తస్యాశ్ శక్తేః పరాయాస్ తు స్వసంవేదనమాత్రకమ్ । ఏతజ్ జాలమ్ అసద్రూపం సద్ ఇవోదేతి విస్ఫురత్
ఆ పరాశక్తి స్వయంగా తెలుసుకునే స్వరూపంగా ఉండి, ఈ ప్రపంచాన్ని అసత్యమైనదిగా ఉన్నా నిజమైనదిలా ప్రకాశింపజేస్తుంది.
ఏవమ్ప్రాయాత్మికా సా చిద్ బీజం సఙ్కల్పశాఖినః । తత్రాప్య్ అహఙ్కారకరస్ స తత్స్పన్దతయా మరుత్
ఇలా ఉండే ఆ చైతన్యం సంకల్పమనే వృక్షానికి విత్తనంగా ఉంటుంది. అక్కడ 'అహంకార' సారం గాలి లా అలికడలికతో కదిలిస్తుంది.
చిద్ అహన్తావతీ వ్యోమశబ్దతన్మాత్రభావనాత్ । స్వతో ఘనీభూయ శనైః ఖతన్మాత్రం భవత్య్ అలమ్
చైతన్యం అహంకారంతో కలిసినప్పుడు, ఆకాశంలో ఉన్న శబ్దతత్త్వాన్ని ధ్యానించటం వల్ల, అది తనంతట తానే క్రమంగా ఘనంగా మారి, ఆకాశతత్త్వాన్ని ఏర్పరచుతుంది.
భావినామార్థరూపం తద్ బీజం శబ్దౌఘశాఖినః । పదవాక్యప్రమాణాఢ్యవేదవృన్దవికారి తత్
భవిష్యత్తులో వస్తువులుగా మారబోయే అది, అనేక శబ్దాల వృక్షానికి విత్తనం వంటిది. పదాలు, వాక్యాలు, పరిమాణాలు, వేదాల సమూహం ద్వారా అది మారుతుంది.
తస్మాద్ ఉదేష్యత్య్ అఖిలా జగచ్ఛ్రీశ్ శబ్దరూపిణః । శబ్దౌఘనిర్మితార్థౌఘపరిణామవిసారిణీ
దానివల్లే ఈ లోకమంతా శబ్దరూపంలో వెలిసింది; అనేక శబ్దాల ద్వారా ఏర్పడిన అనేక వస్తువుల మార్పుతో అది వ్యాపిస్తుంది.
చిద్ ఏవమ్పరివారా సా జీవశబ్దేన కథ్యతే । భావిశబ్దార్థజాలేన బీజం భూతౌఘశాఖినః
అలాంటి చైతన్యం దాని సహచరులతో కలిసి 'జీవుడు' అని పిలవబడుతుంది. భవిష్యత్తులో శబ్దార్థాల జాలం ద్వారా, అది భూతాల సమూహ వృక్షానికి విత్తనం అవుతుంది.
చతుర్దశవిధం భూతజాతమ్ ఆవలితామ్బరమ్ । జగజ్జఠరయన్త్రౌఘం ప్రసరిష్యతి వై తతః
పద్నాలుగు విధాలుగా ఉన్న ప్రాణులు, ఆకాశంతో చుట్టబడి, ఈ లోకమంతా వ్యాపించి, ప్రపంచ గర్భంలో ఎన్నో యంత్రాల్లా విస్తరించబోతాయి.
అసమ్ప్రాప్తాభిధాసారా చిజ్ జీవత్వాత్ స్ఫురద్వపుః । యా సైవ స్పర్శతన్మాత్రం భావనాద్ భవతి క్షణాత్
ఇంకా పేరు, రూపం రాకముందే ఉన్న ఆ చైతన్యం, జీవంగా వెలుగుతుంది. అదే చైతన్యం, తాకే భావన వల్ల, ఒక్క క్షణంలో స్పర్శ అనే సూక్ష్మతత్వంగా మారుతుంది.
పవనస్కన్ధవిస్తారం బీజం స్పర్శైకశాఖినః । సర్వభూతక్రియాస్పన్దస్ తస్మాత్ సమ్ప్రసరిష్యతి
గాలిప్రకృతి విస్తరణే, స్పర్శ అనే ఒక్క శాఖ ఉన్న వృక్షానికి విత్తనం. దానివల్ల అన్ని జీవుల చర్యల ఊపిరి వ్యాపిస్తుంది.
తత్ర యశ్ చిద్విలాసేన ప్రకాశో ఽనుభవాద్ భవేత్ । తేజస్తన్మాత్రకం తత్తద్భవిష్యదభిధార్థదమ్
ఎక్కడైతే చైతన్యం తన ఆటలో అనుభవం ద్వారా వెలుగుగా కనిపిస్తుందో, అక్కడ అదే తేజస్సు అనే సూక్ష్మతత్వంగా మారి, భవిష్యత్తులో పేర్లకు అర్థాన్ని ఇస్తుంది.
