మోహో ఽద్య మాన్ద్యమ్ ఆయాతో దేహో నేహోపపద్యతే । అనాస్థైవోత్తమావస్థా స్థానాస్థైవాధమస్థితిః
ఇప్పుడీ మాయ వల్ల మనస్సు మాంద్యంగా మారింది; ఈ శరీరం ఇక కార్యాలకు అనుకూలంగా లేదు. నిరాసక్తతే అత్యుత్తమ స్థితి; స్థానాల్లోనే మనస్సు పెట్టుకోవడం అత్యంత నీచమైన స్థితి.
ఆపద్ ఆపతితైవేయం మహామోహవిధాయినీ । నిత్యమ్ ఇత్య్ ఏవ మన్తవ్యం సక్తవ్యం నేహ సంసృతౌ
ఈ మహామోహాన్ని కలిగించే అపదను ఎప్పుడూ అపదగానే భావించాలి; ఈ సంసారంలో మనస్సు పెట్టుకోవద్దు.
విధిభిḫ ప్రతిషేధైశ్ చ శాస్త్రితైర్ అప్య్ అశాస్త్రితైః । యథేష్టం నీయతే లోకో జలం నిమ్నోన్నతైర్ ఇవ
విధులు, నిషేధాలు, శాస్త్రోక్తమైనవైనా కానివైనా, ఏవైనా అయినా, ఈ లోకం నీరు ఎత్తు తక్కువ ప్రదేశాల్లో ఎలా ప్రవహిస్తుందో అలా మనిషి తన ఇష్టానుసారం నడుస్తూ పోతుంటాడు.
వివేకామోదసర్వస్వం చేతẖకుసుమకోశతః । హృత్వా మూర్ఛాం ప్రయచ్ఛన్తి విషయా విషవాయవః
ఇంద్రియ విషయాల విషవాయువులు మనస్సు కుసుమపు కోశంలో ఉన్న వివేక సుగంధాన్ని పూర్తిగా దోచుకుని, మూర్ఛను కలిగిస్తాయి.
అసద్ ఏవ తథా నామ దృశ్యం సత్తామ్ ఉపాగతమ్ । యథా సద్ ఏవాసద్రూపం సమ్పన్నమ్ అసద్ ఏవ సత్
అసత్యమైనది కూడా నిజమైనదిలా కనిపిస్తుంది. అలాగే, నిజమైనది అసత్య రూపంలో కనిపించవచ్చు. అందుచేత, అసత్యం నిజంలా, నిజం అసత్యంలా అనిపించడమవుతుంది.
దోలయన్త్యో ఽవనౌ దేహం సాగరాన్ సాగరాఙ్గనాః । యథా ధావన్తి ధావన్తి జనతా విషయాంస్ తథా
సముద్రపు అలలు భూమిపై శరీరాన్ని ఊగిసలాడించినట్లు, మనుషులు కూడా విషయాల కోసం పరుగెత్తుతూనే ఉంటారు.
ధావన్తి విషయం లక్ష్యమ్ ఉన్ముక్తాశ్ చిత్తసాయకాః । స్పృశన్తి న గుణం భూయẖ కృతఘ్నాస్ సౌహృదం యథా
మనస్సు బాణాలు ఒకసారి విడిచిపెట్టిన తర్వాత, అవి విషయాల లక్ష్యాన్ని చేరేందుకు పరుగెడతాయి. అవి మళ్లీ మంచిని తాకవు, కృతఘ్నులు మిత్రత్వాన్ని మళ్లీ చేరుకోరన్నట్లే.
ఉత్పాతవాయుర్ ఏవాయుర్ మిత్రాణ్య్ ఏవాతిశత్రవః । బన్ధవో బన్ధనాన్య్ ఏవ ధనాన్య్ ఏవాతినైధనమ్
జీవితం తుఫాను వానలాంటి గాలి లాంటిది; స్నేహితులు గొప్ప శత్రువుల్లా ఉంటారు; బంధువులు బంధాల్లా ఉంటారు; ధనం నిజంగా పెద్ద దారిద్ర్యమే.
సుఖాన్య్ ఏవాతిదుẖఖాని సమ్పదḫ పరమాపదః । భోగా భవమహారోగా రతిర్ ఏవ పరారతిః
ఆనందాలే అసలు గాఢమైన బాధలు; ఐశ్వర్యమే గొప్ప కష్టంగా మారుతుంది; అనుభవాలు ఈ జనన మరణాల పెద్ద వ్యాధి; ఆనందమే పరమమైన బాధగా ఉంటుంది.
ఆపదస్ సమ్పదస్ సర్వాస్ సుఖం దుẖఖాయ కేవలమ్ । జీవితం మరణాయైవ బత మాయా విజృమ్భతే
అన్ని అపాయాలే సంపదలు, సుఖం అనేది కేవలం బాధకే మారుతుంది; జీవితం అంతా మరణానికే దారి తీస్తుంది — హాయ్, మాయ ఎంత విచిత్రంగా ఆడుకుంటుందో!
