తథైవాత్మని సర్గాదావ్ అనుభూతẖ ఖరూపిణి । హృది సర్గోదయో ఽనన్యరూపస్ స్వాకారరూపతః
అదేవిధంగా, సృష్టి ప్రారంభంలో, ఆకాశ స్వరూపమైన మన అంతరాత్మలో, మన హృదయంలో ఈ జగత్తు తన స్వరూపంతో, మనకు వేరుగా కాకుండా, అనుభవించబడుతుంది.
ఆకాశరూప ఆకాశే పరమాకాశ కథ్యతామ్ । భూయో నిపుణబోధాయ కథం సర్గḫ ప్రవర్తతే
ఆకాశ స్వరూపుడా, ఆకాశంలో ఉన్న పరమాకాశాన్ని నాకు వివరించు. మరింత లోతుగా అర్థం చేసుకోవడానికి, సృష్టి ఎలా జరుగుతుందో మళ్లీ చెప్పు.
శృణు రామ యథా తత్ర స్వయమ్భూత్వం మయా తదా । అనుభూతమ్ అసత్ సద్వద్ ఇదం స్వప్ననరోపమమ్
రామా, విను. అప్పట్లో అక్కడ నేను ఎలా స్వయంగా ఉద్భవించానో, ఈ జగత్తు నిజమైనదిగా కాకపోయినా, నిజమైనదిలా, కలలో మనిషిలా అనుభవించానో చెబుతాను.
తమ్ ఆలోక్య మహాకల్పసంరమ్భం వ్యోమరూపిణా । భాగే ఽన్యత్ర శరీరస్య సంవిద్ ఉన్మేషితా మయా
ఆ మహా కల్పంలో జరిగిన ఆ విస్తృత ప్రయత్నాన్ని నేను చూశాను. ఆకాశ స్వరూపంగా, నా చైతన్యం శరీరానికి వేరుగా, ఇంకొక చోట లేచి వచ్చింది.
యదైవ సామలా సంవిత్ కిఞ్చిద్ ఉన్మేషితా స్థితా । తదైవాహం క్వచిత్ తత్ర పశ్యామ్య్ ఆశ్యానతామ్ ఇవ
ఏప్పుడు ఆ చైతన్యం కొంత మలినతతో కలిసిపోయి కొద్దిగా కదిలి నిలిచిందో, అప్పుడు నేనూ దానిలో ఎక్కడో ఒకచోట పడి ఉన్నట్టుగా అనిపిస్తుంది.
గతస్ స్వభావం చిద్వ్యోమ యథా త్వం రామ నిద్రయా । జాగ్రద్ వా స్వప్నలోకం వా విశన్ వేత్సి మనాగ్ ఘనమ్
రామా, నీవు నిద్రలోకి వెళ్లినప్పుడు లేదా మెలకువలో, కలలోకి ప్రవేశించినప్పుడు, తన స్వరూపాన్ని కోల్పోయిన ఆ చైతన్యాకాశాన్ని కేవలం కొద్దిగా మాత్రమే తెలుసుకుంటావు.
చిన్మాత్రాకాశమ్ ఏవాదౌ తతో ఽస్మీత్య్ ఏవ వేదనమ్ । తద్ ఘనం కథ్యతే బుద్ధిః సా ఘనా మన ఉచ్యతే
మొదట్లో కేవలం చైతన్యమయమైన ఆకాశమే ఉంటుంది. తర్వాత 'నేను ఉన్నాను' అనే భావన కలుగుతుంది. ఆ దట్టమైన భావనను బుద్ధి అంటారు. అదే మళ్ళీ మరింత దట్టమై మనసవుతుంది.
