జగన్మృగతృడమ్బూని భాన్తి సంవిది సంవిదః । న బాహ్యమ్ అస్తి నాబాహ్యం ఖే తద్ వ్యోమ తథా స్థితమ్
ఈ లోకమంతా మృగత్రిష్ణలో కనిపించే నీటిలా, మనసులోనే మనసుకే కనిపిస్తుంది. బయట అని ఏదీ లేదు, బయట కాదు అని కూడా కాదు. ఆ ఖగోళంలో అది అలా నిలిచి ఉంటుంది.
మరౌ నాస్త్య్ ఏవ సలిలం సంవిత్ పశ్యతి తత్ తథా । నిర్మూలమ్ అన్తస్సన్తప్తా స్వసమ్భ్రమవతీ భ్రమమ్
ఎడారిలో నిజంగా నీరు ఉండదు, కానీ మనసు దాన్ని నీటిలా చూస్తుంది. అలాగే, కారణం లేకుండా లోపల తపిస్తూ, మనసు తన భ్రమలో తానే తిప్పుకుంటూ తిరుగుతుంది.
నాస్త్య్ ఏవ బ్రహ్మణి జగత్ సంవిత్ పశ్యతి తత్ తథా । నిర్మూలమ్ ఏవ సంవిత్త్వాద్ ఏవ భ్రాన్తేశ్ చ సమ్భ్రమమ్
బ్రహ్మంలో లోకం అసలు లేదు, కానీ మనసు దాన్ని అలా చూస్తుంది. అది కారణం లేకుండా, మనసు వల్లే, భ్రమ కలిగిన కలవరంతోనే ఉత్పన్నమవుతుంది.
అసద్ ఏవేదమ్ ఆభాతి హృద్య్ ఏవ జగద్ ఆతతమ్ । సఙ్కల్పనమనోరాజ్యకథాస్వప్నపురాదివత్
ఈ లోకం మన హృదయంలో విస్తరించి ఉన్నా, అది అసత్యంగానే కనిపిస్తుంది. మన ఊహలు, కలలు, పాత కథలు, గగనకోటలు లాంటి వాటిలా ఇది కూడా కేవలం కల్పన మాత్రమే.
పార్శ్వసుప్తజనస్వప్నస్ తచ్చిత్తావేశనం వినా । యథా న కిఞ్చిత్ తచ్చిత్తావేశనాత్ త్వ్ అనుభూయతే
మన పక్కన నిద్రపోతున్నవాడి కలను మనం అతని మనస్సులోకి ప్రవేశించకుండా అనుభవించలేము కదా. అలాగే, మనస్సులోకి ప్రవేశించకుండా ఏదీ మనకు అనుభూతి కాదు.
తథా న కిఞ్చిత్ ఏవేదం చిత్తావేశేన వేద్యతే । ఆదర్శబిమ్బితాకారం దృష్టమ్ అప్య్ అన్యథా త్వ్ అసత్
ఇక్కడ కూడా మనస్సులో లీనమై చూడకుండా ఏదీ నిజంగా గ్రహించబడదు. అద్దంలో ప్రతిబింబంగా కనిపించినా అది వాస్తవంగా లేదు.
ఆధిభౌతికభావేన నేత్రేణ యది లక్ష్యతే । తత్ తన్ న దృశ్యతే కిఞ్చిద్ గిరిర్ ఏవోపదృశ్యతే
బాహ్యదేహంతో, కళ్ళతో చూస్తే, నిజంగా ఏదీ కనిపించదు — కొండే కనిపిస్తున్నట్టు అనిపిస్తుంది.
ఆతివాహికదేహేన పరబోధదృశా యది । ప్రేక్ష్యతే దృశ్యతే సర్గḫ పరమాత్మైవ వామలః
అయితే, సూక్ష్మదేహంతో, ఉన్నత జ్ఞానదృష్టితో చూస్తే, ఈ సృష్టి అంతా పరమాత్మ స్వరూపమే, నిర్మలమైనదే అనిపిస్తుంది.
సర్వత్ర సర్గనిర్మాణం ప్రజ్ఞాలోకేన లక్ష్యతే । బ్రహ్మాత్మైవాన్యథా త్వ్ ఏతన్ న కిఞ్చిద్ అపి లక్ష్యతే
ప్రపంచ సృష్టి అన్నది ఎక్కడ చూసినా జ్ఞానమయమైన వెలుగుతోనే గ్రహించబడుతుంది. లేకపోతే, బ్రహ్మం అయిన ఆత్మ తప్ప ఇంకొకటి ఏమీలేదు.
యత్ పశ్యత్య్ అవదాతా ధీస్ సోపపత్తివిచారణా । న తన్ నేత్రైస్ త్రిభిశ్ శర్వో నేన్ద్రో నేత్రశతైర్ అపి
శుద్ధమైన బుద్ధి యుక్తిగా విచారించి ఏది చూస్తుందో, దాన్ని శివుడు తన మూడు కళ్లతోనైనా, ఇంద్రుడు వంద కళ్లతోనైనా చూడలేరు.
