తన్మాత్రగణమ్ ఏతత్ సా స్వసఙ్కల్పాత్మకం చితిః । వేదనావసరే ఽణ్వౌఘమ్ అనాకారైవ పశ్యతి
ఈ సూక్ష్మభూతాల సమూహం నిజంగా ఆ చైతన్యమే, అది తన సంకల్పంతో ఏర్పడింది; అనుభూతి సమయంలో అది అణువుల సమూహాన్ని చూస్తుంది, కానీ తాను రూపం లేని దానిగా ఉంటుంది.
బీజం జగత్సు నను పఞ్చకమాత్రమ్ అస్య బీజం పరా వ్యవహితా చితిశక్తిర్ ఆద్యా । తజ్జం తద్ ఏవ భవతీతి సదానుభూతం చిన్మాత్రమ్ ఏకమ్ అజమ్ ఆద్యమ్ అతో జగచ్ఛ్రీః
ప్రపంచాల్లోని మూలం ఐదు సూక్ష్మభూతాలే; వాటికి అసలు కారణం దూరంగా ఉన్న పరాశక్తి అయిన చైతన్యం. దానినుంచి పుట్టినదంతా ఎప్పుడూ ఒక్కటే, జన్మలేని, ఆద్యమైన చైతన్యంగా అనుభూతి అవుతుంది. దానివల్లే ఈ జగత్తు మహిమ వెలుగుతుంది.
పరమే బ్రహ్మణి స్ఫారే సమే సమసమస్థితౌ । అనుత్పన్ననభస్తేజస్తమస్సత్తాదికాత్మని
అఖండమైన పరబ్రహ్మంలో, అది సమంగా వ్యాపించి, ఎటువంటి ఆకాశం, అగ్ని, చీకటి, సత్త్వాది లక్షణాలు పుట్టకుండా, సమంగా నిలిచి ఉంటుంది.
పూర్వం చేత్యత్వకలనం స్వచేత్యాంశస్య చేతనాత్ । ఉదేతి చిత్త్వకలనం చితిశక్తిత్వచేతనాత్
ముందుగా, మనస్సులోని ఏదో భాగాన్ని తెలుసుకునే బుద్ధి వల్ల 'ఇది ఒక వస్తువు' అనే భావన కలుగుతుంది. ఆ తర్వాత, అదే చైతన్యశక్తి వల్ల 'ఇది మనస్సు' అనే భావన ఏర్పడుతుంది.
తతో జీవత్వకలనం చేత్యసమ్పోషచేతనాత్ । తతో ఽహమ్భావకలనం చేత్యైకపరతావశాత్
అదే మనస్సు తెలుసుకునే వాటిని పోషించడంవల్ల 'జీవుడు' అనే భావన కలుగుతుంది. ఆ తర్వాత, తెలుసుకునే వాటిలోనే పూర్తిగా లీనమై ఉండటం వల్ల 'నేను' అనే భావన పుడుతుంది.
తతో బుద్ధిత్వకలనమ్ అహన్తాపరిణామతః । ఏతద్ ఏవ మనస్తాదిశబ్దతన్మాత్రకాదిమత్
'నేను' అనే భావన మారిపోవడం వల్ల 'బుద్ధి' అనే భావన కలుగుతుంది. ఇదే మనస్సు, మొదలైన పదాలు, సూత్రభూతమైన పదార్థాలు, వాటి ఫలితాలు అన్నీ కలిగి ఉంటుంది.
ఔచ్ఛూన్యాద్ అన్యతన్మాత్రభావనాద్ భూతరూపిణః । అయమ్ ఇత్థం మహాగుల్మో జగదాదిర్ విలోక్యతే
శూన్యత లేకపోవడం వల్ల, ఇతర సూక్ష్మ తత్త్వాలపై మనసు నిలిపినప్పుడు, భూతాల రూపాలు ఏర్పడతాయి. ఇలానే ఈ మహా అడవి లాంటి ప్రపంచం ఎలా మొదలైందో మనం చూస్తాము.
