అభిన్నయోర్ ఏవ భృశం శూన్యత్వామ్బరయోర్ ఇవ । ఐకాత్మ్యేనైవ లసతోḫ పవనస్పన్దయోర్ ఇవ
ఎలా ఖాళీ స్థలం, ఆకాశం వేరు కానట్టే, ఇవి రెండూ కూడా వేరు కానివిగా, గాలి అలజడి లాంటివిగా ఒకటిగా వెలుగుతుంటాయి.
వేత్తి భూతమయత్వం తన్ మిథ్యైవ న తు వాస్తవమ్ । తథా యథా త్వం సఙ్కల్పపురుషస్య సతో ఽసతః
దేహం భూతాల మిశ్రమమని తెలిసినా, అది నిజంగా లేదు; కల్పితమైన మనిషి ఉన్నాడా లేడా అన్నట్టు, అది వాస్తవం కాదని తెలుసు.
తతశ్ శరీరధాతూనాం తేన పృథ్వ్యాదికాẖ కృతాః । అభిధాḫ పఞ్చ చిత్షష్ఠా జగద్ ఇత్య్ ఏవ తాస్ స్థితాః
అప్పుడా మనిషి శరీరాన్ని ఏర్పరచే భాగాలు — భూమి మొదలైనవి — ఆతని సంకల్పం వల్ల ఏర్పడ్డాయి. ఇవి ఐదు భాగాలు, వాటికి చైతన్యం ఆరోది. ఇవే ప్రపంచంగా నిలిచిపోయాయి.
యథా త్వ్ అసత్య ఏవాయం సఙ్కల్పస్ సత్య ఏవ తే । తథాసావ్ ఆత్మసఙ్కల్పం సత్యమ్ ఏవానుభూతవాన్
ఎలా నీకు ఈ ఊహ నిజమైనది కాదు, కాని ఆ ఊహలో ఉన్నవానికి మాత్రం అది నిజమే అనిపిస్తుంది. అలాగే, అతను తన మనస్సులో సృష్టించుకున్నదాన్ని నిజంగా అనుభవించాడు.
స స్వయం చిన్మయాకాశస్ తత్సఙ్కల్పశ్ చిదమ్బరమ్ । అతస్ స్వప్నో జగత్ సర్వం క్వ తౌ నాశోద్భవౌ స్థితౌ
అతడే చైతన్యమయమైన ఆకాశం, అతని సంకల్పమే ఆ చైతన్యపు ఆకాశం. అందువల్ల ఈ మొత్తం ప్రపంచం కలలాంటిది. వాటికీ సృష్టి, లయ, స్థితి అన్నీ ఎక్కడ ఉన్నాయి?
యథైవ తన్మనస్ సత్యం తదంశాస్ సత్యమ్ ఏవ తే । తథైవ తత్కృతాశ్ చన్ద్రరుద్రార్కేన్ద్రమరీచయః
అతని మనస్సు అతనికి నిజమైనదిగా అనిపించినట్లే, దాని భాగాలూ అతనికి నిజంగా అనిపిస్తాయి. అలాగే, ఆ మనస్సు సృష్టించిన చంద్రుడు, రుద్రుడు, ఇంద్రుడు, సూర్యుని కిరణాలు కూడా అతనికి నిజంగానే అనిపిస్తాయి.
ఏవంస్థితే జగజ్జాలం తన్ మనోరాజ్యమ్ ఉచ్యతే । తచ్ చ శూన్యం నిరాలమ్బమ్ ఆకాశమ్ అఘనం చితి
ఇలా ఉన్న ఈ జగత్తు అంతా మనస్సు ఊహించిన రాజ్యం లాంటిది. అది ఖాళీగా, ఆధారంలేని, ఆకాశంలా రూపరహితంగా, స్వచ్ఛమైన చైతన్యమే.
యథా స్వప్నపురం వ్యోమ సఙ్కల్పాద్రిర్ యథా నభః । తథా బ్రహ్మ జగచ్ చైవ ఖమ్ ఏవాచ్ఛమ్ అనాకృతి
ఎలా కలలో కనిపించే నగరం ఆకాశంలా ఉంటుంది, ఊహలో పర్వతం ఖాళీ ఆకాశంలా ఉంటుంది, అలాగే బ్రహ్మమూ, జగత్తూ కూడా ఆకాశంలా నిర్మలంగా, రూపం లేకుండా ఉంటాయి.
ఏవమ్ ఆభాసమాత్రస్య కచతో ఽనిశమ్ అవ్యయమ్ । సర్గాదిమధ్యాన్తదృశో ముధైవాత్రోదితాస్ స్థితాః
ఇలా, కేవలం కనిపించేదే అయినదానికి సృష్టి, ఆది, మధ్య, అంతం అనే భావనలు వృథాగా చెప్పబడతాయి. నిజానికి అది ఎప్పుడూ మారదు, రాత్రింబగళ్లు ఒకేలా ఉంటుంది.