తద్ వేత్తి శబ్దతన్మాత్రం తన్మాత్రాణీతరాణ్య్ అథ । పఞ్చేన్ద్రియాణి తత్స్థౌల్యాద్ ఇతీన్ద్రియగణోదయః
ఆ మనసే మొదట శబ్దస్వరూపాన్ని గ్రహిస్తుంది. తర్వాత మిగతా సూక్ష్మతత్త్వాలను తెలుసుకుంటుంది. అవి మరింత స్థూలంగా మారినప్పుడు ఐదు ఇంద్రియాలు ఏర్పడతాయి. అలా ఇంద్రియ సమూహం ఉద్భవిస్తుంది.
సుషుప్తాద్ విశతస్ స్వప్నం జగద్దృశ్యవనోదయః । యథా తథైవ సర్గాదౌ దృశ్యం భాతి నిమేషతః
ఎలా నిద్రలోంచి కలలలోకి ప్రవేశించినప్పుడు ప్రపంచం మన కళ్లకు కనిపించటం మొదలవుతుందో, అలాగే సృష్టి ప్రారంభంలో ఈ జగత్తు ఒక్క క్షణంలోనే ప్రత్యక్షమవుతుంది.
తుల్యకాలమ్ అనన్తే ఽస్మిన్ దృశ్యజాలావభాసనే । కథయన్తి క్రమం కేచిత్ కేచిన్ న కథయన్తి చ
ఈ అనంతమైన, ఒకేసారి కనిపించే ప్రపంచ దృశ్యాల మధ్య కొందరు వాటికి క్రమం ఉందని చెబుతారు, మరికొందరు మాత్రం ఎలాంటి క్రమం లేదని అంటారు.
పరమాణుకణం కాన్తం సమ్పన్నమ్ అనుభూతవాన్ । అహం చేతనమ్ ఆత్మానం వస్తుతో ఽమలమ్ ఏవ ఖమ్
నేను నా స్వంత చైతన్యాన్ని, ఆత్మను, నిజంగా నిర్మలమైన ఆకాశంలా, సున్నితమైనది, ప్రకాశవంతమైనది, సంపూర్ణమైనదిగా అనుభవించాను.
యథా స్వభావతో వ్యోమ్ని చలత్య్ ఏవానిశం మరుత్ । తథా స్వభావాత్ సర్వత్ర పశ్యత్య్ ఏవం వపుశ్ చితిః
ఎలా గాలి తన స్వభావం వల్ల ఆకాశంలో ఎప్పుడూ కదులుతుందో, అలాగే చైతన్యం కూడా తన స్వభావం వల్ల ఈ శరీరాన్ని ఎక్కడైనా చూస్తూనే ఉంటుంది.
యాదృశం చేతితం రూపం శక్త్యా పరమయానయా । తచ్ ఛక్నోత్య్ అన్యథా కర్తుం నైషా యత్నేన భూయసా
ఈ పరమశక్తి ఏ రూపాన్ని ఊహించిందో, అది దానిని మార్చగలదు. ఎంత ప్రయత్నించినా దానికంటే ఎక్కువగా మార్చడం సాధ్యం కాదు.
తతḫ పశ్యామ్య్ అహం యావత్ సమ్పన్నో ఽస్మ్య్ అణురూపకః । చిత్త్వాచ్ చేతంస్ తద్ ఏవాశు తథాభూతో ఽస్మి సంస్థితః
అప్పుడే నేను చూసేంతవరకూ, నేను సూక్ష్మమైన రూపంతో ఉండిపోతాను. మనసుతో ఏ రూపాన్ని ఊహించానో, వెంటనే అలాంటి స్థితిలో స్థిరమవుతాను.
తతో ఽహం బుద్ధవాన్ రూపం తను తేజẖకణాకృతి । తద్ ఏవ భావయన్ పశ్చాద్ గతో ఽహం స్థూలతామ్ ఇవ
తర్వాత నేను ఒక రూపాన్ని గ్రహించాను—అది వెలుగు కణంలా సూక్ష్మంగా ఉండేది. దానిని మనసులో నిలిపి, తరువాత నేను స్థూలంగా ఉన్నట్టు అనిపించింది.
