జగదాద్యఙ్కురం యత్రతత్రస్థమ్ అపి ముఞ్చతి । జగతః పఞ్చకం బీజం పఞ్చకస్య చిద్ అవ్యయా
ప్రపంచానికి మొగ్గను ఎక్కడ ఉన్నా అది విడిచిపెడుతుంది. ప్రపంచానికి విత్తనం ఐదు భాగాలు. ఆ ఐదింటికి మారని చైతన్యం విత్తనం.
యద్ బీజం తత్ ఫలం విద్ధి తస్మాద్ బ్రహ్మమయం జగత్ । ఏవమ్ ఏష మహాకాశే సర్గాదౌ పఞ్చకో గణః
విత్తనం ఎలా ఉంటే ఫలం కూడా అలానే ఉంటుందని తెలుసుకో. అందుకే ఈ ప్రపంచం బ్రహ్మస్వరూపమే. సృష్టి ఆరంభంలో ఈ ఐదు భాగాల సమూహం మహాశూన్యంలో ఉద్భవిస్తుంది.
చిచ్ఛక్త్యాకాశభూతాత్మా కల్పితో ఽస్తి న వాస్తవః । అనేనోచ్ఛూనతామ్ ఏత్య యద్ అపీదం వితన్యతే
చైతన్యం, ఆకాశం, భూతాల కలయికగా ఉన్న ఈ ఐదు భాగాల సమూహం ఊహించిందే, అది నిజంగా లేదు. దీని వల్లే ఇక్కడ ఉన్నదంతా విస్తరించిపోతుంది.
తద్ అప్య్ ఆకాశరూపాత్మ కలనాత్మ న సన్మయమ్ । న క్వచిన్ నామ తత్ సిద్ధం యద్ అసిద్ధేన సాధ్యతే
అది కూడా ఆకాశ స్వరూపంగా, ఊహతోనే ఉండి, నిజంగా ఉన్నది కాదు. స్థిరంగా లేని దానితో ఏదీ ఎప్పుడూ స్థిరపడదు.
ఖరూపం యద్ వికల్పాత్మ కథం తత్ సత్యతామ్ ఇయాత్ । అథ చేత్ పఞ్చకం బ్రహ్మ బ్రహ్మాత్మకతయా తయా
ఖాళీ స్థితి, కల్పనల రూపమైనది, అది నిజమైనదిగా ఎలా మారుతుంది? ఐతే, ఆ ఐదు భాగాలూ పరబ్రహ్మమే అయితే, అవి పరబ్రహ్మ స్వరూపంగా ఉంటాయి.
తత్ పఞ్చకవిధిప్రౌఢో బ్రహ్మైవ త్రిజగద్భ్రమః । యథా స్ఫురతి సర్గాదావ్ ఏష పఞ్చకసమ్భవః
ఆ ఐదు విధానాల పరిపక్వతతో ఏర్పడినది పరబ్రహ్మే. అదే మూడు లోకాల మాయ. సృష్టి ప్రారంభంలో అది ఎలా వెలుగులోకి వస్తుందో, అలాగే ఈ ఐదు భాగాలు ఉద్భవిస్తాయి.
తథైవాద్యేహ భూతత్వే యాతి కారణతాం స్వయమ్ । ఏవం న జాయతే కిఞ్చిజ్ జగజ్ జాతం చ లక్ష్యతే
అదే విధంగా, సృష్టి ఆరంభంలో ఆ ఐదు భాగాలే మూలకారణంగా మారతాయి. ఈ విధంగా, ఏదీ నిజంగా పుట్టదు, అయినా జగత్తు పుట్టినట్టుగా కనిపిస్తుంది.
స్వప్నసఙ్కల్పపురవద్ అసత్ సద్ అనుభూయతే । బ్రహ్మాకాశః పరాకాశో జీవాకాశత్వమ్ ఆత్మని
కలలో ఊహించిన నగరంలా, అసత్యమూ సత్యంగా అనుభూతి అవుతుంది. పరబ్రహ్మాకాశం, బాహ్యాకాశం, జీవాత్మాకాశం అన్నీ మనలోనే ఉన్నాయి.