తత్ సూర్యాదివిజృమ్భాభిర్ బీజమ్ ఆలోకశాఖినః । తస్మాద్ రూపవిభేదేన సంసారః ప్రసరిష్యతి
సూర్యుడు మొదలైన ప్రకాశవంతమైన వాటి విస్తరణల ద్వారా, అది వెలుగు కొమ్మలతో ఉన్న వృక్షానికి విత్తనం. దానివల్ల రూపాల పరస్పర భేదంతో ఈ లోకము విస్తరించిపోతుంది.
భవచ్ చతుర్ణామ్ అవతస్ తతస్ సత ఇవాసతః । స్వదనం తస్య సఙ్ఘస్య రసతన్మాత్రమ్ ఉచ్యతే
నాలుగు భాగాల సమూహం ఉండటంతో, నిజమైనదానిలోనూ, అప్రకటమైనదానిలోనూ, ఆ సమూహానికి రుచి అనేది రసతత్వం అని పిలవబడుతుంది.
భావివారివిలాసాత్మ తద్ బీజం రసశాఖినః । అన్యోఽన్యాస్వదనేనాస్మాత్ సంసారః ప్రసరిష్యతి
భవిష్యత్తులోని నీటిలోని ఆటలు ఆ రుచి వృక్షానికి విత్తనం. పరస్పరం రుచి చూసుకోవడం వల్ల ఈ లోకము ఇక్కడి నుండి విస్తరించిపోతుంది.
భవిష్యద్గన్ధసఙ్కల్పనామాసౌ కలనాత్మకా । సఙ్కల్పాత్మా ససౌగన్ధతన్మాత్రత్వం ప్రయచ్ఛతి
భవిష్యత్తులో వచ్చే సుగంధపు ఆలోచన, ఊహ స్వరూపంగా ఉంటుంది. ఊహే సుగంధతత్వాన్ని దాని లక్షణాలతో కలిపి ప్రసాదిస్తుంది.
భావిభూగోలకత్వేన బీజమ్ ఆకృతిశాఖినః । సర్వాధారాత్మనస్ తస్మాత్ సంసారః ప్రసరిష్యతి
భవిష్యత్తులో భూమండలం అవతలగా ఉండే విత్తనం నుండి, రూపాల వృక్షం పుట్టుకొస్తుంది. అలాగే, సమస్తానికి ఆధారమైన పరమాత్మ నుండి ఈ సంసారం వ్యాపించిపోతుంది.
చితా విభావ్యమానాని తన్మాత్రాణి పరస్పరమ్ । స్వయం పరిణతాన్య్ అన్తర్ అమ్బునీవ నిరన్తరమ్
చైతన్యం ఆలోచించినప్పుడు, ఆ సూక్ష్మతత్త్వాలు పరస్పరం ఎప్పటికప్పుడు మారుతూ ఉంటాయి. ఇది నీరు తనలో తాను మారిపోతున్నట్లే.
తథైతాని విమిశ్రాణి వివిక్తాని పునర్ యథా । న శుద్ధాన్య్ ఉపలభ్యన్తే సర్వనాశాన్తమ్ ఏవ హి
అలాగే, ఈ కలిసిపోయిన, వేరుపడిన తత్త్వాలు మళ్లీ శుద్ధంగా కనిపించవు; అన్నీ పూర్తిగా లయమయ్యాక మాత్రమే అవి శుద్ధంగా ఉంటాయి.
సంవిత్తిమాత్రరూపాణి స్థితాని గగనోదరే । భవన్తి వటజాలాని యథా బీజకణాన్తరే
అవి ఆకాశపు విస్తారంలో కేవలం చైతన్యరూపంగా ఉన్నప్పటికీ, విత్తనపు చిన్న లోపల వటవృక్షాల సమూహంలా అవుతాయి.
ప్రసవం పరిపశ్యన్తి శతశాఖం స్ఫురన్తి చ । పరమాణ్వన్తరే మాన్తి క్షణాత్ కల్పీభవన్తి చ
విశ్వంలో ఉద్భవాన్ని వీరు చూస్తారు, వందల కొద్దీ విభజించుకుంటారు, లోపల అణువుల్లా ఉంటారు, ఒక్క క్షణంలో యుగం లా విస్తరించిపోతారు.
వివర్తమ్ ఏవ ధావన్తి నిర్వివర్తాని సన్తి చ । చిద్వేదితాని సర్వాణి క్షణాత్ పిణ్డీభవన్తి హి
వాటిలో కొన్ని మార్పులు చెందుతూ తిరుగుతుంటే, మరికొన్ని మారకుండా ఉంటాయి; ఇవన్నీ మనసుకు తెలిసినవే, ఒక్క క్షణంలో ఒకటి లా కలిసిపోతాయి.
తన్మాత్రగణమ్ ఏతత్ సా స్వసఙ్కల్పాత్మకం చితిః । వేదనావసరే ఽణ్వౌఘమ్ అనాకారైవ పశ్యతి
ఈ సూక్ష్మభూతాల సమూహం నిజంగా ఆ చైతన్యమే, అది తన సంకల్పంతో ఏర్పడింది; అనుభూతి సమయంలో అది అణువుల సమూహాన్ని చూస్తుంది, కానీ తాను రూపం లేని దానిగా ఉంటుంది.
