సుఖదుẖఖానుభవనాద్ భూయో భూయో వివర్తనాత్ । అనిత్యత్వాచ్ చ భావానాం స్థితా నిష్కౌతుకా వయమ్
సుఖదుఃఖాలను అనుభవించడం, మళ్లీ మళ్లీ మార్పులు జరగడం, వస్తువుల నశ్వరతను తెలుసుకోవడం వల్ల మనకు ఇక ఆసక్తి మిగలలేదు.
భుక్తాని భోగవృన్దాని దృష్టా చానిత్యతా భృశమ్ । నోపలభ్యత ఏవాతివిశ్రాన్తిర్ ఇహ కుత్రచిత్
అన్ని రకాల ఆనందాలను అనుభవించాను, నశ్వరతను స్పష్టంగా చూశాను; అయినా ఇక్కడ ఎక్కడా పూర్తిగా విశ్రాంతి దొరకడం లేదు.
భ్రాన్తమ్ ఉత్తుఙ్గశృఙ్గాసు మేరూపవనభూమిషు । లోకపాలపురీషూచ్చైస్ సమ్ప్రాప్తం కిమ్ అకృత్రిమమ్
ఎన్ని ఎత్తయిన కొండ శిఖరాల్లో, మెరువు అరణ్యాల్లో, లోకపాలుల నగరాల్లో తిరిగినా, అక్కడ నిజంగా సహజమైనది ఏదీ ఉందా?
సర్వత్ర దారుభిర్ వృక్షా మాంసైర్ భూతాని భూర్ మృదా । దుẖఖాన్య్ అనిత్యతా చేతి కథమ్ ఆశ్వాస్యతే వద
ప్రతి చోటా చెట్లు కలపతో, జీవులు మాంసంతో, భూమి మట్టితో, బాధలు, నశ్వరత మాత్రమే కనిపిస్తాయి. అలాంటప్పుడు మనసు ఎలా ధైర్యం పొందగలదు? చెప్పు.
న ధనాని న మిత్రాణి న సుఖాని న బన్ధవః । శక్నువన్తి పరిత్రాతుం కాలేన కలితం జనమ్
ధనం, స్నేహితులు, సుఖాలు, బంధువులు — ఇవేవీ కాలచక్రంలో చిక్కుకున్న మనిషిని రక్షించలేవు.
జనో జరఢజీమూతజాలవద్ గిరికుక్షిషు । యాత్య్ అన్తశ్శూన్య ఏవాస్తం పాంసూపచయపేలవః
ప్రజలు పాత వానమేఘాల్లా, కొండ గుహల్లో కరిగిపోయినట్లు, చివరికి శూన్యంలో కలిసిపోతారు. వారు ఇసుకకుప్పలా బలహీనంగా మారిపోతారు.
నేమే మనోరమాẖ కామా న చ రమ్యా విభూతయః । ఇదం మత్తాఙ్గనాపాఙ్గభఙ్గలోలం చ జీవితమ్
ఈ మనోహరమైన కోరికలు నిజంగా ఆకర్షణీయంగా లేవు, అలాగే ఈ గొప్ప సంపదలు కూడా నిజమైన ఆనందాన్ని ఇవ్వవు. మత్తులో ఉన్న స్త్రీల చూపులతో ఊగిపోతున్న ఈ జీవితం కూడా స్థిరంగా ఉండదు.
క్వేవ కస్య కథం నామ కుత ఆశ్వాసనం మునే । అద్య శ్వో వా పదం పాపో మృత్యుర్ మూర్ధ్ని నియచ్ఛతి
ఓ మునీశ్వరా, ఎక్కడ, ఎవరికీ, ఎలా ధైర్యం కలుగుతుంది? ఈ రోజు గానీ, రేపు గానీ, పాపమైన మృతి మన తలపై తన పాదాన్ని పెట్టవచ్చు.
శరీరం పర్ణవద్ భ్రంశి జీవితం జీర్ణసంస్థితి । ధీరధీరతయా గ్రస్తా రసా నీరసతాం గతాః
ఈ శరీరం ఆకులా జారిపోతుంది; జీవితం పాతదిగా, మిగిలినదిగా ఉంటుంది; ధైర్యవంతుడైనా, బలహీనుడైనా అనుభవించే ఆనందాలు చివరికి రుచి కోల్పోతాయి.
నీతం మనోరథైర్ ఏవ నీరసైర్ ఆయుర్ ఆతతమ్ । న మనస్వి చమత్కారకారి కిఞ్చిద్ అపీహితమ్
ఈ ఆయుష్కాలం రుచి లేని కల్పనలతోనే గడిచిపోయింది; గొప్ప మనసున్నవారిని ఆశ్చర్యపరిచే ఏ కార్యమూ చేయలేదు.