ఇతి వేత్త్య్ అవదాతాత్మా పృథ్వ్యాదీనామ్ అసమ్భవాత్ । ఇత్య్ ఏష జీవః కథితో వ్యోమ్ని ఖాత్మా యథోదితః
ఇలా, శుద్ధమైన మనసున్నవాడు భూమి మొదలైన పదార్థాలు నిజంగా ఉత్పత్తి కావని తెలుసుకుంటాడు. ఈ విధంగా, జీవుడు అంతరాల స్వరూపంగా, ఇంతకు ముందు చెప్పినట్టు, వివరించబడతాడు.
జీవాకాశస్ త్వ్ ఇమం దేహం యథా విన్దతి తచ్ ఛృణు । జీవాకాశః ఖమ్ ఏవాసౌ తస్మింస్ తు పరమామ్బరే
ఇప్పుడు ఆ అంతరాల స్వరూపమైన జీవుడు ఈ శరీరాన్ని ఎలా పొందుతాడో విను. జీవాంతరాళం అంటే అదే ఖం, అది పరమమైన విశాలతలో ఉంటుంది.
అత్ర తేజఃకణో ఽస్మీతి స్వయం చేతతి చిన్తయా । తమ్ ఏవోచ్ఛూనమ్ ఇవ సద్ భావయత్య్ ఆత్మనామ్బరే
ఇక్కడ ఒక వెలుగు కణం 'నేనే ఇది' అని తన ఆలోచనతో భావిస్తుంది. అది తానే ఆత్మాకాశంలో ఉన్నదిగా, ఉన్నదిగా ఊహించుకుంటుంది.
అసద్ ఏవ సదాకారం సఙ్కల్పేన్దుర్ యథా శశమ్ । తమ్ ఏవ భావయన్ ద్రష్టృదృశ్యరూపతయా స్థితః । ఏక ఏవ ద్వితామ్ ఏతి స్వప్నే స్వమృతిబోద్ధృవత్
నిజంగా లేనిది కూడా నిజమైన రూపాన్ని సంతరించుకుంటుంది, ఎలా అంటే మనసులో ఊహించిన చంద్రుడు ఆకాశంలో కనిపించడంలా. దాన్ని మనసులో ఉంచుకుంటూ, తానే దర్శించేవాడిగా, దర్శించబడేదిగా నిలుస్తాడు. ఒకే ఒక్కటి కలలో లేదా తన మరణాన్ని తెలుసుకునే సమయంలో రెండుగా మారుతుంది.
కిఞ్చిత్ స్థౌల్యమ్ ఇవాదత్తే తతస్ తారకతాం విదన్ । యథాభావిత్వమ్ అత్రార్థభావితాచ్ చిత్స్వరూపతః
అది కొద్దిగా దృఢతను సంతరించుకుని, తారగా తాను కనిపిస్తుంది. మనసు ఎలా భావిస్తే, ఆ భావన ప్రకారం అర్థం, ఆ చైతన్య స్వరూపం నుంచే ఉద్భవిస్తుంది.
ఖ ఏవ ఖాత్మా సతతో ఽప్య్ అయం సో ఽహమ్ ఇతి స్వయమ్ । చిత్త్వాత్ ప్రత్యయమ్ ఆదత్తే స్వప్నే త్వమ్ ఇవ పాన్థతామ్
ఈ ఆత్మ ఎప్పుడూ ఆకాశమే. అయినా, 'నేనే ఈవాణ్ని' అని తానుగా అనుకుంటుంది. తన చైతన్య గుణంతో, వ్యక్తిత్వ భావనను స్వీకరిస్తుంది. నీవు కలలో ప్రయాణికుడవైనట్టు ఇది కూడా అలా అవుతుంది.