ఝగిత్య్ ఏవ క్రమేణేతి స్వప్నే పురమ్ ఇవాకృతమ్ । మహాకాశమహాటవ్యామ్ ఉద్భూయోద్భూయ నశ్యతామ్
ఒక కలలో పట్టణం కనిపించినట్టు, ఈ ప్రపంచం ఒక్కసారిగా, వరుసగా పుట్టి, మళ్లీ మళ్లీ అంతరించిపోతూ, విస్తారమైన ఆకాశంలో, పెద్ద అడవిలో కనిపిస్తుంది.
జగత్కరఞ్జకుఞ్జానాం బీజమ్ ఏతద్ అవాపజమ్ । నాపేక్షతే కిఞ్చిద్ అపి క్షితివార్యనిలాదికమ్
ఈ ప్రపంచపు వనాలు, గుళ్ళు అన్నిటికీ కారణమైన విత్తనం — ఇది చైతన్యంతో పుట్టింది. ఇది భూమి, నీరు, గాలి లేదా ఇంకేదైనా మీద ఆధారపడదు.
ఏతచ్ చిదాత్మకం పశ్చాత్ కిలోర్వ్యాది కరిష్యతి । స్వప్నసంవిత్పురమ్ ఇవ చిన్మాత్రాత్మకమ్ ఏవ తత్
ఇది చైతన్య స్వరూపమే కావడంతో, తర్వాత భూమి మొదలైనవన్నీ దీనివల్ల కలుగుతాయి. కలలో పట్టణం ఎలా కేవలం చైతన్యంతోనే ఏర్పడుతుందో, ఇదీ అంతే.
జగదాద్యఙ్కురం యత్రతత్రస్థమ్ అపి ముఞ్చతి । జగతః పఞ్చకం బీజం పఞ్చకస్య చిద్ అవ్యయా
ప్రపంచానికి మొగ్గను ఎక్కడ ఉన్నా అది విడిచిపెడుతుంది. ప్రపంచానికి విత్తనం ఐదు భాగాలు. ఆ ఐదింటికి మారని చైతన్యం విత్తనం.
యద్ బీజం తత్ ఫలం విద్ధి తస్మాద్ బ్రహ్మమయం జగత్ । ఏవమ్ ఏష మహాకాశే సర్గాదౌ పఞ్చకో గణః
విత్తనం ఎలా ఉంటే ఫలం కూడా అలానే ఉంటుందని తెలుసుకో. అందుకే ఈ ప్రపంచం బ్రహ్మస్వరూపమే. సృష్టి ఆరంభంలో ఈ ఐదు భాగాల సమూహం మహాశూన్యంలో ఉద్భవిస్తుంది.
చిచ్ఛక్త్యాకాశభూతాత్మా కల్పితో ఽస్తి న వాస్తవః । అనేనోచ్ఛూనతామ్ ఏత్య యద్ అపీదం వితన్యతే
చైతన్యం, ఆకాశం, భూతాల కలయికగా ఉన్న ఈ ఐదు భాగాల సమూహం ఊహించిందే, అది నిజంగా లేదు. దీని వల్లే ఇక్కడ ఉన్నదంతా విస్తరించిపోతుంది.
తద్ అప్య్ ఆకాశరూపాత్మ కలనాత్మ న సన్మయమ్ । న క్వచిన్ నామ తత్ సిద్ధం యద్ అసిద్ధేన సాధ్యతే
అది కూడా ఆకాశ స్వరూపంగా, ఊహతోనే ఉండి, నిజంగా ఉన్నది కాదు. స్థిరంగా లేని దానితో ఏదీ ఎప్పుడూ స్థిరపడదు.
ఖరూపం యద్ వికల్పాత్మ కథం తత్ సత్యతామ్ ఇయాత్ । అథ చేత్ పఞ్చకం బ్రహ్మ బ్రహ్మాత్మకతయా తయా
ఖాళీ స్థితి, కల్పనల రూపమైనది, అది నిజమైనదిగా ఎలా మారుతుంది? ఐతే, ఆ ఐదు భాగాలూ పరబ్రహ్మమే అయితే, అవి పరబ్రహ్మ స్వరూపంగా ఉంటాయి.