మోహో ఽద్య మాన్ద్యమ్ ఆయాతో దేహో నేహోపపద్యతే । అనాస్థైవోత్తమావస్థా స్థానాస్థైవాధమస్థితిః
ఇప్పుడీ మాయ వల్ల మనస్సు మాంద్యంగా మారింది; ఈ శరీరం ఇక కార్యాలకు అనుకూలంగా లేదు. నిరాసక్తతే అత్యుత్తమ స్థితి; స్థానాల్లోనే మనస్సు పెట్టుకోవడం అత్యంత నీచమైన స్థితి.
ఆపద్ ఆపతితైవేయం మహామోహవిధాయినీ । నిత్యమ్ ఇత్య్ ఏవ మన్తవ్యం సక్తవ్యం నేహ సంసృతౌ
ఈ మహామోహాన్ని కలిగించే అపదను ఎప్పుడూ అపదగానే భావించాలి; ఈ సంసారంలో మనస్సు పెట్టుకోవద్దు.
విధిభిḫ ప్రతిషేధైశ్ చ శాస్త్రితైర్ అప్య్ అశాస్త్రితైః । యథేష్టం నీయతే లోకో జలం నిమ్నోన్నతైర్ ఇవ
విధులు, నిషేధాలు, శాస్త్రోక్తమైనవైనా కానివైనా, ఏవైనా అయినా, ఈ లోకం నీరు ఎత్తు తక్కువ ప్రదేశాల్లో ఎలా ప్రవహిస్తుందో అలా మనిషి తన ఇష్టానుసారం నడుస్తూ పోతుంటాడు.
వివేకామోదసర్వస్వం చేతẖకుసుమకోశతః । హృత్వా మూర్ఛాం ప్రయచ్ఛన్తి విషయా విషవాయవః
ఇంద్రియ విషయాల విషవాయువులు మనస్సు కుసుమపు కోశంలో ఉన్న వివేక సుగంధాన్ని పూర్తిగా దోచుకుని, మూర్ఛను కలిగిస్తాయి.
అసద్ ఏవ తథా నామ దృశ్యం సత్తామ్ ఉపాగతమ్ । యథా సద్ ఏవాసద్రూపం సమ్పన్నమ్ అసద్ ఏవ సత్
అసత్యమైనది కూడా నిజమైనదిలా కనిపిస్తుంది. అలాగే, నిజమైనది అసత్య రూపంలో కనిపించవచ్చు. అందుచేత, అసత్యం నిజంలా, నిజం అసత్యంలా అనిపించడమవుతుంది.
దోలయన్త్యో ఽవనౌ దేహం సాగరాన్ సాగరాఙ్గనాః । యథా ధావన్తి ధావన్తి జనతా విషయాంస్ తథా
సముద్రపు అలలు భూమిపై శరీరాన్ని ఊగిసలాడించినట్లు, మనుషులు కూడా విషయాల కోసం పరుగెత్తుతూనే ఉంటారు.
ధావన్తి విషయం లక్ష్యమ్ ఉన్ముక్తాశ్ చిత్తసాయకాః । స్పృశన్తి న గుణం భూయẖ కృతఘ్నాస్ సౌహృదం యథా
మనస్సు బాణాలు ఒకసారి విడిచిపెట్టిన తర్వాత, అవి విషయాల లక్ష్యాన్ని చేరేందుకు పరుగెడతాయి. అవి మళ్లీ మంచిని తాకవు, కృతఘ్నులు మిత్రత్వాన్ని మళ్లీ చేరుకోరన్నట్లే.
ఉత్పాతవాయుర్ ఏవాయుర్ మిత్రాణ్య్ ఏవాతిశత్రవః । బన్ధవో బన్ధనాన్య్ ఏవ ధనాన్య్ ఏవాతినైధనమ్
జీవితం తుఫాను వానలాంటి గాలి లాంటిది; స్నేహితులు గొప్ప శత్రువుల్లా ఉంటారు; బంధువులు బంధాల్లా ఉంటారు; ధనం నిజంగా పెద్ద దారిద్ర్యమే.
సుఖాన్య్ ఏవాతిదుẖఖాని సమ్పదḫ పరమాపదః । భోగా భవమహారోగా రతిర్ ఏవ పరారతిః
ఆనందాలే అసలు గాఢమైన బాధలు; ఐశ్వర్యమే గొప్ప కష్టంగా మారుతుంది; అనుభవాలు ఈ జనన మరణాల పెద్ద వ్యాధి; ఆనందమే పరమమైన బాధగా ఉంటుంది.
ఆపదస్ సమ్పదస్ సర్వాస్ సుఖం దుẖఖాయ కేవలమ్ । జీవితం మరణాయైవ బత మాయా విజృమ్భతే
అన్ని అపాయాలే సంపదలు, సుఖం అనేది కేవలం బాధకే మారుతుంది; జీవితం అంతా మరణానికే దారి తీస్తుంది — హాయ్, మాయ ఎంత విచిత్రంగా ఆడుకుంటుందో!