తారకాకారమ్ ఆకారం భావిదేహాభిధం తతః । భావయన్ యాతి తద్భావం చిత్తం చేత్యార్థతామ్ ఇవ
తార ఆకారాన్ని, భావన ద్వారా ఏర్పడిన దేహమని ఊహించుకుంటే, అది ఆ స్థితికే చేరుతుంది. మనసు ఏదిని భావిస్తే, దానికి తగిన స్వరూపాన్ని పొందుతుంది.
పరిత్యజ్యేవ తద్ బాహ్యం తతస్ తారకకోటరే । అన్తర్ భాతి బహిస్స్థో ఽపి పర్వతో మకురే యథా
బయటి దాన్ని వదిలేసినట్టు చేసి, ఆ తార మధ్యలో లోపల వెలిగిపోతుంది. అయినా, అది బయటే ఉంటుంది. ఇది అద్దంలో పర్వతం ప్రతిబింబించినట్టు.
కూపసంస్థం యథా దేహం సముద్గకగతం చ వా । స్వప్నసఙ్కల్పయోస్ సంవిద్ వేత్త్య్ ఏవం జీవకో ఽణుకే
ఎలా ఒక శరీరం బావిలో ఉన్నా లేదా బయటికి వచ్చినా, కలలో గాని ఊహలో గాని మనసు దాన్ని తెలుసుకుంటుందో, అలాగే జీవుడు కూడా అణువులోని విషయాలను గ్రహిస్తాడు.
ఖరూపతారకాన్తస్స్థో జీవో యచ్ చేతతి స్వయమ్ । తద్ ఏతద్ బుద్ధిచిత్తాది జ్ఞానసన్తానరూపకమ్
కఠినమైన నక్షత్రంలాంటి తత్వంలో జీవుడు ఉండి, తనంతట తానే ఆలోచిస్తాడు. ఇదే బుద్ధి, మనస్సు మొదలైనవిగా జ్ఞానప్రవాహంగా మారుతుంది.
జీవాకాశస్ తతస్ తత్ర తారకాకాశకోశగః । ప్రేక్షే ఽహమ్ ఇతి భావేన ద్రష్టుం ప్రసరతీవ ఖే
అక్కడ నుంచి, నక్షత్రాకారమైన పొరలో ఉన్న జీవుని అంతరిక్షం 'నేను చూస్తున్నాను' అన్న భావంతో ఆకాశంలోకి వ్యాపించేలా అనిపిస్తుంది.
తతో రన్ధ్రద్వయేనేవ భావిబాహ్యాభిధం పునః । యేన పశ్యతి తన్ నేత్రయుగ్మం నామ్నా భవిష్యతి
తర్వాత, రెండు రంధ్రాల ద్వారా, బయట కనిపించేది మళ్లీ ప్రతిఫలిస్తుంది. దానితో చూస్తాడో దానిని తరువాత కన్నుల జంట అని పిలుస్తారు.
యేన స్పృశతి సాస్య త్వగ్ యచ్ ఛృణోతి శ్రుతిస్ తు సా । యేన జిఘ్రతి తద్ ఘ్రాణం స స్వమ్ ఆత్మని పశ్యతి
దేనితో తాకుతుందో అది చర్మం, దేనితో వినుతుందో అది చెవి, దేనితో వాసన పీల్చుతుందో అది ముక్కు. ఇలా, అది తనను తాను లోపలే చూసుకుంటుంది.
తత్ తస్య స్వదనం పశ్చాద్ రసనామ్నోల్లసిష్యతి । యత్ స్పన్దతి స తద్ వాయుచేష్టాః కర్మేన్ద్రియవ్రజమ్
దేనితో రుచి అనుభవించుతుందో అది నాలుకగా తర్వాత పిలవబడుతుంది. దేనితో కదలిక జరుగుతుందో అది గాలి చర్యలు, పనిముట్టు అవయవాల సమూహం.
