యథా యాతి నరస్ సుప్తో జడతాం చేతనో ఽపి సన్ । చిద్వ్యోమ గచ్ఛద్ దృశ్యత్వం తథా జాడ్యం ప్రచేతతి
ఎలా అంటే, ఒక మనిషి జాగృతిలో ఉన్నా, నిద్రలోకి వెళ్ళినప్పుడు మూర్ఛిత స్థితిలోకి పోతాడో, అలాగే చైతన్యం జ్ఞానాకాశంలోకి వెళ్ళినప్పుడు, ఆ మూర్ఛితత్వం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది.
ఆత్మానం చేతతి బ్రహ్మ పృథ్వ్యాదీవ యదా తదా । సుప్తం జడమ్ ఇవాస్తే ఽన్తస్ స్యాద్ అస్య న తద్ అన్యథా
ఆత్మ తనను తాను పరబ్రహ్మంగా, భూమి మొదలైన పదార్థాల్లా భావించినప్పుడు, అది లోపల నిద్రలో ఉన్న మూర్ఛితమైనదిలా ఉంటుంది; ఇలా కాకపోతే అలా ఉండదు.
వస్తుతస్ త్వ్ అస్య ఖోర్వ్యాది నాసద్రూపం న సన్మయమ్ । ద్రష్టృదృశ్యమ్ ఇవాభాతి బ్రహ్మైవైతత్ సమం స్థితమ్
నిజంగా, దీనికి ఖం, భూమి వంటి భూతాల స్వరూపం లేదు, అసలు లేనిది కూడా కాదు. ఇది దృష్టికర్త, దృష్టి అనే భావంగా కనిపించినా, ఇది సమంగా నిలిచిన పరబ్రహ్మమే.
ఏతత్ సత్యం పరిజ్ఞానం యస్యోత్పన్నమ్ అఖణ్డితమ్ । న తస్య పఞ్చభూతాని న ద్రష్టృదృశ్యవిభ్రమః
ఈ జ్ఞానం నిజమైనదీ, సంపూర్ణమైనదీ. ఇది ఎవరికైనా కలిగితే, అతనికి ఐదు భూతాలు లేవు, దృష్టికర్త, దృష్ట్యభ్రమ కూడా ఉండదు.
తదా మయైవం శుద్ధేన తత్ కృతం బ్రహ్మరూపిణా । బ్రహ్మరూపాద్ ఋతే కిఞ్చిద్ ఏతత్ కర్తుం న యుజ్యతే
అప్పుడు నేను పవిత్రమైన బ్రహ్మరూపంగా ఉండి, దానిని చేసాను. బ్రహ్మరూపాన్ని తప్ప మరేదీ చేయడం సాధ్యపడదు.
యదా సర్వమ్ ఇదం దృశ్యం జ్ఞాతం బ్రహ్మ నిరామయమ్ । తదా బ్రహ్మపదస్థేన మయాత్మైవైవమ్ ఈక్షితః
ఈ జగత్తు అంతా బాధలేని బ్రహ్మమయంగా తెలిసినప్పుడు, బ్రహ్మపదంలో స్థిరమైన నేను నా ఆత్మను ఇలానే చూశాను.
యదా పునర్ అహం పఞ్చభూతానీత్య్ ఏవ భావయన్ । భవామి జడ ఏవాహం తదా చేతామి కిం కిల
నానెను ఐదు భూతాలే అని ఎప్పుడూ భావిస్తే, అప్పుడు నేను చైతన్యంలేని వాడినైపోతాను. అప్పుడు నేను ఏదిని గురించి తెలుసుకోగలను?
సుప్తో ఽస్మీతి దృఢం భావం బుద్ధవాంశ్ చేతనో ఽపి సన్ । నైద్రమ్ ఏవైత్య్ అలం జాడ్యం న స చేతతి కిఞ్చన
ఒకవాడు 'నేను నిద్రలో ఉన్నాను' అని బలంగా అనుకుంటూ, చైతన్యంతో ఉన్నా, నిజంగా నిద్రించడు. అతడు కేవలం మూర్ఖుడిగా ఉంటాడు, ఏదీ గ్రహించడు.
యస్ తు ప్రజ్ఞాప్రబుద్ధాత్మా దేహస్ తస్యాధిభౌతికః । శామ్యత్య్ ఉదేతి విమలో బోధాత్మైవాతివాహికః
ఎవరికి జ్ఞానం ద్వారా ఆత్మ బోధతో మేల్కొన్నదో, అతని శరీరం భౌతికమైనదైనా, ప్రశాంతంగా, నిర్మలంగా మారుతుంది. అతని అసలు స్వరూపం చైతన్యమే అవుతుంది.
ఆతివాహికదేహేన తేన బోధాత్మనాణునా । బృహతా వా యథాకామం నిర్వాణాత్మా స తిష్ఠతే
ఆ చైతన్య స్వరూపమైన సూక్ష్మశరీరంతో, అది చిన్నదైనా, పెద్దదైనా తన ఇష్టానుసారం, ముక్తి పొందిన ఆత్మ స్థిరంగా ఉంటుంది.
