నభస్తలగతాసఙ్ఖ్యనక్షత్రమణిమాలితః । దినర్తువత్సరావర్తో వాడవాగ్న్యాదిఫేనిలః
ఆకాశంలో లెక్కలేనన్ని నక్షత్రాల హారంతో అలంకరించబడి, రోజులు, ఋతువులు, సంవత్సరాలు తిరుగుతూ, సముద్రాగ్ని వంటివాటితో నిండిన నురుగు లాంటి సముద్రం —
చన్ద్రార్కాదితరఙ్గో ఽన్తరజడో ఽపఙ్కిలో మహాన్ । బృహద్బ్రహ్మాణ్డఖాతస్థో నిత్యమ్ ఏకార్ణవో ఽక్షయః
చంద్రుడు, సూర్యుడు వంటి అలలతో, లోపల స్థిరంగా ఉన్నా మలినం కానిది, విస్తారంగా, మహా బ్రహ్మాండపు గర్భంలో నిలిచి, ఎప్పటికీ ఒక్కటే, ఎప్పటికీ తరిగిపోని సముద్రం —
హేమాదిషు సువర్ణత్వం నరాదిషు పరాక్రమః । కాచకచ్యం చ రత్నాదిష్వ్ అర్కాదిష్వ్ అవభాసనమ్
లోహాల్లో బంగారం, మనుషుల్లో ధైర్యం, రత్నాల్లో పారదశ్యం, సూర్యుడు మొదలైన వాటిలో ప్రకాశం —
జ్యోత్స్నా ముఖేన్దుబిమ్బేషు పక్ష్మలేక్షణలక్ష్మసు । స్రవత్స్నేహామృతాపూరో హాసస్ సౌహార్దభాసనమ్
ముఖచంద్రాల్లో జ్యోత్స్న, కళ్ల పొడవైన రెప్పల్లో మెరుపు, ప్రేమతో పొంగిపొర్లే అమృతం, నవ్వులో స్నేహపు కాంతి —
కపోలబాహునేత్రాక్షిభ్రూకరాలకలాసకః । నిజో ఽజేయతయా జాతో విలాసẖ కామినీజనే
స్త్రీల అందం అనేది వారి స్వభావంలోనే ఉన్న ఓ అజేయమైన ఆకర్షణ వల్ల కలుగుతుంది. వారి కనుపాపలు, చేతులు, కళ్లూ, కనుబొమ్మలు, వంకర జుట్టు ఇలా అన్నింటిలోనూ ఆ కరుణామయమైన చలనం కనిపిస్తుంది.
తృణీకృతత్రిభువనం చపేటాస్ఫోటితద్విషమ్ । శిరస్సు వజ్రీకరణం వీర్యం సింహాదిచేతసి
సింహాదుల మనసుల్లో ఉన్న వారి ధైర్యం వల్ల మూడు లోకాలు కూడా తక్కువగా కనిపిస్తాయి. శత్రువులను ఒక్క చెంపపెట్టు కొట్టి భయపెడతారు. వారి తలలు వజ్రంలా కఠినంగా మారిపోతాయి.
కటుకఙ్కటకుట్టాకఖడ్గసఙ్ఘట్టటాఙ్కృతేః । పటుస్ఫుటాస్ఫోటరటి భటేష్వ్ అటనమ్ ఉద్భటమ్
యుద్ధంలో వీరులతో కలిసి తిరిగే వారి ధైర్యం, కఠినమైన ఖడ్గాల మోగింపు, గట్టిగా కొట్టే శబ్దం, పోరాట గోలతో స్పష్టంగా తెలుస్తుంది.
దేవేషు దానవారిత్వం సురారిత్వం సురారిషు । సర్వభూతేషు సౌజస్త్వమ్ ఉన్నామస్ స్థావరాదిషు
దేవతల్లో వారు దానవులను అడ్డుకుంటారు; దానవుల్లో దేవతలకు శత్రువులుగా ఉంటారు; అన్ని జీవుల్లో వారు తేజస్సుగా ఉంటారు; స్థావరాదులలో పైకి పెరుగుదలగా కనిపిస్తారు.
అథ హేమ భవన్ భాస్వాంస్ తత్రాహమ్ అనుభూతవాన్ । జగదాకాశకోశేషు తేషు తామరసేక్షణ
ఓ బంగారు వర్ణుడా, ప్రకాశవంతుడా, కమలదళ నయనుడా, ఆ విశ్వంలోని ఆకాశ విస్తారాల్లో నేను నిన్ను అనుభవించాను.
దిగన్తదశకాస్తీర్ణైẖ కరజాలైర్ జగత్ఖగమ్ । గృహ్ణద్ అద్ర్యఙ్గమ్ అర్కత్వం గ్రామవద్దృష్టభూతలమ్
పది దిశలకు వ్యాపించిన కిరణాలతో, వేళ్ల వలయంతో పక్షిలా జగత్తును పట్టుకుని, కొండను ఆలింగనం చేసి, సూర్యుడై, భూమిని ఊరును చూసినట్లు చూచాను.
