కరకాశనిపాతేన తేన తస్మిన్ దిగన్తరే । మయూరḫ ప్రావృషీవాసౌ బుద్ధో ఽబోధి వనావనేః
ఆ మేఘగర్జన ఆ దిక్కులో మోగినప్పుడు, వర్షకాలంలో మయూరం మేలుకొనినట్లు, అజ్ఞాన అరణ్యంలో ఉన్న మయూరం మేల్కొన్నాడు.
బభావ్ ఆసాదితాఙ్గశ్రీర్ వికాసితవిలోచనః । ధారానికరఫుల్లాత్మా ప్రావృషీవామ్బుజాకరః
అతని అవయవాలు అందంగా మెరిసిపోతూ, కళ్లూ విప్పి, హృదయం ఆనందధారలతో వికసించి, వర్షాకాలంలో కమలపొదల వలె కనిపించాడు.
ప్రబుద్ధం సమ్ప్రశాన్తాయాం వృష్టౌ తమ్ అహమ్ అగ్రతః । అపృచ్ఛం స్వచ్ఛమ్ ఆవృత్త్యా నివృత్తం పరమార్థతః
వర్షం ఆగి, అతడు మేలుకొని, ప్రశాంతతను పొందినప్పుడు, నేను స్పష్టమైన మనస్సుతో అతని దగ్గరకు వెళ్లి ప్రశ్నించాను.
క్వ స్థితో ఽసి కరోషీదం కిం చ భో మునినాయక । కస్ త్వం కస్మాద్ అలం దూరాన్ న భ్రంశమ్ అపి చేతసి
నీవెక్కడ ఉన్నావు? ఇక్కడ ఏమి చేస్తున్నావు, మునులలో శ్రేష్ఠుడా? నువ్వెవరు? ఇంత దూరం నుండీ నీ మనస్సు ఎందుకు ఏమాత్రం కూడా చలించదు?
ఇత్య్ ఉక్తో మామ్ అసౌ ప్రేక్ష్య సంస్మృత్య ప్రాక్తనీం గతిమ్ । ఉవాచ వచనం చారు చాతకో జలదం యథా
ఇలా నేను అడిగినప్పుడు, అతను నన్ను చూసి, తన గత స్థితిని గుర్తు చేసుకుని, చాతకపక్షి మేఘాన్ని ఆశగా చూస్తున్నట్లు మధురంగా మాట్లాడాడు.
ప్రతిపాలయ మే యావత్ స్వవృత్తాన్తం స్మరామ్య్ అహమ్ । కథయిష్యామి తే పశ్చాత్ పాశ్చాత్యం వృత్తమ్ ఆత్మనః
నాకు నా కథ పూర్తిగా గుర్తు వచ్చే వరకు కొంతసేపు ఆగు. తర్వాత నా జీవితంలో జరిగిన తరువాతి విషయాలు నీకు చెబుతాను.
ఇత్య్ ఉక్త్వా చిన్తయిత్వాశు స యథావృత్తమ్ అక్షతమ్ । స్మృతవాన్ సాయమ్ అహ్నీవ సమాచరితమ్ ఆత్మనః
అతను ఇలా చెప్పి, వెంటనే ఆలోచించి, తన జీవితంలో జరిగిన సంగతులను సాయంకాలంలో మనం ఆ రోజు జరిగినదాన్ని గుర్తు చేసుకునేలా స్పష్టంగా గుర్తు చేసుకున్నాడు.
మామ్ అథోవాచ వచనం చారు చన్ద్రాంశుశీతలమ్ । ఆహ్లాదకమ్ అనిన్ద్యం చ నిరవద్యం సుఖోదయమ్
తర్వాత అతను నాతో చంద్రకాంతిలా చల్లగా, హాయిగా, నిందించదగినదేమీ లేని, సుఖాన్ని కలిగించే మధురమైన మాటలు చెప్పాడు.
అధునా త్వం మయా బ్రహ్మన్ పరిజ్ఞాతో ఽభివాదయే । అతిక్రమో ఽయం క్షన్తవ్యస్ స్వభావో హి సతాం క్షమా
బ్రహ్మన్, ఇప్పుడు నేను నిన్ను పూర్తిగా తెలుసుకున్నాను. నీకు నమస్కరిస్తున్నాను. ఈ తప్పును క్షమించు. మంచి మనుషులకు క్షమించడమే సహజ స్వభావం.
మునే చిరమ్ అహం భ్రాన్తో దేవోపవనభూమిషు । భోగామోదవిమోహేషు షట్పదḫ పద్మినీష్వ్ ఇవ
ఓ మునీశ్వరా, నేను చాలా కాలంగా దేవతల ఉద్యానవనాల్లో, ఆనందాల మత్తులో, ఒక తేనెటీగ పద్మాల మధ్య తిరిగినట్టు, మాయలో మునిగిపోయి తిరిగాను.
