాడు.
నోదేతి పరిహాసేషు న భోగేషు నిమజ్జతి । న చ తిష్ఠతి కార్యేషు మౌనమ్ ఏవావలమ్బతే
ఆయన నవ్వుల్లో కలవడంలేదు, ఆనందాల్లో మునిగిపోవడంలేదు, పనుల్లో పాల్గొనడంలేదు—కేవలం మౌనాన్నే ఆశ్రయిస్తాడు.
విలోలాలకవల్లర్యో హేలావలితలోచనాః । నానన్దయన్తి తం నార్యో మృగ్యో వనతరుం యథా
వెలివెలిగా వాలిన జుట్టుతో, చంచలమైన చూపులతో, ఆటపాటలతో ఉన్న స్త్రీలు కూడా అతనికి ఆనందాన్ని కలిగించలేవు. అడవిలో వృక్షాన్ని జంతువులు పట్టించుకోని విధంగా అతనూ వాటిని పట్టించుకోడు.
ఏకాన్తేషు దిగన్తేషు తీరేషు విపినేషు చ । రతిమ్ ఆయాత్య్ అరణ్యేషు విక్రీతవద్ అజన్తుషు
ఒంటరిగా ఉన్న ప్రదేశాల్లో, దిక్కుల చివరల్లో, నదీ తీరాల్లో, అడవుల్లో—అతడు అడవి జంతువుల మధ్య తనవాళ్ల మధ్య ఉన్నట్టుగా ఆనందాన్ని పొందుతాడు.
వస్త్రపానాశనాదానపరాఙ్ముఖతయా తయా । పరివ్రాడ్ధర్మిణాం రాజన్ సో ఽనుయాతి తపస్వినామ్
ఓ రాజా, వస్త్రాలు, పానీయం, ఆహారం, సంపదల పట్ల ఆసక్తి లేకుండా, తపస్సు చేసే సంచారి సన్యాసుల మార్గాన్ని అతడు అనుసరిస్తాడు.
ఏక ఏవ వసన్ దేశే జనశూన్యే జనేశ్వర । న హసత్య్ ఏకయా బుద్ధ్యా న గాయతి న రోదితి
ఓ మనుష్యుల పాలకా, జనసమ్మతి లేని వెలితి ప్రదేశంలో ఒంటరిగా నివసిస్తూ, తన మనస్సుతో నవ్వడు, పాడడు, ఏడపడు.
బద్ధపద్మాసనశ్ శూన్యమనా వామకరస్థలే । కపోలతలమ్ ఆదాయ కేవలం పరితిష్ఠతి
పద్మాసనంలో కూర్చొని, మనస్సు ఖాళీగా ఉంచి, ఎడమ చేయి మీద చెంపను పెట్టుకుని, నిశ్చలంగా అక్కడే ఉంటాడు.
నాభిమానమ్ ఉపాదత్తే నాభివాఞ్ఛతి రాజతామ్ । నోదేతి నాస్తమ్ ఆయాతి సుఖదుఃఖానువృత్తిషు
అతడు గర్వాన్ని అంగీకరించడు, రాజ్యాన్ని కోరడు; సుఖం, దుఃఖాల వరుసలో అతడు లేచి రావడం లేదా మాయమవడం జరగదు.
న విద్మః కిమ్ అసౌ జాతః కిం కరోతి కిమ్ ఈహతే । కిం ధ్యాయతి కిమ్ ఆయాతి కథం కిమ్ అనుధావతి
ఆయన ఎప్పుడు పుట్టాడో, ఏమి చేస్తున్నాడో, ఏది కోరుకుంటున్నాడో, ఏమి ఆలోచిస్తున్నాడో, ఎక్కడికి వెళ్తున్నాడో, ఎలా, ఎందుకు వ్యవహరిస్తున్నాడో — ఇవేవీ మనకు తెలియవు.
ప్రత్యహం కృశతాం యాతి ప్రత్యహం యాతి పాణ్డుతామ్ । విరాగం ప్రత్యహం యాతి శరదన్త ఇవ ద్రుమః
ప్రతి రోజు ఆయన శరీరం క్షీణించిపోతుంది, ప్రతి రోజు ముఖం వాడిపోతుంది, ప్రతి రోజు ఆయనకు అనాసక్తి పెరుగుతుంది. ఇది శరదృతువు చివరలో వృక్షం ఎలా వాడిపోతుందో అలానే.
