అన్ధకారస్య దైన్యస్య సమస్తగుణనాశినః । అదృశ్యం దృశ్యమ్ అనిశం సర్వస్య గుణశాలినః
చీకటి దుఃఖం అన్నిటినీ నాశనం చేసే స్వభావం కలది. అది కనబడదు కానీ ఎప్పుడూ కనిపించేలా ఉంటుంది, ఎందుకంటే అది అన్ని మంచి లక్షణాలున్న వాటిలో ఎప్పుడూ ఉంటుంది.
తమస్తమాలపరశుḫ పరశుద్ధికరం పదమ్ । సువర్ణమణిమాణిక్యముక్తాదిజనజీవితమ్
అజ్ఞాన చీకటిని తొలగించే గొడ్డలి లాంటి పరమ పదం, పరిపూర్ణ పవిత్రతను ఇస్తుంది; అది బంగారం, రత్నాలు, ముత్యాలు, విలువైన వాటికి జీవితం లాంటిది.
శుక్లకృష్ణారుణాదీనాం భిత్త్యఙ్గోత్సఙ్గశాయినామ్ । పుత్రాణామ్ ఇవ వర్ణానాం సర్వేషాం దేహదḫ పితా
తెల్ల, నలుపు, ఎరుపు వంటి రంగులు గోడలపై, అవయవాలపై, ఒడిలో విశ్రాంతి తీసుకుంటున్నట్లుగా ఉంటాయి. ఇవన్నీ రంగులకు తండ్రిలా, శరీరం తన పిల్లలకు తండ్రిలా ఉంటుంది.
ఘనస్నేహదశం పృథ్వ్యా రక్షితానిలవేధనమ్ । గృహం ప్రతి ఘనానన్దైర్ ధృతదీపకపుత్రకమ్
భూమిలోని ముద్దైన, పోషకమైన తేమను గాలి దెబ్బల నుంచి కాపాడుతూ, ప్రతి ఇల్లు లోపల ఆనందంతో నిండిపోయి, దీపాలను ప్రియమైన పిల్లలలా పట్టుకుని ఉంది.
దృష్టం పాతాలకేష్వ్ ఈషత్ తమోరూపిషు పావనమ్ । అర్ధదృష్టం రజోరూపే భూతలే భూతమాలితే
అది పాతాళాల్లో, కొద్దిగా చీకటి రూపాలను పవిత్రం చేస్తూ కనిపించింది; ధూళి రూపాల్లో అరవైపు కనిపిస్తూ, భూమిని మరియు జీవులను వెలిగించింది.
సత్త్వాత్మసు మహాసత్త్వం నిత్యస్థం దేవసద్మసు । జగజ్జీర్ణకుటీదీపẖ కూపో ఽన్ధతమసో మహాన్
సత్త్వగుణం ఉన్న ప్రాణుల్లో, గొప్ప సత్త్వము దేవతల గృహాల్లో ఎప్పుడూ ఉంటుంది; ఈ లోకపు పాడుబడిన గుడిసెలో దీపంలా, అది అంధకారానికి గొప్ప బావిలా ఉంటుంది.
దిగ్వధూవిమలాదర్శో నిశానీహారమారుతః । సత్త్వం చన్ద్రార్కవహ్నీనాం కుఙ్కుమాలేపనం దివః
దిక్కుల యువతికి ముద్దుబొమ్మలాంటి నిర్మలమైన అద్దం, రాత్రి పొగను పారదోలే గాలి, చంద్రుడు, సూర్యుడు, అగ్ని వీరి సారాంశం, ఆకాశానికి కుంకుమ పూసినట్టు ఉండే ప్రకాశం—
కేదారం దినసస్యానాం తమోఽమ్బూనామ్ అవగ్రహః । నభẖకాచబృహత్పాత్రక్షాలనామ్బు సముల్లసత్
పగటి పంటలకు పొలం, చీకటి మేఘాల సమాహారం, ఆకాశపు పెద్ద పాత్రను వర్షపు నీళ్ళు కడిగినట్టు వెలుగు—
సత్తాప్రదతయార్థానాం ప్రకాశకతయాపి చ । చిన్మాత్రపరమార్థస్య సహోదర ఇవానుజః
విషయాలకు ఉనికిని ఇచ్చేలా, వాటిని వెలుగులో చూపేలా ఉండే ఇది, పరిపూర్ణమైన చైతన్యానికి తమ్ముడిలా ఉంటుంది.
క్రియాకమలినీభానుర్ భూతలోదరజీవితమ్ । రూపాలోకమనస్కారచమత్కారే చితిర్ యథా
క్రియ అనే కమలానికి సూర్యుడిలా, భూమి గర్భంలో జీవం లా, రూపం, వెలుగు, మనస్సు ఆశ్చర్యానికి మూలంగా ఉండే చైతన్యం కూడా అలానే ఉంటుంది.