దృశ్యనద్యామ్ అథో చిత్తజలకల్లోలహేలయా । చక్రావర్తోహ్యమానేన మయోద్విగ్నేన చిన్తితమ్
ఈ ప్రపంచ రూపాల నదిలో, నా మనస్సు ఆలోచనల అలలతో ఊగిసలాడుతూ, చక్రవాతాల మధ్య తిప్పబడుతూ, నేను కలవరపడి, ఆందోళనతో ఉన్నాను.
సంసారసాగరే దృశ్యకలోల్లైర్ అహమ్ ఆకులః । కాలేనోద్వేగమ్ ఆయాతశ్ చాతకో ఽవగ్రహే యథా
ఈ సంసార సముద్రంలో, కనిపించే రూపాల అలలతో నేను గందరగోళంగా ఉన్నాను. కాలక్రమంలో, ఎండలో చాతకపక్షి బాధపడినట్టు, నా హృదయంలో బాధ పెరిగింది.
సంవిన్మాత్రైకసారేషు రమ్యం భోగేషు నామ కిమ్ । అవతిష్ఠే గతోద్వేగం సంవిద్వ్యోమ్న్య్ ఏవ కేవలమ్
ఈ అందమైన అనుభవాలు అన్నీ శుద్ధ చైతన్య స్వరూపమే కదా, వాటిలో ఏమి ఆనందం ఉంది? నేను కలవరంలేని మనస్సుతో, ఆ చైతన్య ఆకాశంలోనే స్థిరంగా ఉంటున్నాను.
శబ్దరూపరసస్పర్శగన్ధమాత్రాద్ ఋతే పరమ్ । నేహ కిఞ్చన నామాస్తి కిమ్ ఏతావత్య్ అలం రమే
శబ్దం, రూపం, రుచి, స్పర్శ, వాసన తప్ప ఇంకేమీ ఇక్కడ లేదు. ఇంత పరిమితమైన వాటిలో నేను ఎందుకు ఆనందించాలి?
విన్మాత్రాకాశమ్ ఏవైతత్ సర్వం విన్మాత్రమ్ ఏవ వా । తత్ కిమ్ అత్రాసదాకారే రమే నష్టమతిర్ యథా
ఇది అంతా చైతన్య ఆకాశమే, లేదా చైతన్యమే. అస్తిత్వం లేని రూపాలలో, మనస్సు కోల్పోయినవాడిలా, నేను ఎందుకు ఆనందించాలి?
విషయా విషవైషమ్యా వామాẖ కామవిమోహదాః । రసా విరసవైరస్యా లుఠన్న్ ఏషు న కో హతః
విషయాలు స్వభావతః కలహభరితమైనవి, అవి కోరికలు, మాయలు కలిగిస్తాయి. వాటి రుచులు నిస్సారంగా, అసహ్యంగా ఉంటాయి. వాటిలో మునిగిపోయి నాశనం కానివాడు ఎవడు?
జీర్ణజీవితజమ్బాలజరచ్ఛఫరికాం మతిమ్ । కాయద్రుమగతాదాతుం జరేచ్ఛతి బృహద్బకీ
బహుళంగా పాడైపోయిన జీవితం మలినంతో మురికిగా మారిన చిన్న చేపలా మనస్సు, ఈ శరీర వృక్షంలో నివసిస్తూ, వృద్ధాప్యమనే పెద్ద బక వానిది దానిని పట్టుకోవాలని ఆశపడుతుంది.
కాయో ఽయమ్ అచిరాపాయో బుద్బుదో ఽమ్బునిధావ్ ఇవ । స్ఫురన్న్ ఏవ పురో ఽన్తర్ధిం యాతి దీపశిఖా యథా
ఈ శరీరం సముద్రంలో బుడగలా త్వరగా కనుమరుగవుతుంది; దీపం జ్వాల ఎలా మెరుస్తూ ఒక్కసారిగా కనబడకుండా పోతుందో, అలాగే మన కళ్లముందే ఇది అంతరించిపోతుంది.
వివిధాకులకల్లోలా చక్రావర్తవిధాయినీ । మృతిజన్మబృహత్కూలా సుఖదుẖఖతరఙ్గిణీ
ఇది అనేక రకాల గుంపుల అలలతో కలతగల నది, పునఃపునః జనన మరణాల చక్రాలలో మునిగిపోయి, జననం మరణం అనే పెద్ద ఒడ్డులతో, సుఖ దుఃఖాల తీరంలో తరంగాలుగా ప్రవహిస్తుంది.
యౌవనోల్లాసకలిలా జరాధవలఫేనిలా । కాకతాలీయయోగేన సమ్పన్నసుఖబుద్బుదా
యవ్వన ఉల్లాసంతో కలుషితమై, వృద్ధాప్యపు తెల్లటి నురుగు నిండినది, కాకి తాటి పండు కలిసినట్టు యాదృచ్ఛికంగా కలిగే సుఖబుడగలతో కూడి ఉంటుంది.
