ఏవం బ్రహ్మ మహాజీవో విద్యతే ఽన్తాదివర్జితః । జీవత్ కోటిమహాకోటీభవత్య్ అథ న కిఞ్చన
ఇలా పరబ్రహ్మము, ఆ మహత్తర జీవస్వరూపము, మొదలు లేకుండా చివర లేకుండా ఎప్పుడూ ఉంటుంది. అది అనేక జీవరాశులుగా కనిపించినా, వాస్తవానికి వేరే ఏదీ కాదు.
చేత్యసంవేదనాజ్ జీవో భవత్య్ ఆయాతి సంసృతిమ్ । తదసంవేదనాద్ రూపం శమమ్ ఆయాతి సంసృతేః
విషయాలపై అవగాహన వల్ల జీవుడు ఉద్భవించి, జనన మరణాల చక్రంలో పడిపోతాడు. ఆ అవగాహన లేకపోతే, ఆ జీవరూపం శాంతిని పొంది, సంసార బంధనాల నుంచి విడిపోతుంది.
ఏవం కనిష్ఠజీవానాం జ్యేష్ఠజీవక్రియాక్రమైః । సముదేత్య్ ఆద్యజీవత్వం తామ్రాణామ్ ఇవ హేమతా
ఇలా చిన్న జీవులు, పెద్ద జీవుల క్రియాక్రమాల ద్వారా, మొదటి జీవస్థితికి ఎదుగుతాయి. ఇది రాగి బంగారమై మారినట్లే.
అత్రానన్తే పరాకాశే ఇత్థమ్ ఏష గణో ఽప్య్ అసన్ । ఖాత్మైవ సన్న్ ఇవోదేతి చిచ్చమత్కరణాత్మకః
ఈ అనంతమైన పరాకాశంలో, ఈ సమూహం వాస్తవానికి లేనప్పటికీ, చైతన్య ఆశ్చర్య స్వరూపంగా, ఆకాశ స్వభావంలా ఉన్నదిగా కనిపిస్తుంది.
స్వయమ్ ఏవ చమత్కారో యస్ సమాగమ్యతే చితా । భవిష్యన్నామదేహాది తద్ అహమ్భావనం విదుః
మనస్సులో సహజంగా కలిగే ఆశ్చర్యమే, తరువాత పేరు, శరీరం మొదలైన వాటిగా భావించబడే 'నేను' అనే భావనగా మారుతుంది.
చితో యస్ స్యాచ్ చిదాలోకస్ తన్మయత్వాద్ అనన్తకః । స ఏష భువనాభోగ ఇతి తస్యాః ప్రబిమ్బతి
మనస్సుకు స్వభావంగా, అంతులేని వెలుగు, అదే లోకాల అనుభూతిగా ప్రతిఫలిస్తుంది.
పరిణామవికారాదిశబ్దైస్ సైవ చిద్ అవ్యయా । తాదృగ్రూప్యాద్ అభేద్యాపి స్వశక్త్యైవ విబుధ్యతే
అదే మారని మనస్సు, నిజమైన రూపంలో విడదీయలేనిది అయినా, మార్పు, రూపాంతరం అనే పదాలతో వివరించబడుతుంది; అది తన శక్తితోనే తెలిసిపోతుంది.
అవిచ్ఛిన్నవిలాసాత్మ స్వతో యత్ స్వదనం చితః । అచేత్యస్య ప్రకాశస్య జగద్ ఇత్య్ ఏవ తత్ స్థితమ్
అవిచ్ఛిన్నమైన ఆటలాగా మనస్సు తనలో తానుగా అనుభవించే రుచే, ఆ దృష్టిలో, కనిపించని వెలుగు ప్రపంచంగా స్థిరపడింది.
ఆకాశాద్ అపి సూక్ష్మైషా యా శక్తిర్ వితతా చితః । సా స్వభావత ఏవైనామ్ అహన్తాం పరిపశ్యతి
ఈ చైతన్యశక్తి, ఆకాశాన్ని కన్నా సూత్ష్మంగా, అన్నింటినీ వ్యాపించి ఉంటుంది. అది సహజంగా తానే తాను 'నేను' అనే భావంగా అనుభవిస్తుంది.
ఆత్మన్య్ ఆత్మాత్మనైవాస్యా యత్ ప్రస్ఫురతి వారివత్ । జగదన్తమ్ అహన్తాణుం తద్ ఏవాసౌ ప్రపశ్యతి
ఆత్మలో, ఆత్మ ద్వారా, ఆత్మకోసమే ఏది ప్రకాశిస్తుందో, నీటిలా, 'నేను' అనే చిన్న భావం నుండి జగత్తు అంతం వరకు, అదే అది చూస్తుంది.
చమత్కారకరీ చారు యచ్ చమత్కురుతే చితిః । ఇయం స్వాత్మని తస్యైవ జగన్నామ తతం కృతమ్
చైతన్యం ఆశ్చర్యాన్ని, అందాన్ని కలిగించే దేనినైనా చూసి ఆశ్చర్యపోతుంది. అదే తనలోనే 'జగత్' అని పిలవబడే రూపంలో వ్యాపించి ఉంటుంది.