బహూన్ కాలపరావర్తాన్ ఇష్టానిష్టాన్ సుఖం మనాక్ । పశ్యన్ ప్రియవియోగాంశ్ చ యాతి జర్జరతాం జనః
ఎన్నో కాలచక్రాలు, ఇష్టమైనవి, అనిష్టమైనవి, ప్రియమైనవారి విడిపోవడాలు చూసుకుంటూ, మనిషి క్రమంగా క్షీణించి పోతాడు.
భోగా విషయసమ్భోగా భోగా ఇవ ఫణావతామ్ । దశన్త్య్ అపి మనాక్ స్పృష్టా దృష్టనష్టాḫ ప్రతిక్షణమ్
ఇంద్రియ సుఖాలు పాముల ఆనందాల్లా ఉంటాయి; కొద్దిగా తాకినా నొప్పి కలుగుతుంది, చూసిన వెంటనే అదృశ్యమైపోతాయి.
ఆయుర్ యాతి నిరాయాసపదసమ్ప్రాప్తివర్జితైః । ఉదర్కభఙ్గురాకారైẖ కరాలైẖ కష్టచేష్టితైః
జీవితం ఎలాంటి సుఖాన్ని పొందకుండానే, కఠినమైన పనులు చేసి, చివరికి నాశనమే కలిగించే అశాంతి, అస్థిరతతో నెమ్మదిగా పోతుంది.
భోగాశాబద్ధతృష్ణానామ్ అవమానḫ పదే పదే । ఆలానపరిలీనానాం వన్యానామ్ ఇవ దన్తినామ్
భోగాల పట్ల తపసుతో బంధించబడినవారికి ప్రతి అడుగులో అవమానం ఎదురవుతుంది. ఇది సంకెళ్లతో కట్టేసిన అడవి ఏనుగులకు ఎదురయ్యే దుస్థితిలా ఉంటుంది.
సమ్పదḫ ప్రమదాశ్ చైవ తరఙ్గోత్సఙ్గభఙ్గురాః । కస్ తాస్వ్ అహిఫణాచ్ఛత్త్రచ్ఛాయాసు రమతే బుధః
ధనం, స్త్రీలు ఇవన్నీ అలలపై ఏర్పడే తురుముల్లా చిటికెలో పోయేవే. పాము ఫణిపై నీడలో ఎవరు ఆనందిస్తారు? జ్ఞానులు అలాంటి వాటిలో ఆనందించరు.
సత్యం మనోరమాẖ కామాస్ సత్యం రమ్యా విభూతయః । కిం తు మత్తాఙ్గనాపాఙ్గభఙ్గలోలం హి జీవితమ్
నిజమే, కోరికలు ఆకర్షణీయంగా ఉంటాయి, ఐశ్వర్యాలు కూడా అందంగా ఉంటాయి. కానీ జీవితం మాత్రం మత్తులో ఉన్న యువతికి కన్నుల చలనం ఎంత చంచలమో అంతే అస్థిరంగా ఉంటుంది.
ఆపాతరమణీయేషు రమన్తే విషయేషు యే । అత్యన్తవిరసాన్తేషు పతన్తి నరకేషు తే
మొదట్లో ఆకర్షణీయంగా అనిపించే ఇంద్రియ సుఖాల్లో మునిగిపోయేవారు, అవి చివరికి రుచి కోల్పోయినప్పుడు నరకంలో పడిపోతారు.
ద్వన్ద్వదోషోపరుద్ధాని దుస్సాధాన్య్ అస్థిరాణి చ । ధనాన్య్ అభవ్యసేవ్యాని మమ జాతు న తుష్టయే
రెండు విధాల దోషాల వల్ల అడ్డంకి కలిగే, దొరకడం కష్టమైన, నిలకడ లేని ధనం, అర్హత లేని వారికి మాత్రమే పనికొస్తుంది; నాకు ఎప్పుడూ ఆనందాన్ని ఇవ్వలేదు.
ఆపాతమాత్రమధురా దుẖఖపర్యవసాయినీ । మోహనాయైవ లోకస్య లక్ష్మీẖ క్షణవినాశినీ
శ్రీమంతం క్షణకాలం మాత్రమే మధురంగా అనిపించి, చివరికి దుఃఖానికే దారి తీస్తుంది; అది లోకాన్ని మోసం చేయడానికే ఉంటుంది, ఒక క్షణంలోనే నశిస్తుంది.
ఆపాతరమణీయాని విమర్దవిరసాన్య్ అతి । సుఖాన్య్ ఆపత్ప్రధానాని సఙ్గతాని ఖలైర్ ఇవ
మొదట్లో ఆకర్షణీయంగా అనిపించే సుఖాలు, గొడవల వల్ల వెంటనే రుచి కోల్పోతాయి; క్షణికమైన ఆనందం దుష్టులతో కలిసినప్పుడు మాత్రమే కలుగుతుంది.