బహూన్ కాలపరావర్తాన్ ఇష్టానిష్టాన్ సుఖం మనాక్ । పశ్యన్ ప్రియవియోగాంశ్ చ యాతి జర్జరతాం జనః
ఎన్నో కాలచక్రాలు, ఇష్టమైనవి, అనిష్టమైనవి, ప్రియమైనవారి విడిపోవడాలు చూసుకుంటూ, మనిషి క్రమంగా క్షీణించి పోతాడు.
భోగా విషయసమ్భోగా భోగా ఇవ ఫణావతామ్ । దశన్త్య్ అపి మనాక్ స్పృష్టా దృష్టనష్టాḫ ప్రతిక్షణమ్
ఇంద్రియ సుఖాలు పాముల ఆనందాల్లా ఉంటాయి; కొద్దిగా తాకినా నొప్పి కలుగుతుంది, చూసిన వెంటనే అదృశ్యమైపోతాయి.
ఆయుర్ యాతి నిరాయాసపదసమ్ప్రాప్తివర్జితైః । ఉదర్కభఙ్గురాకారైẖ కరాలైẖ కష్టచేష్టితైః
జీవితం ఎలాంటి సుఖాన్ని పొందకుండానే, కఠినమైన పనులు చేసి, చివరికి నాశనమే కలిగించే అశాంతి, అస్థిరతతో నెమ్మదిగా పోతుంది.
భోగాశాబద్ధతృష్ణానామ్ అవమానḫ పదే పదే । ఆలానపరిలీనానాం వన్యానామ్ ఇవ దన్తినామ్
భోగాల పట్ల తపసుతో బంధించబడినవారికి ప్రతి అడుగులో అవమానం ఎదురవుతుంది. ఇది సంకెళ్లతో కట్టేసిన అడవి ఏనుగులకు ఎదురయ్యే దుస్థితిలా ఉంటుంది.
సమ్పదḫ ప్రమదాశ్ చైవ తరఙ్గోత్సఙ్గభఙ్గురాః । కస్ తాస్వ్ అహిఫణాచ్ఛత్త్రచ్ఛాయాసు రమతే బుధః
ధనం, స్త్రీలు ఇవన్నీ అలలపై ఏర్పడే తురుముల్లా చిటికెలో పోయేవే. పాము ఫణిపై నీడలో ఎవరు ఆనందిస్తారు? జ్ఞానులు అలాంటి వాటిలో ఆనందించరు.
సత్యం మనోరమాẖ కామాస్ సత్యం రమ్యా విభూతయః । కిం తు మత్తాఙ్గనాపాఙ్గభఙ్గలోలం హి జీవితమ్
నిజమే, కోరికలు ఆకర్షణీయంగా ఉంటాయి, ఐశ్వర్యాలు కూడా అందంగా ఉంటాయి. కానీ జీవితం మాత్రం మత్తులో ఉన్న యువతికి కన్నుల చలనం ఎంత చంచలమో అంతే అస్థిరంగా ఉంటుంది.
ఆపాతరమణీయేషు రమన్తే విషయేషు యే । అత్యన్తవిరసాన్తేషు పతన్తి నరకేషు తే
మొదట్లో ఆకర్షణీయంగా అనిపించే ఇంద్రియ సుఖాల్లో మునిగిపోయేవారు, అవి చివరికి రుచి కోల్పోయినప్పుడు నరకంలో పడిపోతారు.
ద్వన్ద్వదోషోపరుద్ధాని దుస్సాధాన్య్ అస్థిరాణి చ । ధనాన్య్ అభవ్యసేవ్యాని మమ జాతు న తుష్టయే
రెండు విధాల దోషాల వల్ల అడ్డంకి కలిగే, దొరకడం కష్టమైన, నిలకడ లేని ధనం, అర్హత లేని వారికి మాత్రమే పనికొస్తుంది; నాకు ఎప్పుడూ ఆనందాన్ని ఇవ్వలేదు.
ఆపాతమాత్రమధురా దుẖఖపర్యవసాయినీ । మోహనాయైవ లోకస్య లక్ష్మీẖ క్షణవినాశినీ
శ్రీమంతం క్షణకాలం మాత్రమే మధురంగా అనిపించి, చివరికి దుఃఖానికే దారి తీస్తుంది; అది లోకాన్ని మోసం చేయడానికే ఉంటుంది, ఒక క్షణంలోనే నశిస్తుంది.
ఆపాతరమణీయాని విమర్దవిరసాన్య్ అతి । సుఖాన్య్ ఆపత్ప్రధానాని సఙ్గతాని ఖలైర్ ఇవ
మొదట్లో ఆకర్షణీయంగా అనిపించే సుఖాలు, గొడవల వల్ల వెంటనే రుచి కోల్పోతాయి; క్షణికమైన ఆనందం దుష్టులతో కలిసినప్పుడు మాత్రమే కలుగుతుంది.
