వ్యోమోత్పలే కోశచక్రం వాడవం తిమిరార్ణవే । బ్రహ్మాణ్డసదనే దీపో వృక్షో దినఫలావలేః
ఆకాశంలో కమలాల చక్రంలా, చీకటి సముద్రంలో అగ్నిలా, బ్రహ్మాండ గృహంలో దీపంలా, పగటి ఫలాలతో నిండిన వృక్షంలా ఉన్నావు.
రసాయనహ్రదాకారమ్ ఇన్దుత్వం వదనం దివః । నిశానిశాచరీహాసో వికాసో రజనీదిశామ్
ఆకాశానికి ముఖంగా అమృత సరస్సులా ఉండే చంద్రుడు, రాత్రి అనగా రజనిదేవి చిరునవ్వుల వికాసం, రాత్రి దిశలు విస్తరించడమే.
జగల్లావణ్యలక్ష్మీనాం సర్వాసామ్ ఉపమాస్పదమ్ । రజనీరోహిణీనారీకైరవాణాం పరం ప్రియమ్
ఈ ప్రకృతి అందమంతా, ఐశ్వర్యమంతా, రాత్రికి, రోహిణి, అందమైన స్త్రీలకు, రాత్రిపూట వికసించే కలువలకు ఎంతో ప్రియమైనది.
నేత్రవృన్దం ఖశక్రస్య ద్యులతాపుష్పజాలకమ్ । స్వర్గౌకోమషకవ్యూహం తారకాపటలం పృథు
ఆకాశంలో మెరిసే నక్షత్రాలు, ఆకాశానికి కన్నుల్లా మెరిసిపోతూ, ఆ పరిమళదారుల పువ్వుల వలయంగా, స్వర్గంలో మృదువుగా ఎగిరే పురుగుల సమూహంలా, విస్తారంగా ప్రకాశించే నక్షత్ర సమూహంగా కనిపిస్తాయి.
వణిఙ్మార్గే వణిగ్ఘస్తతలతోలనదోలితమ్ । రత్నత్వం జలకల్లోలహస్తాన్దోలితమ్ అబ్ధిభిః
వ్యాపారి మార్గంలో, వ్యాపారి చేతిలో తూకం వేసినట్టు ఊగిపోతుంది; సముద్రంలో, అలలు ఆభరణంలా దానిని ఊపుతుంటాయి.
అబ్దాబ్ధౌ శఫరావర్తమ్ అబ్దాగే మఞ్జరీగణః । అబ్దాద్రౌ దావదహనో వైద్యుతం ద్యోతనం తరౌ
సముద్రంలో అది చిన్న చేపల గుండ్రంగా తిరుగడిలా ఉంటుంది; నదిలో పుష్పగుచ్ఛంలా కనిపిస్తుంది; కొండపై అడవిదీపంలా, చెట్టుపై మెరుస్తున్న మెరుపులా ప్రకాశిస్తుంది.
దారుదారుణదుర్వారం దీప్తం జ్వలనచాలనమ్ । యజ్ఞాగ్నిదాహకల్పాన్తవిస్ఫోటకఠినారవమ్
దారుణంగా మండిపడుతూ, ఆగని మంటలతో చుట్టుముట్టి, యుగాంతంలో యజ్ఞాగ్ని పేలినట్లు భయంకరమైన గర్జనతో ఎగిసిపడుతున్న అగ్ని.
కచత్కాఞ్చనమాణిక్యముక్తామణిమయం మహః । తమస్తాం నీతమ్ ఆక్షిప్య పాణ్డిత్యమ్ ఇవ పామరైః
బంగారం, మాణిక్యం, ముత్యాలు, రత్నాల వెలుగు, అజ్ఞానులు పాండిత్యాన్ని లాక్కెళ్లినట్లుగా, చీకటిలోకి లాక్కెళ్లబడింది.
విశ్రాన్తం స్తనతుఙ్గేషు ముక్తాహారతయా మయా । అసురోరగగన్ధర్వనరనాయకయోషితామ్
అది అసురులు, పాములు, గంధర్వులు, మానవుల నాయకుల భార్యల ఎత్తైన వక్షోజాలపై ముత్యాల హారంలా విశ్రాంతిగా ఉన్నదాన్ని నేను చూశాను.
పాదాహతిశతం మార్గే తిలకత్వం వధూముఖే । ఖద్యోతేన మయా లబ్ధం పశ్యావస్థాసు చాపలమ్
వెళ్లే దారిలో వంద అడుగుల ముద్రలతో అది వధువు ముఖంలో తిలకంలా మారుతుంది; జ్యోతిర్గుడ్డుతో దాని చంచలత్వాన్ని ఎన్నో పరిస్థితుల్లో నేను చూశాను.