ప్రేక్షే తావద్ అహం కిఞ్చిద్ ఇతి బోధాల్ లఘోస్ తతః । మనాగ్ ఆలోకనాయేవ సమ్ప్రవృత్తో ఽనుభూతవాన్ । యన్ నామ తత్ర తత్ కిఞ్చిత్ తస్యేహాద్య రఘూద్వహ
తరువాత కొంత అవగాహనతో నేను ఏదో ఒకటి గమనిస్తాను. ఆ బోధతోనే చూచేందుకు ప్రారంభిస్తాను. అక్కడ ఏది ఉందో, రఘువంశజా, ఇక్కడ కూడా అదే అనుభవిస్తాను.
శృణు నామాని ముఖ్యాని కల్పితాని భవాదృశైః । ద్రష్టుం ప్రవృత్తో రన్ధ్రేణ యేన తచ్ చక్షుర్ ఉచ్యతే
ఇప్పుడు విను, మీలాంటి వారు ఊహించిన ముఖ్యమైన పేర్లు. మనం చూసేందుకు ఉపయోగించే రంధ్రాన్ని కన్ను అంటారు.
యచ్ చ పశ్యామి తద్ దృశ్యం దర్శనం తు ఫలం తతః । యదా పశ్యామి కాలో ఽసౌ యథా పశ్యామి స క్రమః
నేను చూస్తున్నది దర్శనమైనది. ఆ చూడటం దాని ఫలం. నేను చూస్తున్న సమయం అదే క్షణం, నేను ఎలా చూస్తున్నానో అదే క్రమం.
ప్రౌఢా నియతిర్ ఇత్య్ అద్య యత్ర పశ్యామి తన్ నభః । స్థితో ఽస్మి యత్ర దేశో ఽసావ్ ఇత్య్ ఆద్యైషా ప్రకల్పనా
ఈ రోజు నాకు బలమైన నిశ్చయం వచ్చింది—నేను చూస్తున్న చోటే ఆకాశం, నేను ఉన్న చోటే ప్రదేశం—ఇదే మొదటి ఊహ.
తదా త్వ్ అహం విదున్మేషమాత్రమ్ ఏతస్య కారణమ్ । పశ్యామీతి తతస్ తత్ర మనాగ్ బోధో మమోదభూత్
అప్పుడు నాకు అర్థమైంది—ఈ దానికి కారణం కేవలం జ్ఞానం తెరుచుకోవడం, మూయడం మాత్రమే. అలా అక్కడ నాకు కొంత జ్ఞానం కలిగింది.
తతో రన్ధ్రద్వయేనాహమ్ అపశ్యం యత్ తద్ అస్తి ఖమ్ । యాభ్యామ్ అపశ్యం రన్ధ్రాభ్యాం త ఇమే లోచనే స్థితే
ఆ తర్వాత ఆ రెండు రంధ్రాల ద్వారా నేను ఉన్న ఖాళీని చూశాను. ఆ రెండు రంధ్రాల ద్వారానే నేను చూశాను, ఇవే ఇప్పుడు కన్నులుగా ఉన్నాయి.
తతẖ కిఞ్చిచ్ ఛృణోమీతి సంవిద్ అభ్యుదితా మమ । తతẖ కిఞ్చిన్ మనాఙ్మాత్రఝాఙ్కారం శ్రుతవాన్ అహమ్
తర్వాత ఏదో శబ్దం వినిపించింది; నాకు అవగాహన కలిగింది. ఆ తర్వాత చాలా మృదువుగా, స్వల్పమైన ధ్వని నేను విన్నాను.
ఆధ్మాతస్యేవ శఙ్ఖస్య శబ్దం వ్యోమ్నస్ స్వభావజమ్ । యాభ్యామ్ అహమ్ అథాశ్రౌషం త ఇమే శ్రవణవ్రణే
దుంకిన శంఖం లాంటి, ఆకాశానికి సహజమైన శబ్దాన్ని నేను ఆ రెండు రంధ్రాల ద్వారా విన్నాను. ఇవే చెవులుగా ఉన్నాయి.