బోధదేహేన హృదయం శిలానామ్ అప్య్ అభేదినా । ప్రవిశ్యాశు వినిర్యాతి యాతి పాతాలమ్ అమ్బరమ్
బోధరూపమైన దేహంతో, రాళ్ల గుండెల్లో కూడా నిరోధం లేకుండా ప్రవేశించి, వెంటనే బయటకు వచ్చి, పాతాళంలోనికైనా, ఆకాశంలోనికైనా వెళ్లగలడు.
తస్మాన్ మయా పురా రామ బోధదేహేన తత్ తదా । తథా కృతమ్ అనన్తేన చిన్మయవ్యోమరూపిణా
అందుకే రామా, నేను కూడా గతంలో, ఆ అనంతమైన, బోధతో కూడిన, ఆకాశస్వరూపమైన దేహంతో అలాగే చేసాను.
వజ్రపాషాణపాతాలనభోఽన్తరగమాగమాన్ । కుర్వతస్ తాదృశస్యాశు న విఘ్న ఉపజాయతే
వజ్రం, రాయి, పాతాళం, ఆకాశం — వీటిలో自在ంగా సంచరించే వానికి ఎలాంటి అడ్డంకీ ఎప్పుడూ కలగదు.
బోధమాత్రశరీరేణ యావద్ ఆస్తే జడేష్వ్ అసౌ । పదార్థేషు తథాభూతస్ తావత్ తత్రావతిష్ఠతే
ఆయన బోధమాత్రమైన దేహంతో, జడమైన వస్తువుల మధ్య ఎంతకాలం ఉన్నా, అచ్చం అలాగే ఆ వస్తువుల మధ్యే స్థిరంగా ఉంటాడు.
స్వేచ్ఛయైవ చలిత్వాథ తతో ఽన్యత్ర ప్రయాతి చేత్ । తత్ తత్రైవ స్థితిం యాతి తథైవాఙ్గ మతిర్ యథా
మనస్సు తన ఇష్టానుసారం కదిలి, తరువాత ఇంకెక్కడికైనా వెళ్లినా, అక్కడే ఆ మనస్సు స్థిరపడుతుంది, ప్రియమైనవాడా, మనస్సు ఎలా ఉంటుందో అలా.
బోధమాత్రం విదుర్ దేహమ్ ఆతివాహికమ్ అవ్యయమ్ । ఇదానీం త్వం తమ్ ఏవేహ బుద్ధో ఽనుభవసి స్వయమ్
ఈ శరీరం అనేది కేవలం జ్ఞానం మాత్రమే అని వారు తెలుసుకున్నారు; అది సూత్ష్మంగా, నశించని స్వరూపంతో ఉంటుంది. ఇప్పుడు నీవు కూడా అదే జ్ఞానాన్ని ఇక్కడ నీవే ప్రత్యక్షంగా అనుభవిస్తున్నావు.
చిన్మాత్రవ్యోమరూపో ఽస్మీత్య్ అర్కాదావ్ ఇతి బోధతః । ఆత్మైవాస్తమ్ ఉపానీతస్ సన్న్ ఏవాసన్న్ ఇవాత్మనా
'నేను కేవలం చైతన్యమే, ఆకాశంలా విస్తరించి ఉన్నాను' అని తెలుసుకున్నవాడు, సూర్యునిలోనైనా, ఎక్కడైనా ఉన్నా, ఆ ఆత్మే అక్కడ స్థిరమవుతుంది — అది నిజంగా ఉన్నా, తన వల్లే లేనట్టు అనిపిస్తుంది.
స్థితం స్వప్నాదిజగతి తమసేవాసతేవ వా । ఆవృతేనేవ వాన్యాసామ్ అలభ్యేన సతా దృశామ్
స్వప్నాది లోకాల్లో స్థిరంగా ఉన్నా, అది చీకటిలో ఉన్నట్టు, దాచబడ్డట్టు, లేక ఇంకేదో మూతపడినట్టు కనబడదు; నిజంగా ఉన్నా, కళ్లకు అందదు.
తరఙ్గలేఖయాఙ్గారసరితస్ స్వాఙ్గలగ్నయా । మనోరాజ్యశ్రియేవాశు ప్రోత్పన్నస్తబ్ధదేహయా
ఎంబర్లు పొంగిపోతున్న నదిలో అలల చిహ్నం లాగా, తన శరీరానికే అతుక్కుపోయినట్టుగా, మనసులో రాజ్య మహిమ ఒక్కసారిగా ఉద్భవించినట్టు, కఠినమైన శరీరంతో వెంటనే ప్రబలంగా కనిపిస్తుంది.
కజ్జలాలికయా వహ్నివిపినే పుష్పశోభయా । ఫుల్లత్స్థలామ్బుజాసారకింశుకాశోకరూపయా
పువ్వులతో అలంకరించబడిన అగ్ని అడవిలో కాజలు గీతలా, వికసిస్తున్న మైదానంలో కమలాలు, పలు పూలు, అశోకవృక్షాలు మెరిసిపోతున్న రూపంలా కనిపిస్తుంది.