బీజం జగత్సు నను పఞ్చకమాత్రమ్ అస్య బీజం పరా వ్యవహితా చితిశక్తిర్ ఆద్యా । తజ్జం తద్ ఏవ భవతీతి సదానుభూతం చిన్మాత్రమ్ ఏకమ్ అజమ్ ఆద్యమ్ అతో జగచ్ఛ్రీః
ప్రపంచాల్లోని మూలం ఐదు సూక్ష్మభూతాలే; వాటికి అసలు కారణం దూరంగా ఉన్న పరాశక్తి అయిన చైతన్యం. దానినుంచి పుట్టినదంతా ఎప్పుడూ ఒక్కటే, జన్మలేని, ఆద్యమైన చైతన్యంగా అనుభూతి అవుతుంది. దానివల్లే ఈ జగత్తు మహిమ వెలుగుతుంది.
పరమే బ్రహ్మణి స్ఫారే సమే సమసమస్థితౌ । అనుత్పన్ననభస్తేజస్తమస్సత్తాదికాత్మని
అఖండమైన పరబ్రహ్మంలో, అది సమంగా వ్యాపించి, ఎటువంటి ఆకాశం, అగ్ని, చీకటి, సత్త్వాది లక్షణాలు పుట్టకుండా, సమంగా నిలిచి ఉంటుంది.
పూర్వం చేత్యత్వకలనం స్వచేత్యాంశస్య చేతనాత్ । ఉదేతి చిత్త్వకలనం చితిశక్తిత్వచేతనాత్
ముందుగా, మనస్సులోని ఏదో భాగాన్ని తెలుసుకునే బుద్ధి వల్ల 'ఇది ఒక వస్తువు' అనే భావన కలుగుతుంది. ఆ తర్వాత, అదే చైతన్యశక్తి వల్ల 'ఇది మనస్సు' అనే భావన ఏర్పడుతుంది.
తతో జీవత్వకలనం చేత్యసమ్పోషచేతనాత్ । తతో ఽహమ్భావకలనం చేత్యైకపరతావశాత్
అదే మనస్సు తెలుసుకునే వాటిని పోషించడంవల్ల 'జీవుడు' అనే భావన కలుగుతుంది. ఆ తర్వాత, తెలుసుకునే వాటిలోనే పూర్తిగా లీనమై ఉండటం వల్ల 'నేను' అనే భావన పుడుతుంది.
తతో బుద్ధిత్వకలనమ్ అహన్తాపరిణామతః । ఏతద్ ఏవ మనస్తాదిశబ్దతన్మాత్రకాదిమత్
'నేను' అనే భావన మారిపోవడం వల్ల 'బుద్ధి' అనే భావన కలుగుతుంది. ఇదే మనస్సు, మొదలైన పదాలు, సూత్రభూతమైన పదార్థాలు, వాటి ఫలితాలు అన్నీ కలిగి ఉంటుంది.
ఔచ్ఛూన్యాద్ అన్యతన్మాత్రభావనాద్ భూతరూపిణః । అయమ్ ఇత్థం మహాగుల్మో జగదాదిర్ విలోక్యతే
శూన్యత లేకపోవడం వల్ల, ఇతర సూక్ష్మ తత్త్వాలపై మనసు నిలిపినప్పుడు, భూతాల రూపాలు ఏర్పడతాయి. ఇలానే ఈ మహా అడవి లాంటి ప్రపంచం ఎలా మొదలైందో మనం చూస్తాము.
ఝగిత్య్ ఏవ క్రమేణేతి స్వప్నే పురమ్ ఇవాకృతమ్ । మహాకాశమహాటవ్యామ్ ఉద్భూయోద్భూయ నశ్యతామ్
ఒక కలలో పట్టణం కనిపించినట్టు, ఈ ప్రపంచం ఒక్కసారిగా, వరుసగా పుట్టి, మళ్లీ మళ్లీ అంతరించిపోతూ, విస్తారమైన ఆకాశంలో, పెద్ద అడవిలో కనిపిస్తుంది.
జగత్కరఞ్జకుఞ్జానాం బీజమ్ ఏతద్ అవాపజమ్ । నాపేక్షతే కిఞ్చిద్ అపి క్షితివార్యనిలాదికమ్
ఈ ప్రపంచపు వనాలు, గుళ్ళు అన్నిటికీ కారణమైన విత్తనం — ఇది చైతన్యంతో పుట్టింది. ఇది భూమి, నీరు, గాలి లేదా ఇంకేదైనా మీద ఆధారపడదు.
ఏతచ్ చిదాత్మకం పశ్చాత్ కిలోర్వ్యాది కరిష్యతి । స్వప్నసంవిత్పురమ్ ఇవ చిన్మాత్రాత్మకమ్ ఏవ తత్
ఇది చైతన్య స్వరూపమే కావడంతో, తర్వాత భూమి మొదలైనవన్నీ దీనివల్ల కలుగుతాయి. కలలో పట్టణం ఎలా కేవలం చైతన్యంతోనే ఏర్పడుతుందో, ఇదీ అంతే.