క్వచిద్ విద్యుత్తయాభ్రేషు శఫర్యేవార్ణవేష్వ్ ఇహ । ఖస్థేషు విహృతం చారు వార్యావర్తవిరావిషు
ఎక్కడో మేఘాల్లో మెరుపు మెరిపినట్టు, లేదా సముద్రంలో చిన్న చేప తేలియాడినట్టు, ఇక్కడ ఆత్మ ఆకాశంలో, నీటి ప్రవాహాల మధ్య అందంగా సంచరిస్తుంది.
క్వచిద్ దీపతయా నీపకలికాకోమలాఙ్గయా । అన్తḫపురేషు కాన్తానాం సురతాలోకనం కృతమ్
మరోచోట దీపకాంతిలో, యువతియొక్క మృదువైన అవయవాలతో, అంతఃపురాల్లో ప్రేమికుల సంయోగ దర్శనం వెలుగులోకి వస్తుంది.
క్వచిత్ కజ్జలజాలస్య జ్వాలాత్వేన కచాకృతేః । ఖే ఽన్తర్ నిలీనం కూర్మాఙ్గసఙ్ఘేనేవ స్వకోటరే
కొన్నిసార్లు కాజల్తెరలో, జ్వాలలాగా జడలో, ఆత్మ ఆకాశంలో దాగి ఉంటుంది; అది తన గుహలో దాగున్న తాబేలుల గుంపులా ఉంటుంది.
కల్పాన్తేషు క్వచిత్ సర్వజగద్గ్రాసఘనశ్రమాత్ । ఖే కజ్జలాసితే లీనం రుద్ధే ఽభ్ర ఇవ విద్యుతా
కాలాంతంలో, సమస్త లోకాన్ని గ్రహించడంలో అలసిపోయి, ఆత్మ ఆకాశంలో నల్లటి చీకటిలో లీనమై ఉంటుంది; అది మేఘం ఆపివేసిన మెరుపులా ఉంటుంది.
క్వచిద్ ఆకల్పమ్ ఆపీయ వడవాగ్నితయా జలమ్ । జగత్సు గగనేనేవ న తృప్తం జలరాశిషు
కొన్నిసార్లు, సముద్రాల లోపల దాగి ఉన్న అగ్ని లాగా, నీటిని మొత్తం తాగేసినా, ఆకాశం, ప్రపంచాల్లో ఎంతటి నీటి సముదాయాలు ఉన్నా, తృప్తి చెందదు.
క్వచిద్ ఉల్ముకదన్తేన మయా జ్వాలాభుజాత్మనా । విలోలధూమావర్తోగ్రకున్తలేనాకులౌజసా
మరొక చోట, మంటలతో కూడిన పళ్లతో, అగ్నిలా స్వభావంతో, నేను, తిరుగుతున్న పొగతో, ఉగ్రంగా ముడిపడిన జుట్టుతో, తీవ్రమైన శక్తితో కలవరపడతాను.
పురపల్వలవాహేషు కవలీకృతజన్తునా । కృతాష్ టకారాẖ కాష్ఠాదిపదార్థాస్వాదనోదితాః
పట్టణపు చెరువుల ప్రవాహాల్లో, జీవులను మింగినప్పుడు, కలప మొదలైన పదార్థాలను రుచి చూసిన ఆనందంలో, 'ట' అనే శబ్దాలు ఉద్భవిస్తాయి.
హతేన శస్త్రపాషాణైర్ అయḫపిణ్డాదివాసినా । హన్తృదాహార్థమ్ ఉద్గీర్ణాẖ కణాẖ కోపలవాẖ క్వచిత్
కొన్నిసార్లు, ఆయుధాలు లేదా రాళ్లతో గాయపడి, ఇనుప గడ్డిలో నివసించేవాడి చేతిలో, హంతకుడిని కాల్చేందుకు కోపపు చినుకుల్లా రేణువులు బయటకు వస్తాయి.
క్వచిన్ మహాశిలాకోశే పాషాణమణినా మయా । సమస్తభూతాదృశ్యేన స్థితం యుగశతాన్య్ అపి
ఒకప్పుడు, ఒక గొప్ప రాతి గుహలో, రాయిలో దాగిన రత్నంలా, నేను అన్ని జీవులకు కనబడకుండా, వందల యుగాల పాటు అక్కడే ఉన్నాను.
మునే తస్యామ్ అవస్థాయామ్ అనుభూతం త్వయా సుఖమ్ । ఉత దుẖఖమ్ ఇతి బ్రూహి బోధాయ మమ మానద
మహర్షీ, ఆ స్థితిలో నీకు సుఖమా లేక దుఃఖమా అనుభవమైంది? గౌరవాన్ని ఇచ్చేవాడా, నాకు అర్థమయ్యేలా చెప్పు.