నభస్తలగతాసఙ్ఖ్యనక్షత్రమణిమాలితః । దినర్తువత్సరావర్తో వాడవాగ్న్యాదిఫేనిలః
ఆకాశంలో లెక్కలేనన్ని నక్షత్రాల హారంతో అలంకరించబడి, రోజులు, ఋతువులు, సంవత్సరాలు తిరుగుతూ, సముద్రాగ్ని వంటివాటితో నిండిన నురుగు లాంటి సముద్రం —
చన్ద్రార్కాదితరఙ్గో ఽన్తరజడో ఽపఙ్కిలో మహాన్ । బృహద్బ్రహ్మాణ్డఖాతస్థో నిత్యమ్ ఏకార్ణవో ఽక్షయః
చంద్రుడు, సూర్యుడు వంటి అలలతో, లోపల స్థిరంగా ఉన్నా మలినం కానిది, విస్తారంగా, మహా బ్రహ్మాండపు గర్భంలో నిలిచి, ఎప్పటికీ ఒక్కటే, ఎప్పటికీ తరిగిపోని సముద్రం —
హేమాదిషు సువర్ణత్వం నరాదిషు పరాక్రమః । కాచకచ్యం చ రత్నాదిష్వ్ అర్కాదిష్వ్ అవభాసనమ్
లోహాల్లో బంగారం, మనుషుల్లో ధైర్యం, రత్నాల్లో పారదశ్యం, సూర్యుడు మొదలైన వాటిలో ప్రకాశం —
జ్యోత్స్నా ముఖేన్దుబిమ్బేషు పక్ష్మలేక్షణలక్ష్మసు । స్రవత్స్నేహామృతాపూరో హాసస్ సౌహార్దభాసనమ్
ముఖచంద్రాల్లో జ్యోత్స్న, కళ్ల పొడవైన రెప్పల్లో మెరుపు, ప్రేమతో పొంగిపొర్లే అమృతం, నవ్వులో స్నేహపు కాంతి —
కపోలబాహునేత్రాక్షిభ్రూకరాలకలాసకః । నిజో ఽజేయతయా జాతో విలాసẖ కామినీజనే
స్త్రీల అందం అనేది వారి స్వభావంలోనే ఉన్న ఓ అజేయమైన ఆకర్షణ వల్ల కలుగుతుంది. వారి కనుపాపలు, చేతులు, కళ్లూ, కనుబొమ్మలు, వంకర జుట్టు ఇలా అన్నింటిలోనూ ఆ కరుణామయమైన చలనం కనిపిస్తుంది.
తృణీకృతత్రిభువనం చపేటాస్ఫోటితద్విషమ్ । శిరస్సు వజ్రీకరణం వీర్యం సింహాదిచేతసి
సింహాదుల మనసుల్లో ఉన్న వారి ధైర్యం వల్ల మూడు లోకాలు కూడా తక్కువగా కనిపిస్తాయి. శత్రువులను ఒక్క చెంపపెట్టు కొట్టి భయపెడతారు. వారి తలలు వజ్రంలా కఠినంగా మారిపోతాయి.
కటుకఙ్కటకుట్టాకఖడ్గసఙ్ఘట్టటాఙ్కృతేః । పటుస్ఫుటాస్ఫోటరటి భటేష్వ్ అటనమ్ ఉద్భటమ్
యుద్ధంలో వీరులతో కలిసి తిరిగే వారి ధైర్యం, కఠినమైన ఖడ్గాల మోగింపు, గట్టిగా కొట్టే శబ్దం, పోరాట గోలతో స్పష్టంగా తెలుస్తుంది.
దేవేషు దానవారిత్వం సురారిత్వం సురారిషు । సర్వభూతేషు సౌజస్త్వమ్ ఉన్నామస్ స్థావరాదిషు
దేవతల్లో వారు దానవులను అడ్డుకుంటారు; దానవుల్లో దేవతలకు శత్రువులుగా ఉంటారు; అన్ని జీవుల్లో వారు తేజస్సుగా ఉంటారు; స్థావరాదులలో పైకి పెరుగుదలగా కనిపిస్తారు.
అథ హేమ భవన్ భాస్వాంస్ తత్రాహమ్ అనుభూతవాన్ । జగదాకాశకోశేషు తేషు తామరసేక్షణ
ఓ బంగారు వర్ణుడా, ప్రకాశవంతుడా, కమలదళ నయనుడా, ఆ విశ్వంలోని ఆకాశ విస్తారాల్లో నేను నిన్ను అనుభవించాను.
దిగన్తదశకాస్తీర్ణైẖ కరజాలైర్ జగత్ఖగమ్ । గృహ్ణద్ అద్ర్యఙ్గమ్ అర్కత్వం గ్రామవద్దృష్టభూతలమ్
పది దిశలకు వ్యాపించిన కిరణాలతో, వేళ్ల వలయంతో పక్షిలా జగత్తును పట్టుకుని, కొండను ఆలింగనం చేసి, సూర్యుడై, భూమిని ఊరును చూసినట్లు చూచాను.