శరదమ్బుధరచ్ఛాయాగత్వర్యో యౌవనశ్రియః । ఆపాతరమ్యా విషయాḫ పర్యన్తపరితాపినః
యవ్వనపు కాంతి శరదృతువు మేఘాల నీడలా త్వరగా మాయమవుతుంది. విషయ సుఖాలు మొదట మధురంగా అనిపించినా, చివరికి బాధనే మిగులుస్తాయి.
అన్తకḫ పర్యవస్థాతా జీవితే మహతామ్ అపి । చలాన్య్ ఆయూంషి శాఖాగ్రలమ్బామ్బూనీవ దేహినామ్
ఎంత గొప్పవారైనా, వారి జీవితం చివరికి మరణమే ముగింపు. జీవుల ఆయుష్షు చెట్టు కొమ్మ చివర వేలాడే నీటి బొట్టులా స్థిరంగా ఉండదు.
జీర్యన్తే జీర్యతẖ కేశా దన్తా జీర్యన్తి జీర్యతః । క్షీయతే జీర్యతస్ సర్వం తృష్ణైవైకా న జీర్యతే
వృద్ధాప్యంలో వెంట్రుకలు, పళ్ళు అన్నీ క్రమంగా క్షీణిస్తాయి. కానీ తృష్ణ మాత్రం ఎప్పటికీ తగ్గదు.
భోగాభోగాతిగహనే సర్వస్మిన్ కాయకాననే । పరమ్ ఉల్లాసమ్ ఆయాతి తృష్ణైకా విషమఞ్జరీ
ఈ శరీరమనే అడవిలో అనుభవాలు, బాధలు నిండినప్పటికీ, పరమ ఉల్లాసాన్ని పొందేది తృష్ణ అనే వంకర పువ్వే.
బాల్యం యౌవనవద్ యాతి యౌవనం యాతి బాల్యవత్ । ఉపమానోపమేయత్వం భఙ్గురత్వే మిథో ఽనయోః
బాల్యం కూడా యవ్వనంలా పోతుంది, యవ్వనం కూడా బాల్యంలా పోతుంది. వీటి నశ్వరత ఒకదానికొకటి పోలికగా ఉంటుంది.
జీవితం గలతి క్షిప్రం జలమ్ అఞ్జలితో యథా । ప్రవాహ ఇవ వాహిన్యా గతం న వినివర్తతే
జీవితం చేతిలోని నీళ్ళు ఎలా త్వరగా జారిపోతాయో అలా త్వరగా పోతుంది. ప్రవహించే నదిలోని ప్రవాహంలా, ఒకసారి పోయిన జీవితం తిరిగి రాదు.
ఝగిత్య్ ఏవాగతో దేహẖ కుతో ఽప్య్ అర్జునవాతవత్ । యాతి పశ్యత ఏవాస్తం తరఙ్గామ్బుదదీపవత్
ఈ శరీరం ఎక్కడి నుంచి వచ్చిందో తెలియదు, ఒక్కసారిగా తుపాను వలె వచ్చి, మన కళ్లముందే అల, మేఘం, దీపం లాంటిది ఎలా మాయమవుతుందో అలా పోతుంది.
రమ్యేష్వ్ అరమ్యతా దృష్టా స్థిరేష్వ్ అస్థిరతాపి చ । సత్యేష్వ్ అసత్యతార్థేషు తేనేహ విరసా వయమ్
అందమైనదానిలో కూడా అందులేమి కనిపిస్తుంది; స్థిరమైనదానిలో కూడా స్థిరత లేదు. నిజమైనదానిలో కూడా అసత్యం దాగి ఉంటుంది. అందుకే ఈ లోకానికి మనం ఆసక్తి కోల్పోయాము.
సుఖం యద్ ఆత్మవిశ్రాన్తౌ గతే మనసి సత్త్వతామ్ । పాతాలే భూతలే స్వర్గే తన్ న భోగేషు కేషుచిత్
మనస్సు స్వరూపంలో నిశ్చలంగా స్థిరపడినప్పుడు కలిగే ఆనందం, భూమిలోనైనా, పాతాళంలోనైనా, స్వర్గంలోనైనా ఎలాంటి భోగాల్లోనూ దొరకదు.
అపి సమ్పూర్ణహృద్యార్థాḫ పఞ్చాపీన్ద్రియవృత్తయః । నావర్జయన్తి మామ్ ఏతా భృఙ్గం చిత్రలతా ఇవ
మనసుకు ఇష్టం కలిగించే విషయాలతో కూడిన ఐదు ఇంద్రియాల క్రియలు కూడా నన్ను ఆకర్షించవు; అవి రంగురంగుల వల్లి మీద తేనెటీగ ఆకర్షితమవడంలా కాదు.