రూపాలోకమనస్కారజాతమ్ ఇత్య్ ఏవ భావయన్ । ఆతివాహికదేహాత్మా తిష్ఠత్య్ అమ్బరమ్ అమ్బరే
అన్ని రూపాలు, వెలుగు, మనస్సు సృష్టి ఇలా పుట్టాయని భావిస్తూ, సూక్ష్మదేహమై ఉన్న జీవుడు ఆకాశంలో ఆకాశంలా నిలుస్తాడు.
ఏవమ్ ఉచ్ఛూనతాం తస్మిన్ భావయంస్ తేజసః కణే । అసత్యం సత్యసఙ్కాశం బ్రహ్మాస్తే జీవశబ్దధృత్
ఇలా, ఆ తేజస్సు కణం విస్తరించడాన్ని ధ్యానిస్తూ, అసత్యమైనా సత్యంలా కనిపిస్తూ, బ్రహ్మ అనే జీవుడు అనే పేరుతో స్థిరంగా ఉంటాడు.
ఇత్థం స జీవశబ్దార్థకలనాకులతాం గతః । ఆతివాహికదేహాత్మా చిత్తదేహామ్బరాకృతిః
ఇలా ఆత్మను 'జీవుడు' అని భావించే భ్రమలో పడినవాడు, సూక్ష్మదేహాన్ని ధరించి, మనస్సే తన దేహంగా ధరించి, దాని చుట్టూ ఆవరణగా వేసుకుంటాడు.
స్వకల్పనాత ఆకారమ్ అణ్డసంస్థం ప్రపశ్యతి । కశ్చిజ్ జలగతం వేత్తి కశ్చిత్ సమ్రాట్స్వరూపిణమ్
తన ఊహల వల్ల, అతడు ఆండంలో ఉన్న రూపాన్ని చూస్తాడు. కొంతమంది దాన్ని నీటిలో ఉందని భావిస్తారు, మరికొందరు విశ్వాధిపతిగా ఉన్నట్లు అనుకుంటారు.
భావిబ్రహ్మాణ్డకలనం పశ్యత్య్ అనుభవత్య్ అపి । ఆత్మగర్భగృహం చిత్తాద్ యథా సఙ్కల్పితాత్మకః
మనస్సు ఊహించిన ప్రకారం, భవిష్యత్తులో బ్రహ్మాండాన్ని సృష్టించుకున్నట్టు చూస్తాడు, అనుభవిస్తాడు కూడా. ఇదంతా తన ఆత్మగర్భగృహాన్ని ఊహించుకున్నట్టు జరుగుతుంది.
దేశకాలక్రియాద్రవ్యకలనావేదనం స తత్ । భావయఞ్ శబ్దనిర్మాతా శబ్దైర్ బధ్నాతి కల్పితైః
దేశం, కాలం, క్రియ, పదార్థం అన్నీ ఊహించుకుంటూ, వాటిని తెలుసుకుంటాడు. ఇలా ధ్యానిస్తూ, అతడు పదాలను సృష్టించేవాడవుతాడు, ఊహించిన పదాలతో తనను తాను బంధించుకుంటాడు.
ఆతివాహికదేహో ఽసావ్ ఇత్య్ అసత్యే జగద్భ్రమే । అసత్య ఏవ కచతి స్వప్నేషూడ్డయనం యథా
ఈ సూక్ష్మదేహం, అసత్యమైన ప్రపంచ మాయలో, కలలలో మనిషి ఎగురుతున్నట్లు, అసత్యంలోనే సంచరిస్తుంది.
ఇత్య్ అనుద్భూత ఏవాసౌ స్వయమ్భూస్ స్వయమ్ ఉత్థితః । ఆతివాహికదేహాత్మా ప్రభుర్ ఆద్యః ప్రజాపతిః
అలాగే, వాస్తవంగా ఉద్భవించకపోయినా, ఆత్మయే తనను తాను సృష్టించుకున్నట్లు, సూక్ష్మదేహంగా, ప్రభువుగా, మొదటి సృష్టికర్తగా కనిపిస్తుంది.