చితశ్ చిత్త్వమ్ అహఙ్కారస్ సైవ రాఘవ కల్పనా । తన్మాత్రాది చిద్ ఏవాతో ద్విత్వైకత్వే క్వ సంస్థితే
రాఘవా! మనస్సు, అహంకారం, ఊహ—all ఇవన్నీ చైతన్యమే. కాబట్టి, సూక్ష్మతత్త్వాలనుండి అన్నీ చైతన్యమే. అప్పుడు ద్వైతమా, అద్వైతమా ఎక్కడ స్థిరంగా ఉన్నాయి?
జీవహేతావ్ అసన్త్యాగే త్వం చాహం చేతి సన్త్యజ । శేషం సదసతోర్ మధ్యే భవేత్య్ అర్థాత్మకో భవేత్
జీవుడు అనే భావాన్ని, నీవు-నేను అనే భావాన్ని విడిచిపెట్టు; అయినా, ఉన్నదాన్ని వదలవద్దు. అప్పుడు ఉన్నదీ, లేనిదీ మధ్యలో మిగిలినది అర్థవంతంగా మారుతుంది.
చితా యథాదౌ కలితా స్వసత్తా సా తథోదితా । అభిన్నా దృశ్యతే వ్యోమ్నస్ సత్తాసత్తే ఽథ వేద్మ్య్ అహమ్
ప్రారంభంలో చైతన్యం తన స్వంత స్వరూపంలో ఎలా కలిగిందో, అలాగే అది ఉద్భవిస్తుంది. అది ఆకాశంలా విడిపోకుండా కనిపిస్తుంది. అప్పుడు దాని ఉన్నదీ, లేనిదీ నాకు తెలుస్తుంది.
చిత్ఖం ఖం జగదీహాః ఖం ఖమ్ అబ్ధివిబుధాచలాః । ఖాకారచిచ్చమత్కారరూపత్వాన్ నాన్యద్ అస్తి హి
చైతన్యాకాశం, ఆకాశం, జగత్తు, కోరికలు, సముద్రాలు, దేవతలు, పర్వతాలు — ఇవన్నీ కూడా ఆకాశ స్వరూపమే, చైతన్య ఆశ్చర్యమే. నిజంగా, వీటిలో వేరొకటి లేదు.
యో యద్విలాసస్ తస్మాత్ స న కదాచన భిద్యతే । అపి సావయవాత్ తత్త్వాత్ కైవానవయవే కథా
ఏది ఏదిలో ఉద్భవించిందో, అది దానిలోంచే వేరుపడదు. ఆ సత్యానికి భాగాలు ఉన్నా, భాగరహితమైనదానిపై ఇంకేమీ చెప్పాల్సిన అవసరం లేదు.
చితేర్ నిత్యమ్ అచేత్యాయాశ్ చిన్ నాస్త్య్ అవితతాకృతేః । యద్ రూపం జగతో రూపం తత్ తత్స్ఫురణరూపిణః
ఎప్పుడూ కలుషితం కాని ఆ చైతన్యంలో స్వరూపం ఉండదు. ప్రపంచంలో కనిపించే ఏ రూపమైతే ఉందో, అది ఆ చైతన్య కాంతి వెలుగు మాత్రమే.
మనో బుద్ధిర్ అహఙ్కారో భూతాని గిరయో దిశః । ఇతి పర్యాయరచనా చితస్ తత్త్వాజ్ జగత్స్థితేః
మనస్సు, బుద్ధి, అహంకారం, భూతాలు, పర్వతాలు, దిక్కులు—ఇవి అన్నీ వేరే పేర్లే; ప్రపంచం ఉండటానికి మూలంగా ఉన్నది చైతన్య తత్వమే.
చితశ్ చిత్త్వం జగద్ విద్ధి నాజగచ్ చిత్త్వమ్ అస్తి హి । అజగత్త్వాద్ అచిచ్ చిత్ స్యాద్ భావాభేదాజ్ జగత్ కుతః
ప్రపంచం అనేది చైతన్య స్థితి అని తెలుసుకో. చైతన్యం లేకుండా ప్రపంచం ఉండదు. చైతన్యం లేని ప్రపంచం ఉంటే, ఆ చైతన్యం కూడా జడమైపోతుంది. కానీ, ఉన్నదంతా ఒక్కటే కాబట్టి, ప్రపంచం ఎలా కలుగుతుంది?
చితేర్ మరిచబీజస్య నిజా యాన్తశ్ చమత్కృతిః । సైవైషా జీవతన్మాత్రమాత్రం జగద్ ఇతి స్థితా
చైతన్యపు అద్భుతమైన లీలా, మాయా నీడ విత్తనంలా, ఇదే జీవుడు మరియు ప్రపంచం అన్నిటికి మూలంగా నిలిచింది.