ప్రదేశాభ్యాం విచరతా మరుతావిరతస్వనమ్ । స్పర్శసంవేదనం కిఞ్చిద్ అహమ్ అత్రానుభూతవాన్
ప్రాంతాల మధ్య గాలి సంచరిస్తూ నిరంతరం చేసే శబ్దాన్ని నేను విన్నాను; అక్కడ కొంత తాకిడి అనుభూతిని కూడా పొందాను.
తత్సంవేదనమాత్రాత్మ సో ఽయం వాయుర్ ఇతి స్మృతః । స్పర్శనేన్ద్రియతన్మాత్రమ్ అసద్ ఏవేతి సత్ స్థితమ్
ఆ అనుభూతి తెలిసిన క్షణంలోనే దీనిని 'వాయువు' అని అంటారు. తాకే ఇంద్రియానికి సంబంధించిన సూత్రభూతమైనది వాస్తవంగా లేదు, అయినా అది ఉన్నదిగా అనిపిస్తుంది.
ఆస్వాదసంవిద్ యాభూన్ మే తద్ ఆస్వాద్యరసేన్ద్రియమ్ । ఘ్రాణాన్ మే ఘ్రాణతన్మాత్రమ్ ఉదితం వ్యోమరూపిణః । ఇత్థం న కిఞ్చిత్ సమ్పన్నం సర్వం సమ్పన్నమ్ అత్ర మే
రుచిని గ్రహించే జ్ఞానం నాలో కలిగింది. అదే రుచిని ఆస్వాదించే ఇంద్రియంగా మారింది. నా ముక్కు ద్వారా వాసనకు సంబంధించిన సూత్రభూతమైనది, ఆకాశ స్వరూపంగా, ఉద్భవించింది. ఇలా చూస్తే, నిజంగా ఏదీ సాధించలేదు, కానీ నాకు అన్నీ సిద్ధమైనట్లే అనిపించింది.
ఏవమ్ ఇన్ద్రియతన్మాత్రజాలం చేతన్న్ అహం స్థితః । యావత్ తావద్ విదḫ పఞ్చ బలాద్ ఇవ మమోదితాః
ఇలా, ఇంద్రియాలకు సంబంధించిన సూత్రభూతమైన వాటి వలయంలోనే నేను స్థిరంగా ఉన్నాను. అలా ఉన్నంతవరకు, ఐదు ఇంద్రియాలు నా లోపల బలంగా ప్రబలించాయి.
శబ్దరూపరసస్పర్శగన్ధమాత్రశరీరికాః । అనాకారాస్ తథానామ్న్యẖ ఖరూపిణ్యో భ్రమాత్మికాః
శబ్దం, రూపం, రుచి, స్పర్శ, వాసనల సూత్రభూతమైన వాటితో ఏర్పడిన శరీరాలు ఆకారములేని, పేరులేని, ఆకాశ స్వరూపమైన, మాయలోనే నిమగ్నమైనవిగా ఉంటాయి.
ఏవంరూపమ్ అహం జాలం భావయన్ యత్ తదా స్థితః । తద్ అహఙ్కార ఇత్య్ అద్య కథ్యతే త్వాదృశైర్ జనైః
ఈ 'నేను' అనే భావనను మనసులో ఊహిస్తూ, ఆ స్థితిలో నిలిచినప్పుడు, అదే ఇప్పుడు మీలాంటి వారు 'అహంకారం' అని పిలుస్తారు.
ఏష ఏవ ఘనీభూతో బుద్ధిర్ ఇత్య్ అభిధీయతే । సాథ బుద్ధిర్ ఘనీభూతా మన ఇత్య్ అభిధీయతే
ఇదే భావన కండించబడినప్పుడు 'బుద్ధి' అని అంటారు. ఆ బుద్ధి ఇంకా గట్టిగా మారినప్పుడు 'మనస్సు' అని పిలుస్తారు.