అనుయాతౌ తమ్ ఏవైతౌ రాజఞ్ శత్రుఘ్నలక్ష్మణౌ । తాదృశావ్ ఏవ తస్యైవ ప్రతిబిమ్బావ్ ఇవోత్థితౌ
ఓ రాజా, శత్రుఘ్నుడు, లక్ష్మణుడు ఆయన వెంటనే ఉంటారు. వారు ఆయన ప్రతిబింబాల్లా, ఆయనతో పాటు వచ్చినవారిలా కనిపిస్తారు.
భృత్యై రాజభిర్ అమ్బాభిస్ స పృష్టో ఽపి పునః పునః । ఉక్త్వా న కిఞ్చిద్ ఏవేతి తూష్ణీమ్ ఆస్తే నిరీహితః
ఆయనను సేవకులు, రాజులు, తల్లులు ఎన్నిసార్లు అడిగినా, "ఏమీ లేదు" అని మాత్రమే చెప్పి, మౌనంగా, ఏ ఆశ లేకుండా కూర్చుంటాడు.
ఆపాతమాత్రహృద్యేషు మా భోగేషు మనః కృథాః । ఇతి పార్శ్వగతం భవ్యమ్ అనుశాస్తి సుహృజ్జనమ్
తాత్కాలికంగా మనసుకు తాకే ఆనందాలలో మనసు పెట్టవద్దు అని పక్కన ఉన్న ప్రియ మిత్రునికి ఉపదేశం చెబుతాడు.
నానావిభవరమ్యాసు స్త్రీషు గోష్ఠీకథాసు చ । పురస్స్థితమ్ ఇవాస్నేహో నాశమ్ ఏవానుపశ్యతి
వివిధ సుఖాలను ఇచ్చే స్త్రీలు గానీ, మిత్రులతో జరిగే సంభాషణలు గానీ, వాటిలో ఉన్న మమకారం కళ్లముందే ఎలా పోతుందో స్పష్టంగా చూస్తాడు.
రీతిమాధుర్యసాయాసపదసంస్థితివర్జితైః । చేష్టితైర్ ఏవ కాకల్యా భూయో భూయః ప్రగాయతి
అందం, మాధుర్యం, శ్రమ, సరైన పద్ధతి లేని కాగిలి కేవలం తన కదలికలతోనే మళ్లీ మళ్లీ పాడుతూనే ఉంటుంది.
సమ్రాడ్ భవేతి పార్శ్వస్థం వదన్తమ్ అనుజీవినమ్ । ప్రలపన్తమ్ ఇవోన్మత్తం హసత్య్ అన్యమనా మునిః
పక్కన ఉన్న సేవకుడు 'రాజు అవ్వండి' అని చెప్పినప్పుడు, ఆ ముని వేరే ఆలోచనల్లో మునిగిపోయి ఉన్నవాడిలా అతడిని పిచ్చివాడిగా భావించి నవ్వుతాడు.
న ప్రోక్తమ్ ఆకర్ణయతి ప్రేక్షతే న పురోగతమ్ । కరోత్య్ అవజ్ఞాం సర్వత్ర సుమహత్య్ అపి వస్తుని
ఏమి చెప్పినా వినడు, ముందున్నదాన్ని చూడడు, ఎంత పెద్దదైనా ప్రతి విషయాన్ని తక్కువగా లెక్కచేయడు.
అప్య్ ఆకాశసరోజిన్యామ్ అప్య్ ఆకాశమహావనే । ఇత్థమ్ ఏతత్ కథమ్ ఇతి విస్మయో ఽస్య న జాయతే
ఆకాశంలోనే ఒక పద్మసరోవరమో, పెద్ద అడవినో ఉన్నా, 'ఇది ఎలా సాధ్యమయ్యింది?' అని అతనికి ఆశ్చర్యం కలగదు.
కాన్తామధ్యగతస్యాపి మనో ఽస్య మదనేషవః । న భేదయన్తి దుర్భేదం ధారా ఇవ మహోపలమ్
అందమైన స్త్రీల మధ్యలో ఉన్నా, ప్రేమబాణాలు అతని మనసును తాకవు; అది పెద్ద రాయి లాగ విరగని దృఢంగా ఉంటుంది.
ఆపదామ్ ఏకమ్ ఆవాసమ్ అభివాఞ్ఛసి కిం ధనమ్ । అనుశాస్యేతి సర్వస్వమ్ అర్థినే స ప్రయచ్ఛతి
ఎవరైనా కష్టంలో ఉన్నవాడు, 'ఒక ఇల్లు కావాలా, ధనం కావాలా?' అని అడిగినా, అతను అడిగినవారికి తన దగ్గర ఉన్నదంతా ఇచ్చేస్తాడు.