తత్ పఞ్చకవిధిప్రౌఢో బ్రహ్మైవ త్రిజగద్భ్రమః । యథా స్ఫురతి సర్గాదావ్ ఏష పఞ్చకసమ్భవః
ఆ ఐదు విధానాల పరిపక్వతతో ఏర్పడినది పరబ్రహ్మే. అదే మూడు లోకాల మాయ. సృష్టి ప్రారంభంలో అది ఎలా వెలుగులోకి వస్తుందో, అలాగే ఈ ఐదు భాగాలు ఉద్భవిస్తాయి.
తథైవాద్యేహ భూతత్వే యాతి కారణతాం స్వయమ్ । ఏవం న జాయతే కిఞ్చిజ్ జగజ్ జాతం చ లక్ష్యతే
అదే విధంగా, సృష్టి ఆరంభంలో ఆ ఐదు భాగాలే మూలకారణంగా మారతాయి. ఈ విధంగా, ఏదీ నిజంగా పుట్టదు, అయినా జగత్తు పుట్టినట్టుగా కనిపిస్తుంది.
స్వప్నసఙ్కల్పపురవద్ అసత్ సద్ అనుభూయతే । బ్రహ్మాకాశః పరాకాశో జీవాకాశత్వమ్ ఆత్మని
కలలో ఊహించిన నగరంలా, అసత్యమూ సత్యంగా అనుభూతి అవుతుంది. పరబ్రహ్మాకాశం, బాహ్యాకాశం, జీవాత్మాకాశం అన్నీ మనలోనే ఉన్నాయి.
ఇతి వేత్త్య్ అవదాతాత్మా పృథ్వ్యాదీనామ్ అసమ్భవాత్ । ఇత్య్ ఏష జీవః కథితో వ్యోమ్ని ఖాత్మా యథోదితః
ఇలా, శుద్ధమైన మనసున్నవాడు భూమి మొదలైన పదార్థాలు నిజంగా ఉత్పత్తి కావని తెలుసుకుంటాడు. ఈ విధంగా, జీవుడు అంతరాల స్వరూపంగా, ఇంతకు ముందు చెప్పినట్టు, వివరించబడతాడు.
జీవాకాశస్ త్వ్ ఇమం దేహం యథా విన్దతి తచ్ ఛృణు । జీవాకాశః ఖమ్ ఏవాసౌ తస్మింస్ తు పరమామ్బరే
ఇప్పుడు ఆ అంతరాల స్వరూపమైన జీవుడు ఈ శరీరాన్ని ఎలా పొందుతాడో విను. జీవాంతరాళం అంటే అదే ఖం, అది పరమమైన విశాలతలో ఉంటుంది.
అత్ర తేజఃకణో ఽస్మీతి స్వయం చేతతి చిన్తయా । తమ్ ఏవోచ్ఛూనమ్ ఇవ సద్ భావయత్య్ ఆత్మనామ్బరే
ఇక్కడ ఒక వెలుగు కణం 'నేనే ఇది' అని తన ఆలోచనతో భావిస్తుంది. అది తానే ఆత్మాకాశంలో ఉన్నదిగా, ఉన్నదిగా ఊహించుకుంటుంది.
అసద్ ఏవ సదాకారం సఙ్కల్పేన్దుర్ యథా శశమ్ । తమ్ ఏవ భావయన్ ద్రష్టృదృశ్యరూపతయా స్థితః । ఏక ఏవ ద్వితామ్ ఏతి స్వప్నే స్వమృతిబోద్ధృవత్
నిజంగా లేనిది కూడా నిజమైన రూపాన్ని సంతరించుకుంటుంది, ఎలా అంటే మనసులో ఊహించిన చంద్రుడు ఆకాశంలో కనిపించడంలా. దాన్ని మనసులో ఉంచుకుంటూ, తానే దర్శించేవాడిగా, దర్శించబడేదిగా నిలుస్తాడు. ఒకే ఒక్కటి కలలో లేదా తన మరణాన్ని తెలుసుకునే సమయంలో రెండుగా మారుతుంది.
