సుప్రభా జనయామ్ ఆస పుత్రాన్ పఞ్చాశతః పరాన్ । సఙ్ఘర్షాన్ నామ దుర్ధర్షాన్ దురాక్రోశాన్ బలీయసః
సుప్రభ అనే ఆమె అద్భుతమైన ఐదు పదుల మంది కుమారులను కనింది. వీరందరిని సంగర్షులు అని పిలిచేవారు. వీరు అపారమైన బలముతో, ఎవ్వరూ ఎదుర్కొనలేని ధైర్యశాలులు.
ఏవంవీర్యో మహాతేజా విశ్వామిత్రో మహామునిః । న రామగమనే బుద్ధిం విక్లవాం కర్తుమ్ అర్హసి
ఇంతటి శక్తి, మహత్తర తేజస్సుతో ఉన్న మహర్షి విశ్వామిత్రుడు ఉన్నప్పుడు, రాముడు వెళ్ళిపోవడాన్ని గురించి నీ మనసు తడబడనివ్వకూడదు.
అస్మిన్ మహాసత్త్వమయే మునీన్ద్రే స్థితే సమీపే పురుషస్ తు సాధుః । ప్రాప్తే ఽపి మృత్యావ్ అమరత్వమ్ ఏతి మా దీనతాం గచ్ఛ యథా విమూఢః
ఇంత గొప్ప బలమున్న మహర్షి సమీపంలో ఉన్నప్పుడు, మంచివాడైనవాడు మరణం వచ్చినా అమరత్వాన్ని పొందగలడు. కనుక, మూర్ఖుడిలా నీ మనసు దిగులుకు లోనవ్వకూడదు.
తథా వసిష్ఠే బ్రువతి రాజా దశరథస్ సుతమ్ । సముత్స్రష్టుమనా రామమ్ ఆజుహావ సలక్ష్మణమ్
వశిష్ఠుడు ఇలా చెప్పిన తరువాత, తన కుమారుడిని పంపాలని నిర్ణయించిన రాజా దశరథుడు, రాముడిని లక్ష్మణుడితో కలిసి పిలిపించాడు.
ప్రతీహార మహాబాహుం రామం సత్యపరాక్రమమ్ । సలక్ష్మణమ్ అవిఘ్నేన మున్యర్థం శీఘ్రమ్ ఆనయ
ద్వారపాలకా, మహాబలశాలి అయిన రాముడిని, నిజమైన పరాక్రమవంతుడైన లక్ష్మణుడితో కలిసి, మునివర్యుని కోరిక కోసం, ఎలాంటి ఆటంకం లేకుండా త్వరగా తీసుకొచ్చి.
ఇతి రాజ్ఞా విసృష్టో ఽసౌ గత్వాన్తఃపురమన్దిరమ్ । ముహూర్తమాత్రేణాగత్య సమువాచ మహీపతిమ్
అప్పుడా రాజు ఆజ్ఞతో అతడు అంతఃపుర మందిరానికి వెళ్లి, కొంతసేపటికే తిరిగి వచ్చి రాజును ఉద్దేశించి ఇలా చెప్పాడు.
దేవ దోర్దలితాశేషరిపో రామస్ స్వమన్దిరే । విమనాస్ సంస్థితో రాత్రౌ షట్పదః కమలే యథా
ప్రభూ, శత్రువులను సంహరించిన రాముడు తన గదిలో ఉన్నాడు. రాత్రిపూట కమలంపై విశ్రాంతి తీసుకుంటున్న తేనెటీగలా, అతడు మనసు చింతతో ఉన్నాడు.
ఆగచ్ఛామి క్షణేనేతి వక్తి ధ్యాయతి చైకకః । న కస్యచిత్ స నికటే స్థాతుమ్ ఇచ్ఛతి ఖిన్నధీః
'ఒక్క క్షణంలో వస్తాను' అని అంటున్నాడు. ఒంటరిగా కూర్చొని ఆలోచనలో మునిగిపోయి ఉన్నాడు. అతని మనసు అలసిపోయి, ఎవరి దగ్గర కూడా ఉండాలని అనుకోవడం లేదు.
ఇత్య్ ఉక్తే తేన భూపాలస్ తం రామానుచరం జనమ్ । సర్వమ్ ఆశ్వాసయామ్ ఆస పప్రచ్ఛ చ యథాక్రమమ్
అలా చెప్పిన తర్వాత, ఆ రాజు రాముని అనుచరులందరినీ ఓదార్చి, వారిని క్రమంగా ప్రశ్నించాడు.
కథం కీదృక్ స్థితో రామ ఇతి పృష్టో మహీభృతా । రామభృత్యజనః ఖిన్నో వాక్యమ్ ఆహ మహీపతిమ్
'రాముడు ఎలా ఉన్నాడు? అతని స్థితి ఏంటి?' అని రాజు అడిగినప్పుడు, రాముని సేవకుడు బాధతో రాజును ఇలా ఉద్దేశించి చెప్పాడు.