చిత్త్వాత్ స్వశక్తికచనం యద్ అహమ్భావనం చితేః । జీవస్ స్పన్దాత్మకర్మాత్మా భవిష్యదభిధో హ్య్ అసౌ
చైతన్యం నుండి దాని స్వంత శక్తి, అంటే 'నేను' అనే భావన ఉద్భవిస్తుంది. ఇదే జీవుడు, ఇతని స్వభావం చలనం, క్రియ. భవిష్యత్తులో ఇతడిని ఇలానే పిలుస్తారు.
యచ్ చిచ్ చిత్త్వేన కలనం స్వసమ్పాద్యాభిధార్థదిక్ । వ్యవచ్ఛేదవికారైస్ తద్ భిద్యతే ఽతో న విద్యతే
ఏది మనస్సు, చైతన్యంగా భావించబడుతుందో, దాని స్వంత పేర్లు, అర్థాలు కలిగి, వేర్వేరు మార్పులతో విడిపోయి కనిపిస్తుంది. అందువల్ల అది నిజంగా ఉండదు.
చిత్స్పన్దరూపిణోర్ అస్తి న భేదః కర్తృకర్మణోః । స్పన్దమాత్రం భవేత్ కర్మ స ఏవ పురుషస్ స్మృతః
చైతన్యపు చలనం రూపంలో కర్త, క్రియ మధ్య ఎలాంటి భేదం లేదు. క్రియ అనేది కేవలం చలనం మాత్రమే. అదే పురుషుడు అని గుర్తించబడతాడు.
జీవశ్ చిత్త్వే పరిస్పన్దః పుంసాం చిత్తం స ఏవ చ । మనస్ త్వ్ ఇన్ద్రియరూపం సన్ నానానానైవ గచ్ఛతి
జీవుడు అనేది చైతన్యంలో కలిగే చలనం. అదే మనుషుల మనస్సు. మనస్సు ఇంద్రియ స్వభావం కలిగి ఉండి, అనేక విధాలుగా సంచరిస్తుంది.
శాన్తాశేషవిశేషం హి చిత్ప్రకాశచ్ఛటా జగత్ । కార్యకారణతాదిత్వం తస్మాద్ అన్యన్ న విద్యతే
ప్రపంచం అనేది నిశ్శబ్దంగా, అన్ని భేదాలు లేని చైతన్య కాంతి మాత్రమే. దీనికి వేరుగా కారణం, ఫలితం అనే ఏదీ లేదు.
అచ్ఛేద్యో ఽహమ్ అదాహ్యో ఽహమ్ అక్లేద్యో ఽశోష్య ఏవ చ । నిత్యస్ సతతగస్ స్థాణుర్ అచలో ఽహమ్ ఇతి స్థితమ్
నేను ఎవరూ విరగలేను, ఎవరూ కాలగలేను, తడిపించలేరు, ఎండబెట్టలేరు. నేను శాశ్వతం, ఎప్పుడూ ఉన్నవాడిని, స్థిరంగా, కదలని వాడిని — ఇది నిశ్చయంగా స్థిరమైంది.
వివదన్తే యథా హ్య్ అత్ర వివదన్తు తథా భ్రమైః । భ్రమన్తో న వయం త్వ్ ఏతే జాతా విగతవిభ్రమాః
ఇక్కడ మనుషులు ఎలా వాదించుకుంటారో, వారు తమ భ్రమల్లో అలాగే వాదించుకుంటూ ఉండండి. మనం అలా తికమకపడం, కానీ భ్రమలు తొలగినవారు పుట్టారు.
దృశ్యే మూర్తే ఽజ్ఞసంరూఢే వికారాది పృథగ్ భవేత్ । నామూర్తే తజ్జ్ఞకచితే చిత్ఖే సదసదాత్మని
కనిపించే రూపంలో, అజ్ఞానం బలంగా ఉన్నప్పుడు, మార్పులు మొదలైన భేదాలు కనిపిస్తాయి. కానీ రూపం లేనిదానిలో, దాన్ని తెలుసుకునే చైతన్యంలో, ఆ చైతన్య ఆకాశంలో, ఉండటానికి, ఉండకపోవడానికీ మూలమైనదానిలో ఇవేవీ ఉండవు.
చిత్తరుశ్ చేత్యరసతశ్ శక్తీః కాలాదినామికాః । తనోత్య్ ఆకాశవిశదాశ్ చిన్మధుశ్రీస్ స్వమఞ్జరీః
చైతన్యపు కిరణాలు, వస్తువుల రుచుల ద్వారా, కాలం మొదలైన శక్తులను సృష్టిస్తాయి. ఆ నిర్మలమైన చైతన్యాకాశం, చైతన్యపు తేనె, తన పుష్పాలను తానే వికసింపజేస్తుంది.
స్వయం విచిత్రం స్ఫురతి చిత్కర్ముకమ్ అనాహతమ్ । స్వయం విచిత్రం కచతి చిద్రత్నమ్ అపకారణమ్
ఆ చైతన్యం తానే అద్భుతమైన విల్లు లాగా ప్రకాశిస్తుంది, అది ఎవరూ తాకనవసరంలేదు. అదే విధంగా, ఆ చైతన్యపు రత్నం తానే కారణం లేకుండా అద్భుతంగా పనిచేస్తుంది.