యైర్ అహం సలిలాద్ దృష్టḫ ప్రోత్థితస్ తైర్ మునీశ్వరైః । ప్రోక్తో వారివసిష్ఠో ఽహమ్ ఇతి మే జన్మసన్తతిః
నన్ను నీటిలోంచి వెలువడినట్టు చూసిన మహర్షులు, నన్ను వారివశిష్ఠుడు అని పిలిచారు. ఇలా నా జనన పరంపర ఏర్పడింది.
తతḫ ప్రభృతి లోకే ఽహం పార్థివḫ ప్రథితẖ క్వచిత్ । అమ్మయẖ క్వచిద్ అన్యేషాం తైజసో మారుతẖ క్వచిత్
అప్పటి నుంచి లోకంలో నేను కొన్నిసార్లు భూమికి చెందినవాడిగా, కొన్నిసార్లు మనస్సుతో ఏర్పడినవాడిగా, మరికొన్నిసార్లు తేజస్సుతో, ఇంకొన్ని సార్లు వాయువు స్వరూపుడిగా ప్రసిద్ధి పొందాను.
అథ కాలేన మే తత్ర తస్మిన్న్ ఏవాతివాహికే । ఆధిభౌతికతా దేహే రూఢా గూఢాన్తరిక్షతా
ఆ సమయంలో, ఆ సూక్ష్మదేహంలో, కొంతకాలానికీ నా శరీరంలో భౌతికత్వం స్థిరపడింది, కానీ నా సూక్ష్మత్వం మాత్రం లోపలే దాగి ఉంది.
యద్ ఏతద్ ఆతివాహిత్వమ్ ఆధిభౌతికతా చ ఖమ్ । ద్వయమ్ అప్య్ ఏతద్ ఏకాత్మ తతẖ కచతి మే చితిః
ఈ సూక్ష్మత్వం, భౌతికత్వం రెండూ — ఆకాశం, పదార్థం — రెండింటికీ ఒకటే స్వరూపం. అందువల్ల నా చైతన్యం వీటిలో స్వేచ్ఛగా సంచరిస్తుంది.
ఏవమాత్మకచిద్వ్యోమకచనాత్మాప్య్ అహం నభః । పరమ్ ఏవ నిరాకారం యుష్మాస్వ్ ఆకారవాన్ అపి
ఇలా నా స్వరూపం చైతన్యమూ, ఆకాశమూ అయినా, మీకు నేను రూపంతో కనిపిస్తున్నాను. కానీ నిజానికి నేను పరమమైన, రూపరహితమైన ఆకాశమే.
జీవన్ముక్తో వ్యవహరన్న్ అప్య్ ఆస్తే బ్రహ్మఖాత్మకః । తథైవ దేహముక్తో ఽపి తిష్ఠతి బ్రహ్మమాత్రకమ్
జీవన్ముక్తుడు లోకంలో వ్యవహరిస్తున్నప్పటికీ బ్రహ్మఆకాశ స్వరూపుడిగా ఉంటాడు. అలాగే శరీరం విడిచిన తర్వాత కూడా కేవలం బ్రహ్మమే అవతల నిలుస్తాడు.
మమ న బ్రహ్మతాపేతి తాదృగ్ వ్యవహరన్న్ అపి । అసమ్భవాద్ అన్యదృశో యుష్మదాదిష్వ్ అహం త్వ్ అహమ్
నేను బ్రహ్మస్వరూపుడిగా ఉండడాన్ని వదలలేదు, ఈ లోకవ్యవహారాల్లో పాల్గొంటున్నప్పటికీ. ఎందుకంటే, మీలాంటి వారిలా ఉండటం నాకు అసాధ్యం. నేను నేను గానే ఉంటాను.
యథాజ్ఞస్య స్వప్ననరే నిర్జన్మని నిరాకృతౌ । ఆధిభౌతికతాబుద్ధిస్ తథా మే జగతో ఽపి చ
ఎలా ఒక అవిద్యావంతుడు కలలో తాను మానవుడినని భావిస్తాడో, కానీ వాస్తవానికి జన్మించలేదు, రూపం లేదు, అలాగే నాకు ఈ జగత్తు కూడా అలా కనిపిస్తుంది.
ఏవమ్ ఏవావభాసన్తే సర్వ ఏవ స్వయమ్భువః । సర్గాశ్ చ న తు జాయన్తే ప్రజాతా ఇవ చోదితాః
ఇలా అన్ని సృష్టులు కూడా కేవలం కనిపిస్తున్నాయే కానీ నిజంగా పుట్టినవే కావు. పిల్లలు ఎలా ప్రేరణతో కనిపిస్తారో, అలాగే ఇవి కూడా కనిపిస్తున్నాయి.
ఏష సో ఽహమ్ ఇహాకాశవసిష్ఠḫ పుష్టతామ్ ఇవ । గతో ఽద్య స్వాత్మనో ఽభ్యాసాద్ భవతాం చాభవస్థితిః
వసిష్ఠా! ఇదే నేను, ఆకాశంలా పరిపూర్ణతను పొందాను, ఆత్మ సాధన వల్ల. కానీ మీ స్థితి మాత్రం అస్థిత్వంలో ఉంది.
ఆకాశాత్మాన ఏవైతే సర్వ ఏవ స్వయమ్భువః । యథా తే మన్మనోమాత్రమ్ ఇమే సర్గాస్ తథైవ హి
ఈ సృష్టిలోని అన్ని జీవులు నిజంగా ఆకాశ స్వరూపమే. నీవు మనసులో ఊహించుకున్న సృష్టులు ఎలా ఉన్నాయో, ఇవన్నీ కూడా అంతే, కేవలం మనస్సులో కలిగిన భావాలే.