యథా ఖమ్ ఆవృతం సర్గైస్ తథా భూర్ ఇతి బుద్ధవాన్ । తదాహమ్ అభవం ధ్యాతా ధరాధారణయా యుతః
ఎలా ఆకాశం సృష్టులతో కప్పబడి ఉంటుందో, అలాగే 'ఇది భూమి' అని తెలుసుకున్న నేను, భూమిని మోయగల శక్తితో ధ్యానంలో లీనమైనవాడిని అయ్యాను.
తయా ధరాధారణయా ధరారూపధరో ఽభవమ్ । అత్యజన్న్ ఏవ చిద్వ్యోమవపుస్ సమ్రాడ్ ఇవాచిరాత్
ఆ భూమిని మోయగల శక్తితోనే నేను భూమి రూపాన్ని ధరించాను. అయినా, చైతన్య స్వరూపాన్ని వదలకుండా, రాజు ఒక్క క్షణంలో ఎలా మారుతాడో అలా ఉన్నాను.
ధరాధారణయాశ్వ్ ఏవ ధరాధాతూదరం గతః । ద్వీపాద్రితృణవృక్షాది దేహే ఽహమ్ అనుభూతవాన్
భూమిని మోయడానికీ ఒక ఆధారం ఉన్నట్టు, నేనూ భూమి లోపలికి ప్రవేశించి, ఈ శరీరంలో ద్వీపాలు, పర్వతాలు, గడ్డి, చెట్లు మొదలైనవి అనుభవించాను.
సమ్పన్నో ఽస్మ్య్ అథ భూపీఠం నానావనతనూరుహమ్ । నానారత్నావలీవ్యాప్తం నానానగరభూషణమ్
తర్వాత నేను భూమి మీదివాడినై,色色ల అడవులు, రకరకాల మొక్కలు, అనేక రత్నాల హారాలు, అనేక నగరాలతో అలంకరించబడ్డ వాడిని.
గ్రామగహ్వరపర్వాఢ్యం పాతాలసుషిరోదరమ్ । కులాచలభుజాశ్లిష్టద్వీపాబ్ధివలయాన్వితమ్
ఈ భూమి గ్రామాలు, లోయలు, పర్వతాలతో సంపన్నంగా ఉంది; లోపల గుహలు, పాతాళ మార్గాలు ఉన్నాయి; గొప్ప పర్వత శ్రేణుల చేత పట్టుకుని, ద్వీపాలు, సముద్రాలతో చుట్టుముట్టబడి ఉంది.
తృణౌఘతనురోమాఢ్యం గిరిషణ్డకగుల్ఫకమ్ । దిగ్వారణకటవ్యూఢం ధృతం శేషశిరశ్శతైః
ఈ భూమి గడ్డి సమూహాలతో, శరీర రోమాల్లా మెత్తగా ఉంది; పర్వత శ్రేణులు కాళ్ల మడమలవంటి వన్నీ; దిక్కుల సరిహద్దుల్లో అడవులతో బలపరచబడి, శేషుని వందల తలల చేత మోయబడుతోంది.
హ్రియమాణం మహీపాలైశ్ శోభమానం తథర్తుభిః । ప్రాణిభిర్ భుజ్యమానాఙ్గం వర్ధమానం వ్యవస్థయా
రాజులు నన్ను వశపరచుకుంటూ, ఋతువుల ప్రకారం అందంగా మారుతూ, నా అవయవాలను ప్రాణులు అనుభవిస్తూ, వారి చర్యలతో నేను స్థిరంగా పెరుగుతూ ఉన్నాను.
హిమవద్విన్ధ్యసుస్కన్ధం సుమేరూదారకన్ధరమ్ । గఙ్గాదిసరిదాపూరముక్తాహారరణత్తను
హిమవంతు, వింధ్య పర్వతాలు నా భుజాలవంటివి, సుమేరు పర్వతం నా మెడలా ఉన్నది, గంగా వంటి నదులు నన్ను నింపాయి, ముత్యాల హారాలతో అలంకరించబడ్డాను.
గుహాగహనకచ్ఛాది సాగరాదర్శమణ్డలమ్ । మరూషరస్థలశ్వైత్ర్యమ్ అమ్బరామ్బరసున్దరమ్
గుహలు, దట్టమైన అడవులు, ముద్దులు, సముద్రపు వలయము అద్దంలా, ఎడారులు, తెల్లని మైదానాలు, ఆకాశపు అందమైన విస్తీర్ణాలతో నేను అలంకరించబడ్డాను.
భూతపూరైḫ పరాపూర్ణం పరిధూతం మహార్ణవైః । అలఙ్కృతం పుష్పవనైస్ సమాలబ్ధం రజోగణైః
అనేక జీవులతో నిండిపోయి, మహాసముద్రాలతో చుట్టుముట్టబడి, పుష్పవనాలతో అలంకరించబడి, ధూళి మేఘాలతో కప్పబడి ఉన్నాను.