వ్యోమోత్పలే కోశచక్రం వాడవం తిమిరార్ణవే । బ్రహ్మాణ్డసదనే దీపో వృక్షో దినఫలావలేః
ఆకాశంలో కమలాల చక్రంలా, చీకటి సముద్రంలో అగ్నిలా, బ్రహ్మాండ గృహంలో దీపంలా, పగటి ఫలాలతో నిండిన వృక్షంలా ఉన్నావు.
రసాయనహ్రదాకారమ్ ఇన్దుత్వం వదనం దివః । నిశానిశాచరీహాసో వికాసో రజనీదిశామ్
ఆకాశానికి ముఖంగా అమృత సరస్సులా ఉండే చంద్రుడు, రాత్రి అనగా రజనిదేవి చిరునవ్వుల వికాసం, రాత్రి దిశలు విస్తరించడమే.
జగల్లావణ్యలక్ష్మీనాం సర్వాసామ్ ఉపమాస్పదమ్ । రజనీరోహిణీనారీకైరవాణాం పరం ప్రియమ్
ఈ ప్రకృతి అందమంతా, ఐశ్వర్యమంతా, రాత్రికి, రోహిణి, అందమైన స్త్రీలకు, రాత్రిపూట వికసించే కలువలకు ఎంతో ప్రియమైనది.
నేత్రవృన్దం ఖశక్రస్య ద్యులతాపుష్పజాలకమ్ । స్వర్గౌకోమషకవ్యూహం తారకాపటలం పృథు
ఆకాశంలో మెరిసే నక్షత్రాలు, ఆకాశానికి కన్నుల్లా మెరిసిపోతూ, ఆ పరిమళదారుల పువ్వుల వలయంగా, స్వర్గంలో మృదువుగా ఎగిరే పురుగుల సమూహంలా, విస్తారంగా ప్రకాశించే నక్షత్ర సమూహంగా కనిపిస్తాయి.
వణిఙ్మార్గే వణిగ్ఘస్తతలతోలనదోలితమ్ । రత్నత్వం జలకల్లోలహస్తాన్దోలితమ్ అబ్ధిభిః
వ్యాపారి మార్గంలో, వ్యాపారి చేతిలో తూకం వేసినట్టు ఊగిపోతుంది; సముద్రంలో, అలలు ఆభరణంలా దానిని ఊపుతుంటాయి.
అబ్దాబ్ధౌ శఫరావర్తమ్ అబ్దాగే మఞ్జరీగణః । అబ్దాద్రౌ దావదహనో వైద్యుతం ద్యోతనం తరౌ
సముద్రంలో అది చిన్న చేపల గుండ్రంగా తిరుగడిలా ఉంటుంది; నదిలో పుష్పగుచ్ఛంలా కనిపిస్తుంది; కొండపై అడవిదీపంలా, చెట్టుపై మెరుస్తున్న మెరుపులా ప్రకాశిస్తుంది.
దారుదారుణదుర్వారం దీప్తం జ్వలనచాలనమ్ । యజ్ఞాగ్నిదాహకల్పాన్తవిస్ఫోటకఠినారవమ్
దారుణంగా మండిపడుతూ, ఆగని మంటలతో చుట్టుముట్టి, యుగాంతంలో యజ్ఞాగ్ని పేలినట్లు భయంకరమైన గర్జనతో ఎగిసిపడుతున్న అగ్ని.
కచత్కాఞ్చనమాణిక్యముక్తామణిమయం మహః । తమస్తాం నీతమ్ ఆక్షిప్య పాణ్డిత్యమ్ ఇవ పామరైః
బంగారం, మాణిక్యం, ముత్యాలు, రత్నాల వెలుగు, అజ్ఞానులు పాండిత్యాన్ని లాక్కెళ్లినట్లుగా, చీకటిలోకి లాక్కెళ్లబడింది.
విశ్రాన్తం స్తనతుఙ్గేషు ముక్తాహారతయా మయా । అసురోరగగన్ధర్వనరనాయకయోషితామ్
అది అసురులు, పాములు, గంధర్వులు, మానవుల నాయకుల భార్యల ఎత్తైన వక్షోజాలపై ముత్యాల హారంలా విశ్రాంతిగా ఉన్నదాన్ని నేను చూశాను.
పాదాహతిశతం మార్గే తిలకత్వం వధూముఖే । ఖద్యోతేన మయా లబ్ధం పశ్యావస్థాసు చాపలమ్
వెళ్లే దారిలో వంద అడుగుల ముద్రలతో అది వధువు ముఖంలో తిలకంలా మారుతుంది; జ్యోతిర్గుడ్డుతో దాని చంచలత్వాన్ని ఎన్నో పరిస్థితుల్లో నేను చూశాను.