కిం చిదాకాశకోశస్య తవ వా మమ వానఘ । జగతో వాపి జాయేత కిం వా నశ్యతి మే వద
పాపరహితుడా! నీ చైతన్యపు ఆకాశంలోనా, నా చైతన్యంలోనా, లేక ఈ జగత్తులోనా ఏదైనా పుట్టగలదా? లేక నశించగలదా? చెప్పు.
తత్ కిమర్థమ్ అనర్థాయ నిరర్థకమ్ అపార్థకాః । కస్మాద్ అభ్యుదితా బ్రూహి రాగద్వేషభయాదయః
అయితే, ఈ ఆశ, ద్వేషం, భయం వంటి అర్థంలేని, ప్రయోజనం లేని విషయాలు ఎందుకు పుట్టాయి? ఇవి ఎందుకు కలిగాయి చెప్పు.
వస్తుతో ఽఙ్గ న సర్గాదిర్ న సర్గో నాప్య్ అసర్గతా । విద్యతే సకృదాభాతమ్ ఇదమ్ ఇత్థం సద్ ఏవ తత్
నిజంగా చూచినప్పుడు, సృష్టి అనే దానికీ, అసృష్టి అనే దానికీ అసలు తేడా లేదు. ఇది ఒక్కసారి కనిపించినట్లే ఉంది, అందుకే ఇది ఎప్పటికీ ఉన్నదే.
అశూన్యే విపులాభోగే స్వచ్ఛచిజ్జలపూరితే । కలనాపఙ్కకలిలే భవిష్యచ్చిత్తదర్దురే
ఖాళీ కాని, విస్తారమైన ఆనందాలతో నిండిన, స్పష్టమైన చైతన్య జలాలతో పరిపూర్ణమైన, ఆలోచనల మలినతతో ముద్దయిన, భవిష్యత్తు మనస్సు అనే కప్పలో—
అన్తరిక్షాక్షయక్షేత్రే ఖాత్మనో గగనాత్మికా । తస్మాద్ బీజాద్ ఇయం జాతా భూరిభూతశిలావలిః
అక్షయమైన ఆకాశరూపమైన ఆత్మ అనే క్షేత్రంలో, ఆ గగన స్వభావంలో, ఆ విత్తనం నుండి ఈ భూమి, రాళ్లు, అనేక భూతాల సముదాయం పుట్టింది.
నాస్తి కిఞ్చిద్ ఇహ క్షేత్రం వ్యుప్తం చ న చ కిఞ్చన । న బీజమ్ అస్తి నో జాతం కిఞ్చిత్ సర్వం చ సంస్థితమ్
ఇక్కడ ఎక్కడా పొలం లేదు, ఎక్కడా విత్తనాలు వేసిన దేమీ లేదు; విత్తనం లేదు, దాని నుంచి పుట్టినదేమీ లేదు. అయినా, అన్నీ స్థిరంగా ఉన్నాయి.
యాశ్ శిలావలయస్ త్వ్ అత్ర పుష్టాస్ తా విబుధాదయః । యాస్ తు వర్ణోజ్జ్వలా ఏతాస్ తాస్ స్థితా బుద్ధబుద్ధయః
ఇక్కడ బలంగా ఉన్న ఆ రాయిలాంటి రూపాలు దేవతలు మొదలైనవారు; రంగు తళుకుబెట్టే వాటి రూపాలు జ్ఞానం కలిగిన బుద్ధులు.
యాస్ త్వ్ అర్ధపక్వాస్ తా ఏతా నరనాగాదిజాతయః । యాస్ త్వ్ ఆశ్యానా రజోనష్టాస్ తాẖ క్రిమిస్థావరాదయః
పూర్తిగా తయారుకాని వాటి రూపాలు మనుషులు, పాములు మొదలైన జాతులు; పూర్తిగా నిశ్చలంగా, దుమ్ము పోయినవిగా ఉన్నవి పురుగులు, స్థావరాలు మొదలైనవి.
యాస్ త్వ్ అగుర్వ్యḫ ఫలైర్ హీనాశ్ శూన్యాకారాẖ క్షయం గతాః । అశరీరాశ్ శరీరిణ్యస్ తాḫ పిశాచాదికాస్ స్మృతాః
తేలికగా, ఫలములేని, ఖాళీ రూపంలో ఉండి, నశించినవారు—శరీరం లేని, ముందుగా శరీరం కలిగి ఉన్నవారు—వారిని పిశాచాలు మొదలైనవారు అంటారు.
న హి సఙ్కల్పినస్ స్వేచ్ఛా క్వచిత్ పర్యనుయుజ్యతే । తాస్ తథేచ్ఛా విరిఞ్చస్య తథా రామ తదోదితాః
ఓ రామా, మనసు కలిగినవారు ఎక్కడా తమ స్వంత సంకల్పానికి బందిపడరు. ఇవన్నీ సృష్టికర్త అయిన బ్రహ్మదేవుని సంకల్పానుసారంగా ఇలా వివరించబడ్డాయి.
సర్వా ఏవ చిదాకాశరూపిణ్యో భూతజాతయః । ఆతివాహికదేహిన్యḫ పృథ్వ్యాదిరహితాత్మికాః
ఈ భూతజాతులు అన్నీ కూడా చైతన్యాకాశ స్వరూపాలు. వీటికి సూక్ష్మదేహాలు ఉంటాయి, భూమి మొదలైన పంచభూతాల లక్షణాలు వీటిలో లేవు.