నిత్యం కృషీవలైẖ కృష్టం వీజితం శిశిరానిలైః । తాపితం తపనైస్ తప్తైర్ ఉక్షితం ప్రావృడమ్బుభిః
ఈ భూమిని రైతులు ఎప్పుడూ దున్నుతారు, విత్తనాలు వేస్తారు, చలికాలపు గాలులతో చల్లబడుతుంది, ఎండలో మండిపోతుంది, వానకాలంలో వానతో తడుస్తుంది.
విపులాగ్రస్థలోరస్కం పద్మాకరశతేక్షణమ్ । సితాసితఘనోష్ణీషం దశాశోదరమన్దిరమ్
ఇది విశాలమైన ఎత్తైన ఛాతీతో, వందల పద్మపూల వంటి కళ్లతో, తెలుపు నలుపు తలపాగాలతో, పది దిక్కుల నివాసంగా ఉంది.
లోకాలోకమహాఖాతవలయోగ్రాస్యభీషణమ్ । అనన్తభూతసఙ్ఘాతపరిస్పన్దైకచేతనమ్
లోకాలొక పర్వతపు పెద్ద గుహల వాపు నోట్లతో భయంకరంగా కనిపిస్తుంది, అంతులేని జీవ సమూహాన్ని కదిలించే ఒకే ఒక చైతన్యంతో నడుస్తుంది.
వ్యాప్తమ్ అన్తర్ బహిశ్ చైవ నానాభూతగణైḫ పృథక్ । దేవదానవగన్ధర్వైర్ బహిర్ అన్తస్ తు కీటకైః
ఇది లోపల బయటా ఎన్నో జీవ సమూహాలతో నిండిపోయింది; బయట దేవతలు, దానవులు, గంధర్వులు ఉండగా, లోపల పురుగులు ఉంటాయి.
పాతాలేన్ద్రియరన్ధ్రేషు నాగాసురక్రిమివ్రజైః । సప్తస్వ్ అర్ణవకోశేషు నానాజాతిజలేచరైః
పాతాళంలో ఉన్న రంధ్రాల్లో, మన ఇంద్రియాల్లో, పాములు, రాక్షసులు, పురుగులు గుంపులుగా నివసిస్తున్నాయి. అలాగే, ఏడు సముద్రపు పొరల్లో ఎన్నో రకాల జలజంతువులు, ఇతర జలచరాలు జీవిస్తున్నాయి.
వ్యాప్తం నదీవనసముద్రదిగన్తశైలద్వీపాబ్దజన్తువిజయస్థలజఙ్గలౌఘైః । నానావనావలితమణ్డలకోట్టషణ్డవల్లీసరస్సరిదరాతిరణాబ్జషణ్డైః
ఈ భూమి నదులు, అడవులు, సముద్రాలు, దిక్కులు, పర్వతాలు, ద్వీపాలు, అనేక జంతువుల గుంపులతో నిండిపోయింది. ఎన్నో రకాల వనమండలాలు, చెట్ల గుంపులు, వల్లీలు, సరస్సులు, వాగులు, ఎడారులు, తామరపూల సమూహాలతో అలంకరించబడి ఉంది.
భూపీఠేన సతా తత్ర మయా తదను మానద । అనుభూతం నదనదీనాదినేదం దినే దినే
భూమిని నా ఆసనంగా చేసుకుని, ఓ దయామయుడా, నేను ప్రతి రోజు నదుల, వాగుల ధ్వనులు, లోకంలోని శబ్దాలను అనుభవించాను.
క్వచిన్ మరణసాక్రన్దనారీకరుణవేదనమ్ । క్వచిద్ ఉత్తాణ్డవస్త్రైణమహోత్సవమహాసుఖమ్
ఎక్కడో మరణానికి విలపిస్తున్న స్త్రీల హృదయవేదన వినిపించింది; మరికొన్ని చోట్ల ఉత్సవాల ఆనందం, ప్రేమికుల సంతోషం కనిపించింది.
క్వచిద్ దుర్వారదుర్భిక్షదురాక్రన్దదురీహితమ్ । క్వచిత్ సకలసస్యౌఘసమ్పన్నఘనసౌహృదమ్
కొన్ని చోట్ల తట్టుకోలేని కరవు, ఏడుపు, దురదృష్టం కనిపిస్తాయి; మరికొన్ని చోట్ల పుష్కలమైన పంటలు, అందరిలోనూ గాఢమైన స్నేహం ఉంటాయి.
క్వచిద్ అగ్నిమహాదాహదగ్ధదేశోగ్రరోదనమ్ । క్వచిజ్ జలప్లవాలూనపురపత్తనఖణ్డకమ్
కొన్ని ప్రాంతాల్లో పెద్ద అగ్నిప్రమాదం వల్ల భూములు కాలిపోవడంతో తీవ్రమైన రోదనం వినిపిస్తుంది; మరికొన్ని చోట్ల భారీ వరదలతో పట్టణాలు, నగరాలు పూర్తిగా ధ్వంసమైపోతాయి.