వ్యవహారమహావాహలేఖా జడరయాకులా । రాగద్వేషఘనోల్లాసా భూతలాలోలదేహికా
ఈ లోకవ్యవహారాల ఉప్పెనల రేఖలు గల ఈ దేహం, మూర్ఛ మరియు వృద్ధాప్యంతో కలవరపడుతూ, ఆకర్షణ-ద్వేషాల గాఢతర అలలతో ఉప్పొంగుతూ, భూమిపై స్థిరంగా ఉండకుండా ఊగిసలాడుతూ ఉంటుంది.
లోభమోహమహావర్తా పాతోత్పాతవివర్తినీ । హా తప్తా జీవితాఖ్యేయం నదీ నదనశీతలా
లోభం, మోహం అనే పెద్ద గుండ్రపు ప్రవాహాలు కలిగిన ఈ నది, పతనం, అపాయాల వలయాల్లో తిరుగుతూ, హాయిగా ఉండక, వేడిగా ఉండే జీవితం అనే నది ఎంత బాధాకరం!
అపూర్వాణ్య్ ఉపగచ్ఛన్తి తథా పూర్వాణి యాన్త్య్ అలమ్ । సంసారసరిదమ్బూని సఙ్గతాని ధనాని చ
కొత్త విషయాలు వస్తుంటే, పాతవి పూర్తిగా పోతాయి. ఈ సంసారనది నీరు, కూడిన ధనం అన్నీ కలిసి చివరకు పోయిపోతాయి.
ప్రవృత్తా యే నివర్తన్తే తైర్ అలం హతభావకైః । అపూర్వా యే ప్రవర్తన్తే తేష్వ్ అప్య్ ఆస్థేహ కీదృశీ
ప్రయాణం మొదలుపెట్టినవారు తిరిగి వెళ్తారు; వాళ్లలో ఆశ పెట్టుకోవడం వృథా. కొత్తగా వస్తున్నవారిలో కూడా మనకు ఏమంత నమ్మకం ఉంటుంది?
సర్వస్యాస్ సరితో వారి ప్రయాత్య్ ఆయాతి చాకరాత్ । దేహనద్యాḫ పయస్ త్వ్ ఆయుḫ ప్రయాత్య్ ఆయాతి నో పునః
ప్రతి నదిలోని నీరు ఎక్కడి నుంచి వచ్చిందో అక్కడికే తిరిగి వెళ్తుంది. కానీ మన శరీరనదిలోని ప్రాణశక్తి ఒకసారి పోయిన తర్వాత మళ్లీ తిరిగి రాదు.
శతశḫ పరివర్తన్తే ప్రతిపిణ్డం క్షణం ప్రతి । కులాలచక్రికాభావా ఇవ భావా భవామ్బుధౌ
ప్రతి క్షణం ప్రతి మనిషిలో వందలాది రూపాలు తిరుగుతూ ఉంటాయి. ఇవి కుండె ముడిపెట్టి తిప్పే చక్రంలా, జీవనసాగరంలో జన్మలు అలా తిరుగుతూనే ఉంటాయి.
చరన్తి చతురాశ్ చౌరా విషమా విషయారయః । హరన్తి భావసర్వస్వం జాగర్మి స్వపిమీహ కిమ్
ఈ ఇంద్రియాలు చురుకైన దొంగల్లా ఎక్కడైనా తిరుగుతూ మనసంతా దోచుకుంటుంటాయి. నేను మెలకువలో ఉన్నా, నిద్రలో ఉన్నా, ఇక్కడ దేనికీ తేడా లేదు.
ఆయుషẖ ఖణ్డఖణ్డాశ్ చ నిపతన్తḫ పునḫ పునః । న కశ్చిద్ వేత్తి కాలేన కృతాని దివసాన్య్ అహో
జీవితకాలం చిన్న చిన్న ముక్కలుగా మళ్లీ మళ్లీ పడిపోతుంటుంది. కాలంతో కలిసి ఎంత రోజులు గడిచిపోయాయో ఎవరికీ తెలియదు, హాయ్!
ఇదమ్ అద్య తథేదం శ్వస్ తథేదమ్ ఇదమ్ అద్య మే । ఏవంకలనయా లోకో గతం ప్రాప్తం న వేత్త్య్ అహో
ఈ రోజు ఇలానే ఉంది, రేపూ ఇలాగే ఉంటుంది; ఈ రోజు నాకు ఇదే అనిపిస్తోంది. ఇలాంటి ఆలోచనలతో ఈ లోకం పోతూ వస్తూ ఉంటుంది, కానీ ఎవ్వరూ దీన్ని గమనించరు, హాయ్!
భుక్తం పీతమ్ అనన్తాసు భ్రాన్తం చ భవభూమిషు । దృష్టాని సుఖదుẖఖాని కిమ్ అన్యద్ ఇహ సాధ్యతే
అనేక జన్మల్లో తినడం, త్రాగడం, తిరుగడం చేశాను; సుఖాలు, బాధలు అన్నీ చూశాను—ఇక్కడ ఇంకేం చేయాల్సి మిగిలింది?