తాశ్ చిరాభ్యాసవశతస్ త్వ్ ఆధిభౌతికసంవిదమ్ । ప్రాప్తా దీర్ఘానుభవనాత్ స్వప్నా జాగ్రద్దశామ్ ఇవ
చిరకాలంగా అలవాటు వల్ల, ఇవి భౌతిక లోకానుభవాన్ని పొందాయి. దీర్ఘకాల అనుభవంతో, కలలు కూడా మేలుకున్న స్థితిలా అనిపిస్తాయి.
పిశాచాద్యాస్ తథా హ్య్ ఏతే తథాభూతాధిభౌతికాః । తిష్ఠన్తి తుష్టమనసస్ స్వసంసారవిహారిణః
అలాగే, పిశాచాదులు కూడా ఇలాంటి భౌతిక స్వభావం కలిగి, తాము సంతృప్తిగా, తమ తమ లోకాల్లో సుఖంగా జీవిస్తున్నారు.
పశ్యన్తి కాశ్చిద్ అన్యోఽన్యం గ్రామ్యా గ్రామేయకాన్ ఇవ । స్వప్నైకలోకవాస్తవ్యా ఇవైతా భూతజాతయః
కొన్ని జీవులు ఒకరినొకరు ఊరిలో ఉన్నవాళ్లలా చూస్తారు, అందరూ కలలో ఉండే ఒకే లోకంలో నివసిస్తున్నట్టు భావిస్తారు.
కాశ్చిద్ బహునరప్రాప్తస్వప్ననిర్మాణలోకవత్ । నాన్యోఽన్యమ్ అభిపశ్యన్తి నానాసంస్థానసంస్థితిమ్
మరికొన్ని జీవులు చాలా అరుదుగా కలల్లో కనిపించే లోకాలవారిలా, పరస్పరం ఎవరిని వారు చూడరు, ఒక్కొక్కరు ఒక్కో విధంగా తమ స్థితిలోనే ఉంటారు.
స్థితా యథైతా జగతి పిశాచాద్యాẖ కుజాతయః । ప్రాయస్ తథైతాẖ కుమ్భాణ్డయక్షప్రేతాదయస్ స్థితాః
ఈ లోకంలో పిశాచాదులు, ఇతర నీచజాతులు ఎలా ఉంటారో, అలాగే కుంభాండులు, యక్షులు, ప్రేతాదులు తమ తమ ప్రాంతాల్లోనే సాధారణంగా ఉంటారు.
యథా యత్రేహ వై నాగా జలం తత్రైవ తిష్ఠతే । తథా యత్ర పిశాచాద్యాస్ తమస్ తత్రావతిష్ఠతే
ఈ లోకంలో నాగులు ఉన్న చోట నీరు ఉండే విధంగా, పిశాచాదులు ఉన్న చోట చీకటి కూడా అలాగే ఉంటుంది.
మధ్యాహ్నే ఽపి పిశాచశ్ చేద్ అజిరే తిష్ఠతి స్వయమ్ । తత్ తస్యాన్ధం తమస్ తత్ర సన్నిధానం కరోత్య్ అలమ్
మధ్యాహ్నం అయినా, ఒక పిశాచుడు ఆవరణంలో నిలబడి ఉంటే, అతనికి మాత్రమే అక్కడ గాఢమైన చీకటి ఏర్పడుతుంది. అది అతని ఉనికికి సరిపడేంతగా ఉంటుంది.
న నిహన్తి చ తద్ భానుర్ న చాన్యస్ తత్ ప్రపశ్యతి । స ఏవ చానుభవతి పశ్య మాయావిజృమ్భితమ్
ఆ చీకటిని సూర్యుడు తొలగించలేడు, మరెవ్వరూ దాన్ని చూడలేరు. ఆ అనుభూతి ఒక్క అతనికే వస్తుంది. ఇదే మాయా ఆటను చూడు.
అవినాభావి చన్ద్రాదేస్ తైజసం మణ్డలం యథా । పిశాచాదేర్ అనన్యాత్మ తామసం మణ్డలం తథా
చంద్రుడు లాంటి ప్రకాశవంతమైన వాటికి వెలుగు విడదీయరాని విధంగా కలిసిపోతుంది. అలాగే, పిశాచాదులు వంటి జీవులకు చీకటి విడదీయరాని భాగంగా ఉంటుంది.
యాన్తి తేజస్య్ అనోజస్త్వం తమస్య్ ఓజḫప్రధానతామ్ । ఉలూకవత్ పిశాచాద్యా ఆ సృష్టేస్ తత్స్వభావతః
ప్రకాశవంతమైన జీవుల్లో శక్తి తక్కువగా ఉంటుంది. చీకటి స్వభావం ఉన్నవారిలో శక్తి ఎక్కువగా ఉంటుంది. పిశాచులు, గుడ్లగూబలు మొదలైనవి సృష్టి మొదటి నుంచే అలాంటి స్వభావంతో ఉంటాయి.