కిఞ్చిత్ స్థౌల్యమ్ ఇవాదత్తే తతస్ తారకతాం విదన్ । యథాభావిత్వమ్ అత్రార్థభావితాచ్ చిత్స్వరూపతః
అది కొద్దిగా దృఢతను సంతరించుకుని, తారగా తాను కనిపిస్తుంది. మనసు ఎలా భావిస్తే, ఆ భావన ప్రకారం అర్థం, ఆ చైతన్య స్వరూపం నుంచే ఉద్భవిస్తుంది.
ఖ ఏవ ఖాత్మా సతతో ఽప్య్ అయం సో ఽహమ్ ఇతి స్వయమ్ । చిత్త్వాత్ ప్రత్యయమ్ ఆదత్తే స్వప్నే త్వమ్ ఇవ పాన్థతామ్
ఈ ఆత్మ ఎప్పుడూ ఆకాశమే. అయినా, 'నేనే ఈవాణ్ని' అని తానుగా అనుకుంటుంది. తన చైతన్య గుణంతో, వ్యక్తిత్వ భావనను స్వీకరిస్తుంది. నీవు కలలో ప్రయాణికుడవైనట్టు ఇది కూడా అలా అవుతుంది.
తారకాకారమ్ ఆకారం భావిదేహాభిధం తతః । భావయన్ యాతి తద్భావం చిత్తం చేత్యార్థతామ్ ఇవ
తార ఆకారాన్ని, భావన ద్వారా ఏర్పడిన దేహమని ఊహించుకుంటే, అది ఆ స్థితికే చేరుతుంది. మనసు ఏదిని భావిస్తే, దానికి తగిన స్వరూపాన్ని పొందుతుంది.
పరిత్యజ్యేవ తద్ బాహ్యం తతస్ తారకకోటరే । అన్తర్ భాతి బహిస్స్థో ఽపి పర్వతో మకురే యథా
బయటి దాన్ని వదిలేసినట్టు చేసి, ఆ తార మధ్యలో లోపల వెలిగిపోతుంది. అయినా, అది బయటే ఉంటుంది. ఇది అద్దంలో పర్వతం ప్రతిబింబించినట్టు.
కూపసంస్థం యథా దేహం సముద్గకగతం చ వా । స్వప్నసఙ్కల్పయోస్ సంవిద్ వేత్త్య్ ఏవం జీవకో ఽణుకే
ఎలా ఒక శరీరం బావిలో ఉన్నా లేదా బయటికి వచ్చినా, కలలో గాని ఊహలో గాని మనసు దాన్ని తెలుసుకుంటుందో, అలాగే జీవుడు కూడా అణువులోని విషయాలను గ్రహిస్తాడు.
ఖరూపతారకాన్తస్స్థో జీవో యచ్ చేతతి స్వయమ్ । తద్ ఏతద్ బుద్ధిచిత్తాది జ్ఞానసన్తానరూపకమ్
కఠినమైన నక్షత్రంలాంటి తత్వంలో జీవుడు ఉండి, తనంతట తానే ఆలోచిస్తాడు. ఇదే బుద్ధి, మనస్సు మొదలైనవిగా జ్ఞానప్రవాహంగా మారుతుంది.
జీవాకాశస్ తతస్ తత్ర తారకాకాశకోశగః । ప్రేక్షే ఽహమ్ ఇతి భావేన ద్రష్టుం ప్రసరతీవ ఖే
అక్కడ నుంచి, నక్షత్రాకారమైన పొరలో ఉన్న జీవుని అంతరిక్షం 'నేను చూస్తున్నాను' అన్న భావంతో ఆకాశంలోకి వ్యాపించేలా అనిపిస్తుంది.
తతో రన్ధ్రద్వయేనేవ భావిబాహ్యాభిధం పునః । యేన పశ్యతి తన్ నేత్రయుగ్మం నామ్నా భవిష్యతి
తర్వాత, రెండు రంధ్రాల ద్వారా, బయట కనిపించేది మళ్లీ ప్రతిఫలిస్తుంది. దానితో చూస్తాడో దానిని తరువాత కన్నుల జంట అని పిలుస్తారు.