వితతారమ్భయాప్య్ ఉచ్చైర్ జ్వాలాజాలతయేద్ధయా । ఉత్థాయోత్థాయ వలితం ఖలలక్ష్మ్యేవ లోలయా
ఎత్తుగా విస్తరించి, అగ్ని జ్వాలల వలయంలా దహించుతూ, మళ్లీ మళ్లీ పైకి లేచి, తిరుగుతూ, చంచలమైన అదృష్టంలా మారుతూ ఉంటుంది.
తేజస్తయాపి పరమాణుకణోదరే ఽపి దృష్టేత్థమ్ ఏవమ్ ఇహ రామ మయా జగచ్ఛ్రీః । అన్యా చ సా న చ చిదమ్బరతḫ పరస్మాత్ స్వప్నే పురాచలగణో ఽత్ర నిదర్శనం వః
ఒక చిన్న అణువులో కూడా వెలుగు ఎలా కనిపిస్తుందో, అలా రామా, ఈ లోక మహిమను నేను చూశాను. అది వేరేలా కూడా, వేరుకాదనిపించేదిగా కూడా ఉంది. అది చైతన్య ఆకాశంలా, స్వప్నంలో పర్వత సమూహం కనిపించడమే దీనికి ఉదాహరణ.
అథ వాతమయీం ధత్త్వా జగత్ప్రేక్షణకౌతుకాత్ । ధారణాం ధీరయా వృత్త్యా వాతతామ్ అహమ్ ఆగతః
ఆ సమయంలో, ఈ లోకాన్ని చూడాలనే ఆసక్తితో నేను గాలి రూపాన్ని ధరించి, స్థిరమైన మనస్సుతో ధారణ చేయడం వల్ల గాలి స్వరూపాన్ని పొందాను.
సమ్పన్నో ఽస్మ్య్ అనిలో వల్లీలలనాలోకలాసకః । కమలోత్పలకున్దాదిజాలకామోదపాలకః
నేను గాలిగా మారి, వల్లి లతలతో ఆడుకుంటూ, తామర, ఉట్తల, మల్లె మరియు ఇతర పుష్పాల సువాసనను కాపాడేవాడిని అయ్యాను.
శీకరోత్కరనీహారహేలాహరణతర్షులః । సురతశ్రాన్తసర్వాఙ్గసమాహ్లాదనహర్షులః
పొడి చినుకులు, పొగమంచును తుడిచివేయడంలో ఉత్సాహంగా ఉండి, ప్రేమలో అలసిపోయిన ప్రతి అవయవాన్ని సాంత్వనపరచడంలో ఆనందంతో నిండిపోయాను.
తృణగుల్మలతావల్లీదలతాణ్డవపణ్డితః । లతౌషధిఫలోల్లాసకుసుమామోదమణ్డితః
పుల్లలు, పొదలు, లతలు, వళ్ళీల నాట్యంలో నిపుణుడిని, మొక్కలు, పండ్లు వికసించే పరిమళంతో అలంకరించబడ్డవాడిని.
మృదుర్ మఙ్గలకాలేషు లలనాలకచాలకః । భీమ ఉత్పాతవాతేషు పర్ణవత్ప్రౌఢపర్వతః
శుభసమయాల్లో నేను మృదువుగా, స్త్రీల జుట్టు తడిపే గాలి వంటివాడిని; కానీ భయంకరమైన తుఫానుల్లో, ఆకులతో నిండిన పెద్ద కొండలా భయపెడతాను.
నన్దనే కున్దమన్దారమకరన్దరజోఽరుణః । నరకే ఽఙ్గారసమ్భారో భువి నీహారభాసురః
స్వర్గంలో నేను మల్లె, మందారపువ్వుల రేణువులతో ఎర్రగా మెరుస్తాను; నరకంలో మండుతున్న బొగ్గుల గుళికను; భూమిపై పొగమంచు వెలుగులా కనిపిస్తాను.
సాగరే ఽసరలావర్తలేఖానుమితసర్పణః । దివి వారిదసఞ్చారమృష్టామృష్టేన్దుదర్పణః
సముద్రంలో నా కదలికను అలల సున్నితమైన గీతల ద్వారా ఊహించవచ్చు; ఆకాశంలో నేను మేఘాలు, చంద్రుడు పోయే దారిని శుభ్రంగా మెరిపించే అద్దంలా ఉంటాను.
నక్షత్రక్షత్రసైన్యస్య రథో రంహోవిబృంహితః । త్రైలోక్యసిద్ధసఞ్చారవిమానధరణేహితః
నక్షత్రాలు, గ్రహాల సైన్యానికి యుద్ధంలో విస్తరించే రథం నేను; మూడు లోకాల్లో సంచరించే సిద్ధుల విమానాలకు ఆధారంగా నిలుస్తాను.