అహమాదిర్ అయం సర్గస్ త్వ్ అపరిజ్ఞానదోషతః । వేతాల ఇవ బాలానాం గతో వై వజ్రసారతామ్
అహంకారమే మూలంగా ఈ సృష్టి ఏర్పడింది. మనం నిజంగా గుర్తించకపోవడం వల్ల, పిల్లలకు భూతం నిజంగా కనిపించినట్లు, ఇది కూడా దృఢంగా అనిపిస్తోంది.
పరిజ్ఞాతస్ తు కాలేన స్వల్పేనైవోపశామ్యతి । వాసనాతానవాత్ స్నేహో బన్ధౌ దూరగతే యథా
ఒకసారి నిజాన్ని తెలుసుకున్న తర్వాత, ఇది తక్కువ సమయంలోనే మాయమైపోతుంది. మనసులో ఉన్న అనురాగం, దూరంగా ఉన్నప్పుడు ఎలా తగ్గిపోతుందో, ఇదీ అలాగే తగ్గిపోతుంది.
ఘనత్వమ్ అహమాద్య్ అస్య తథా సర్గస్య శామ్యతి । పరిజ్ఞానాద్ యథా స్వప్ననిధేర్ ఆదేయభావనా
అహంకారం మరియు సృష్టికి ఉన్న దృఢత కూడా, సరిగ్గా తెలిసినప్పుడు, కలలోని స్వంతమైన భావన మేలుకున్నప్పుడు ఎలా పోతుందో, అలాగే మాయమైపోతుంది.
శామ్యన్తీమాḫ పరిజ్ఞాతాస్ సకలా దృశ్యదృష్టయః । యథా మరునదీవేగవారిగ్రహణబుద్ధయః
దృష్టి, ద్రష్ట అనే భావనలు పూర్తిగా తెలుసుకున్నప్పుడు, అవి నిశ్శబ్దంగా, ప్రశాంతంగా మారిపోతాయి. ఇది నదిలో నీటిని పట్టుకోవాలని మనసులో వచ్చే ఆలోచనలు మెల్లగా శాంతించిపోవడంలా ఉంటుంది.
మహారామాయణప్రాయశాస్త్రప్రేక్షణమాత్రతః । ఏతద్ ఆసాద్యతే నిత్యం కిమ్ ఏతావతి దుష్కరమ్
ఈ గొప్ప రామాయణ గ్రంథంలోని బోధనలను కేవలం చూడటం ద్వారానే ఇది ప్రతిరోజూ సాధ్యమవుతుంది. ఇంతలో ఏమాత్రం కష్టం ఉంది?
సంసారవాసనాభావరూపసత్యా తు యస్య ధీః । మన్దా మోక్షే నిరాకాఙ్క్షా స శ్వా కీటో ఽథ వానరః
సంసారపు ఆశలు లేని, మోక్షం పట్ల ఆసక్తి లేని, బలహీనమైన మనసున్నవాడు కుక్క, పురుగు లేదా కోతి లాంటివాడే.
భోగాభోగẖ కిలాయం యస్ స జీవన్ముక్తబుద్ధినా । కీదృశో భుజ్యమానస్ స్యాత్ కీదృక్ స్యాన్ మౌర్ఖ్యసేవినా
భోగం, అభోగం అనుభవించేది ముక్తుడైన మనస్సున్నవాడికే. అది అనుభవించే సమయంలో ఎలా ఉంటుందో, అజ్ఞానంలో మునిగిపోయినవాడికి అది ఎలా ఉంటుందో చెప్పలేం.
మహారామాయణప్రాయశాస్త్రప్రేక్షణమాత్రతః । అన్తశ్ శీతలతోదేతి పదార్థేషు హిమోపమా
మహారామాయణం వంటి గొప్ప గ్రంథాన్ని కళ్లారా చూస్తే, మనసులోని విషయాల పట్ల మంచు లాంటి చల్లదనం కలుగుతుంది.
మోక్షశ్ శీతలచిత్తత్వం బన్ధస్ సన్తప్తచిత్తతా । ఏతస్మిన్న్ అపి నార్థిత్వమ్ అహో లోకస్య మూర్ఖతా
విముక్తి అంటే మనసు చల్లగా ఉండటం; బంధనం అంటే మనసు వేడిగా ఉండటం. అయినా దీనికోసం ఎవ్వరూ ఆశపడరు — ఇదే ప్రజల మూర్ఖత్వం!
అయం ప్రకృత్యా విషయైర్ వశీకృతḫ పరస్పరం స్త్రీధనలోలుభో జనః । యథార్థసన్దర్శనతస్ సుఖీభవేన్ ముముక్షుశాస్త్రార్థవిచారణాద్ అతః
ప్రకృతిగా మనుషులు పరస్పరం విషయాలకు లోబడి, స్త్రీధనాల పట్ల లోభిగా ఉంటారు. కానీ యథార్థంగా చూస్తూ, ముక్తి శాస్త్రాల అర్థాన్ని ఆలోచిస్తే, ముక్తికాంక్షి సంతోషంగా ఉంటాడు.
ఇత్య్ ఉక్తవత్య్ అథ మునౌ దివసో జగామ సాయన్తనాయ విధయే ఽస్తమ్ ఇనో జగామ । స్నాతుం సభా కృతనమస్కరణా జగామ శ్యామాక్షయే రవికరైశ్ చ సహాజగామ
ఇలా ముని చెప్పిన తర్వాత, ఆ రోజు సాయంత్రం అయ్యింది. ఆయన స్నానం చేయడానికి వెళ్లి, సభలో నమస్కారం చేసి, అస్తమించు సూర్యకిరణాలతో కలిసి వెళ్లిపోయాడు.