దేహయష్టిమ్ ఇమాం దేవ ధారయన్త ఇమే వయమ్ । ఖిన్నాః ఖేదపరిమ్లానే విభో రామే సుతే తవ
ప్రభూ, మేము ఈ శరీరాన్ని కేవలం నెట్టుకుంటూ పోతున్నాం. మీ కుమారుడు రాముని వల్ల మేమంతా బాధతో, అలసటతో ఉన్నాం.
రామో రాజీవపత్త్రాక్షో యతః ప్రభృతి చాగతః । సవిప్రస్ తీర్థయాత్రాయాస్ తతః ప్రభృతి దుర్మనాః
కమలదళపు కన్నులు కలిగిన రాముడు, మునులతో కలిసి తీర్థయాత్ర నుంచి వచ్చినప్పటి నుంచి, అతడు మనసులో బాధతో ఉన్నాడు.
యత్నప్రార్థనయాస్మాకం నిజవ్యాపారమ్ ఆహ్నికమ్ । సాయమ్ అమ్లానవదనః కరోతి న కరోతి వా
మన ప్రయత్నాలు, మన అభ్యర్థనలు చేసినా, అతడు తన రోజువారీ పనులు సాయంకాలంలో ముదురు ముఖంతో చేస్తాడు, లేదా కొన్ని సార్లు చేయడమే లేదు.
స్నానదేవార్చనాచారపర్యన్తే పరిఖేదవాన్ । ప్రార్థితో ఽపి హి నా తృప్తేర్ అశ్నాత్య్ అశనమ్ ఈశ్వరః
స్నానం చేసి, దేవతలను పూజించి, అన్ని ఆచారాలు పాటించిన తర్వాత కూడా అతడు అలసటతోనే ఉంటాడు; ఎంత చెప్పినా, పరిపూర్ణంగా తినడమే చేయడు, ప్రభూ.
లోలాన్తఃపురనారీభిః కృతదోలాభిర్ అఙ్గనే । న చ క్రీడతి లీలాభిర్ ధరాద్భిర్ ఇవ చాతకః
అంతఃపురంలోని యువతులు ఆవరణలో ఊయలలో ఊపినా, అతడు వారితో ఆటలు ఆడడు; భూమిపై ఉన్న ఆనందాలను పట్టించుకోని చాతకపక్షిలా ఉంటాడు.
మాణిక్యముక్తాసమ్ప్రోతా కేయూరకటకావలీ । నానన్దయతి తం రాజన్ ద్యౌః పాతవివశం యథా
మాణిక్యాలు, ముత్యాలు పొదిగిన కంకణాలు, చేతికడులు అతడికి ఆనందాన్ని ఇవ్వవు, రాజా; పడిపోవబోతున్నవాడికి ఆకాశం ఆనందాన్ని ఇవ్వనట్టే.
క్రీడద్వధూవిలోలేషు వహత్కుసుమవాయుషు । లతావలయగేహేషు భవత్య్ అతివిషాదవాన్
ఆడుకుంటూ అల్లరిగా ఉన్న స్త్రీల మధ్యలోనూ, పువ్వుల పరిమళంతో వీస్తున్న గాలిలోనూ, వల్లి చెట్ల మధ్య ఉన్న మందిరాల్లోనూ ఉన్నా, అతడు లోపల ఎంతో విషాదంగా ఉంటాడు.
యద్ రమ్యమ్ ఉచితం స్వాదు పేశలం చిత్తహారి వా । బాష్పపూరేక్షణ ఇవ తేనైవ పరిఖిద్యతే
ఏది ఆనందంగా, తగినదిగా, ఆకర్షణీయంగా, మనసును మోహింపజేసేదిగా ఉన్నా, అతడు దానికీ అలసిపోతాడు, కన్నీళ్లు కళ్లను నింపినట్టు.
కిమ్ ఇమా దుఃఖదాయిన్యః ప్రస్ఫురన్తి పురోగతాః । ఇతి నృత్తవిలాసేషు కామినీః పరినిన్దతి
నృత్యం, వినోదం జరుగుతున్నప్పుడు, "ఈ బాధను కలిగించే వారు నా ముందుకు ఎందుకు వస్తున్నారు?" అని ఆ మహిళలను నిందిస్తాడు.
భోజనం శయనం స్నానం విలాసం పానమ్ ఆసనమ్ । ఉన్మత్తచేష్టితమ్ ఇవ నాభినన్దతి నిన్దితమ్
భోజనం, పడక, స్నానం, వినోదం, పానం, కూర్చోవడం — ఇవేవీ అతడికి ఆనందాన్ని ఇవ్వవు. ఇవన్నీ పిచ్చివాడి చేష్టలుగా భావించి, అతడు వాటిని ఆశించడు, తిట్టడు కూడా.