క్వచిద్ విద్యుత్తయాభ్రేషు శఫర్యేవార్ణవేష్వ్ ఇహ । ఖస్థేషు విహృతం చారు వార్యావర్తవిరావిషు
ఎక్కడో మేఘాల్లో మెరుపు మెరిపినట్టు, లేదా సముద్రంలో చిన్న చేప తేలియాడినట్టు, ఇక్కడ ఆత్మ ఆకాశంలో, నీటి ప్రవాహాల మధ్య అందంగా సంచరిస్తుంది.
క్వచిద్ దీపతయా నీపకలికాకోమలాఙ్గయా । అన్తḫపురేషు కాన్తానాం సురతాలోకనం కృతమ్
మరోచోట దీపకాంతిలో, యువతియొక్క మృదువైన అవయవాలతో, అంతఃపురాల్లో ప్రేమికుల సంయోగ దర్శనం వెలుగులోకి వస్తుంది.
క్వచిత్ కజ్జలజాలస్య జ్వాలాత్వేన కచాకృతేః । ఖే ఽన్తర్ నిలీనం కూర్మాఙ్గసఙ్ఘేనేవ స్వకోటరే
కొన్నిసార్లు కాజల్తెరలో, జ్వాలలాగా జడలో, ఆత్మ ఆకాశంలో దాగి ఉంటుంది; అది తన గుహలో దాగున్న తాబేలుల గుంపులా ఉంటుంది.
కల్పాన్తేషు క్వచిత్ సర్వజగద్గ్రాసఘనశ్రమాత్ । ఖే కజ్జలాసితే లీనం రుద్ధే ఽభ్ర ఇవ విద్యుతా
కాలాంతంలో, సమస్త లోకాన్ని గ్రహించడంలో అలసిపోయి, ఆత్మ ఆకాశంలో నల్లటి చీకటిలో లీనమై ఉంటుంది; అది మేఘం ఆపివేసిన మెరుపులా ఉంటుంది.
క్వచిద్ ఆకల్పమ్ ఆపీయ వడవాగ్నితయా జలమ్ । జగత్సు గగనేనేవ న తృప్తం జలరాశిషు
కొన్నిసార్లు, సముద్రాల లోపల దాగి ఉన్న అగ్ని లాగా, నీటిని మొత్తం తాగేసినా, ఆకాశం, ప్రపంచాల్లో ఎంతటి నీటి సముదాయాలు ఉన్నా, తృప్తి చెందదు.
క్వచిద్ ఉల్ముకదన్తేన మయా జ్వాలాభుజాత్మనా । విలోలధూమావర్తోగ్రకున్తలేనాకులౌజసా
మరొక చోట, మంటలతో కూడిన పళ్లతో, అగ్నిలా స్వభావంతో, నేను, తిరుగుతున్న పొగతో, ఉగ్రంగా ముడిపడిన జుట్టుతో, తీవ్రమైన శక్తితో కలవరపడతాను.
పురపల్వలవాహేషు కవలీకృతజన్తునా । కృతాష్ టకారాẖ కాష్ఠాదిపదార్థాస్వాదనోదితాః
పట్టణపు చెరువుల ప్రవాహాల్లో, జీవులను మింగినప్పుడు, కలప మొదలైన పదార్థాలను రుచి చూసిన ఆనందంలో, 'ట' అనే శబ్దాలు ఉద్భవిస్తాయి.
హతేన శస్త్రపాషాణైర్ అయḫపిణ్డాదివాసినా । హన్తృదాహార్థమ్ ఉద్గీర్ణాẖ కణాẖ కోపలవాẖ క్వచిత్
కొన్నిసార్లు, ఆయుధాలు లేదా రాళ్లతో గాయపడి, ఇనుప గడ్డిలో నివసించేవాడి చేతిలో, హంతకుడిని కాల్చేందుకు కోపపు చినుకుల్లా రేణువులు బయటకు వస్తాయి.
క్వచిన్ మహాశిలాకోశే పాషాణమణినా మయా । సమస్తభూతాదృశ్యేన స్థితం యుగశతాన్య్ అపి
ఒకప్పుడు, ఒక గొప్ప రాతి గుహలో, రాయిలో దాగిన రత్నంలా, నేను అన్ని జీవులకు కనబడకుండా, వందల యుగాల పాటు అక్కడే ఉన్నాను.
మునే తస్యామ్ అవస్థాయామ్ అనుభూతం త్వయా సుఖమ్ । ఉత దుẖఖమ్ ఇతి బ్రూహి బోధాయ మమ మానద
మహర్షీ, ఆ స్థితిలో నీకు సుఖమా లేక దుఃఖమా అనుభవమైంది? గౌరవాన్ని ఇచ్చేవాడా, నాకు అర్థమయ్యేలా చెప్పు.