యథా యాతి నరస్ సుప్తో జడతాం చేతనో ఽపి సన్ । చిద్వ్యోమ గచ్ఛద్ దృశ్యత్వం తథా జాడ్యం ప్రచేతతి
ఎలా అంటే, ఒక మనిషి జాగృతిలో ఉన్నా, నిద్రలోకి వెళ్ళినప్పుడు మూర్ఛిత స్థితిలోకి పోతాడో, అలాగే చైతన్యం జ్ఞానాకాశంలోకి వెళ్ళినప్పుడు, ఆ మూర్ఛితత్వం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది.
ఆత్మానం చేతతి బ్రహ్మ పృథ్వ్యాదీవ యదా తదా । సుప్తం జడమ్ ఇవాస్తే ఽన్తస్ స్యాద్ అస్య న తద్ అన్యథా
ఆత్మ తనను తాను పరబ్రహ్మంగా, భూమి మొదలైన పదార్థాల్లా భావించినప్పుడు, అది లోపల నిద్రలో ఉన్న మూర్ఛితమైనదిలా ఉంటుంది; ఇలా కాకపోతే అలా ఉండదు.
వస్తుతస్ త్వ్ అస్య ఖోర్వ్యాది నాసద్రూపం న సన్మయమ్ । ద్రష్టృదృశ్యమ్ ఇవాభాతి బ్రహ్మైవైతత్ సమం స్థితమ్
నిజంగా, దీనికి ఖం, భూమి వంటి భూతాల స్వరూపం లేదు, అసలు లేనిది కూడా కాదు. ఇది దృష్టికర్త, దృష్టి అనే భావంగా కనిపించినా, ఇది సమంగా నిలిచిన పరబ్రహ్మమే.
ఏతత్ సత్యం పరిజ్ఞానం యస్యోత్పన్నమ్ అఖణ్డితమ్ । న తస్య పఞ్చభూతాని న ద్రష్టృదృశ్యవిభ్రమః
ఈ జ్ఞానం నిజమైనదీ, సంపూర్ణమైనదీ. ఇది ఎవరికైనా కలిగితే, అతనికి ఐదు భూతాలు లేవు, దృష్టికర్త, దృష్ట్యభ్రమ కూడా ఉండదు.
తదా మయైవం శుద్ధేన తత్ కృతం బ్రహ్మరూపిణా । బ్రహ్మరూపాద్ ఋతే కిఞ్చిద్ ఏతత్ కర్తుం న యుజ్యతే
అప్పుడు నేను పవిత్రమైన బ్రహ్మరూపంగా ఉండి, దానిని చేసాను. బ్రహ్మరూపాన్ని తప్ప మరేదీ చేయడం సాధ్యపడదు.
యదా సర్వమ్ ఇదం దృశ్యం జ్ఞాతం బ్రహ్మ నిరామయమ్ । తదా బ్రహ్మపదస్థేన మయాత్మైవైవమ్ ఈక్షితః
ఈ జగత్తు అంతా బాధలేని బ్రహ్మమయంగా తెలిసినప్పుడు, బ్రహ్మపదంలో స్థిరమైన నేను నా ఆత్మను ఇలానే చూశాను.
యదా పునర్ అహం పఞ్చభూతానీత్య్ ఏవ భావయన్ । భవామి జడ ఏవాహం తదా చేతామి కిం కిల
నానెను ఐదు భూతాలే అని ఎప్పుడూ భావిస్తే, అప్పుడు నేను చైతన్యంలేని వాడినైపోతాను. అప్పుడు నేను ఏదిని గురించి తెలుసుకోగలను?
సుప్తో ఽస్మీతి దృఢం భావం బుద్ధవాంశ్ చేతనో ఽపి సన్ । నైద్రమ్ ఏవైత్య్ అలం జాడ్యం న స చేతతి కిఞ్చన
ఒకవాడు 'నేను నిద్రలో ఉన్నాను' అని బలంగా అనుకుంటూ, చైతన్యంతో ఉన్నా, నిజంగా నిద్రించడు. అతడు కేవలం మూర్ఖుడిగా ఉంటాడు, ఏదీ గ్రహించడు.
యస్ తు ప్రజ్ఞాప్రబుద్ధాత్మా దేహస్ తస్యాధిభౌతికః । శామ్యత్య్ ఉదేతి విమలో బోధాత్మైవాతివాహికః
ఎవరికి జ్ఞానం ద్వారా ఆత్మ బోధతో మేల్కొన్నదో, అతని శరీరం భౌతికమైనదైనా, ప్రశాంతంగా, నిర్మలంగా మారుతుంది. అతని అసలు స్వరూపం చైతన్యమే అవుతుంది.
ఆతివాహికదేహేన తేన బోధాత్మనాణునా । బృహతా వా యథాకామం నిర్వాణాత్మా స తిష్ఠతే
ఆ చైతన్య స్వరూపమైన సూక్ష్మశరీరంతో, అది చిన్నదైనా, పెద్దదైనా తన ఇష్టానుసారం, ముక్తి పొందిన ఆత్మ స్థిరంగా ఉంటుంది.