కిం సమ్పదా కిం విపదా కిం గేహేన కిమ్ ఈహితైః । సర్వమ్ ఏవాసద్ ఇత్య్ ఉక్త్వా తూష్ణీమ్ ఏకో ఽవతిష్ఠతే
ధనం ఎందుకు, దురదృష్టం ఎందుకు, ఇల్లు ఎందుకు, ప్రయత్నాలు ఎందుకు? ఇవన్నీ అసత్యమే అని చెప్పి, ఒక్కరుగా మౌనంగా ఉంటాడు.
నోదేతి పరిహాసేషు న భోగేషు నిమజ్జతి । న చ తిష్ఠతి కార్యేషు మౌనమ్ ఏవావలమ్బతే
ఆయన నవ్వుల్లో కలవడంలేదు, ఆనందాల్లో మునిగిపోవడంలేదు, పనుల్లో పాల్గొనడంలేదు—కేవలం మౌనాన్నే ఆశ్రయిస్తాడు.
విలోలాలకవల్లర్యో హేలావలితలోచనాః । నానన్దయన్తి తం నార్యో మృగ్యో వనతరుం యథా
వెలివెలిగా వాలిన జుట్టుతో, చంచలమైన చూపులతో, ఆటపాటలతో ఉన్న స్త్రీలు కూడా అతనికి ఆనందాన్ని కలిగించలేవు. అడవిలో వృక్షాన్ని జంతువులు పట్టించుకోని విధంగా అతనూ వాటిని పట్టించుకోడు.
ఏకాన్తేషు దిగన్తేషు తీరేషు విపినేషు చ । రతిమ్ ఆయాత్య్ అరణ్యేషు విక్రీతవద్ అజన్తుషు
ఒంటరిగా ఉన్న ప్రదేశాల్లో, దిక్కుల చివరల్లో, నదీ తీరాల్లో, అడవుల్లో—అతడు అడవి జంతువుల మధ్య తనవాళ్ల మధ్య ఉన్నట్టుగా ఆనందాన్ని పొందుతాడు.
వస్త్రపానాశనాదానపరాఙ్ముఖతయా తయా । పరివ్రాడ్ధర్మిణాం రాజన్ సో ఽనుయాతి తపస్వినామ్
ఓ రాజా, వస్త్రాలు, పానీయం, ఆహారం, సంపదల పట్ల ఆసక్తి లేకుండా, తపస్సు చేసే సంచారి సన్యాసుల మార్గాన్ని అతడు అనుసరిస్తాడు.
ఏక ఏవ వసన్ దేశే జనశూన్యే జనేశ్వర । న హసత్య్ ఏకయా బుద్ధ్యా న గాయతి న రోదితి
ఓ మనుష్యుల పాలకా, జనసమ్మతి లేని వెలితి ప్రదేశంలో ఒంటరిగా నివసిస్తూ, తన మనస్సుతో నవ్వడు, పాడడు, ఏడపడు.
బద్ధపద్మాసనశ్ శూన్యమనా వామకరస్థలే । కపోలతలమ్ ఆదాయ కేవలం పరితిష్ఠతి
పద్మాసనంలో కూర్చొని, మనస్సు ఖాళీగా ఉంచి, ఎడమ చేయి మీద చెంపను పెట్టుకుని, నిశ్చలంగా అక్కడే ఉంటాడు.
నాభిమానమ్ ఉపాదత్తే నాభివాఞ్ఛతి రాజతామ్ । నోదేతి నాస్తమ్ ఆయాతి సుఖదుఃఖానువృత్తిషు
అతడు గర్వాన్ని అంగీకరించడు, రాజ్యాన్ని కోరడు; సుఖం, దుఃఖాల వరుసలో అతడు లేచి రావడం లేదా మాయమవడం జరగదు.
న విద్మః కిమ్ అసౌ జాతః కిం కరోతి కిమ్ ఈహతే । కిం ధ్యాయతి కిమ్ ఆయాతి కథం కిమ్ అనుధావతి
ఆయన ఎప్పుడు పుట్టాడో, ఏమి చేస్తున్నాడో, ఏది కోరుకుంటున్నాడో, ఏమి ఆలోచిస్తున్నాడో, ఎక్కడికి వెళ్తున్నాడో, ఎలా, ఎందుకు వ్యవహరిస్తున్నాడో — ఇవేవీ మనకు తెలియవు.
ప్రత్యహం కృశతాం యాతి ప్రత్యహం యాతి పాణ్డుతామ్ । విరాగం ప్రత్యహం యాతి శరదన్త ఇవ ద్రుమః
ప్రతి రోజు ఆయన శరీరం క్షీణించిపోతుంది, ప్రతి రోజు ముఖం వాడిపోతుంది, ప్రతి రోజు ఆయనకు అనాసక్తి పెరుగుతుంది. ఇది శరదృతువు చివరలో వృక్షం ఎలా వాడిపోతుందో అలానే.