వ్యోమోత్పలే కోశచక్రం వాడవం తిమిరార్ణవే । బ్రహ్మాణ్డసదనే దీపో వృక్షో దినఫలావలేః
ఆకాశంలో కమలాల చక్రంలా, చీకటి సముద్రంలో అగ్నిలా, బ్రహ్మాండ గృహంలో దీపంలా, పగటి ఫలాలతో నిండిన వృక్షంలా ఉన్నావు.
రసాయనహ్రదాకారమ్ ఇన్దుత్వం వదనం దివః । నిశానిశాచరీహాసో వికాసో రజనీదిశామ్
ఆకాశానికి ముఖంగా అమృత సరస్సులా ఉండే చంద్రుడు, రాత్రి అనగా రజనిదేవి చిరునవ్వుల వికాసం, రాత్రి దిశలు విస్తరించడమే.
జగల్లావణ్యలక్ష్మీనాం సర్వాసామ్ ఉపమాస్పదమ్ । రజనీరోహిణీనారీకైరవాణాం పరం ప్రియమ్
ఈ ప్రకృతి అందమంతా, ఐశ్వర్యమంతా, రాత్రికి, రోహిణి, అందమైన స్త్రీలకు, రాత్రిపూట వికసించే కలువలకు ఎంతో ప్రియమైనది.
నేత్రవృన్దం ఖశక్రస్య ద్యులతాపుష్పజాలకమ్ । స్వర్గౌకోమషకవ్యూహం తారకాపటలం పృథు
ఆకాశంలో మెరిసే నక్షత్రాలు, ఆకాశానికి కన్నుల్లా మెరిసిపోతూ, ఆ పరిమళదారుల పువ్వుల వలయంగా, స్వర్గంలో మృదువుగా ఎగిరే పురుగుల సమూహంలా, విస్తారంగా ప్రకాశించే నక్షత్ర సమూహంగా కనిపిస్తాయి.
వణిఙ్మార్గే వణిగ్ఘస్తతలతోలనదోలితమ్ । రత్నత్వం జలకల్లోలహస్తాన్దోలితమ్ అబ్ధిభిః
వ్యాపారి మార్గంలో, వ్యాపారి చేతిలో తూకం వేసినట్టు ఊగిపోతుంది; సముద్రంలో, అలలు ఆభరణంలా దానిని ఊపుతుంటాయి.
అబ్దాబ్ధౌ శఫరావర్తమ్ అబ్దాగే మఞ్జరీగణః । అబ్దాద్రౌ దావదహనో వైద్యుతం ద్యోతనం తరౌ
సముద్రంలో అది చిన్న చేపల గుండ్రంగా తిరుగడిలా ఉంటుంది; నదిలో పుష్పగుచ్ఛంలా కనిపిస్తుంది; కొండపై అడవిదీపంలా, చెట్టుపై మెరుస్తున్న మెరుపులా ప్రకాశిస్తుంది.
దారుదారుణదుర్వారం దీప్తం జ్వలనచాలనమ్ । యజ్ఞాగ్నిదాహకల్పాన్తవిస్ఫోటకఠినారవమ్
దారుణంగా మండిపడుతూ, ఆగని మంటలతో చుట్టుముట్టి, యుగాంతంలో యజ్ఞాగ్ని పేలినట్లు భయంకరమైన గర్జనతో ఎగిసిపడుతున్న అగ్ని.
కచత్కాఞ్చనమాణిక్యముక్తామణిమయం మహః । తమస్తాం నీతమ్ ఆక్షిప్య పాణ్డిత్యమ్ ఇవ పామరైః
బంగారం, మాణిక్యం, ముత్యాలు, రత్నాల వెలుగు, అజ్ఞానులు పాండిత్యాన్ని లాక్కెళ్లినట్లుగా, చీకటిలోకి లాక్కెళ్లబడింది.
విశ్రాన్తం స్తనతుఙ్గేషు ముక్తాహారతయా మయా । అసురోరగగన్ధర్వనరనాయకయోషితామ్
అది అసురులు, పాములు, గంధర్వులు, మానవుల నాయకుల భార్యల ఎత్తైన వక్షోజాలపై ముత్యాల హారంలా విశ్రాంతిగా ఉన్నదాన్ని నేను చూశాను.
పాదాహతిశతం మార్గే తిలకత్వం వధూముఖే । ఖద్యోతేన మయా లబ్ధం పశ్యావస్థాసు చాపలమ్
వెళ్లే దారిలో వంద అడుగుల ముద్రలతో అది వధువు ముఖంలో తిలకంలా మారుతుంది; జ్యోతిర్గుడ్డుతో దాని చంచలత్వాన్ని ఎన్నో పరిస్థితుల్లో నేను చూశాను.