క్వచిద్ అన్యేన రామేణ హతరావణరాక్షసమ్ । రక్షసా రావణేనైవ క్వచిన్ నిహతరాఘవమ్
కొన్ని చోట్ల ఇంకొక రాముడు రావణాసురుడిని సంహరించాడు; మరికొన్ని చోట్ల రావణుడు రాఘవుని చంపాడు.
భూస్థపాదేన దేవాద్రిశిరస్స్థశిరసా పరమ్ । పశ్యతా పారమ్ ఆక్రాన్తం క్వచిద్ వై కాలనేమినా
కొన్ని చోట్ల భూమిపై కాలు పెట్టి, దేవతల పర్వతం మీద తల ఉంచిన కాలనేమి దూరపు తీరాన్ని చేరాడని కొందరు చూశారు.
క్వచిచ్ చాపసురైర్ నిత్యం దానవైర్ ఏవ పాలితమ్ । క్వచిచ్ చామృష్టదనుజైర్ అమరైర్ ఏవ పాలితమ్
కొన్ని చోట్ల ఈ లోకాన్ని ఎప్పుడూ అసురులు, దానవులు పాలించారు; ఇంకొన్ని చోట్ల దానవులను జయించిన దేవతలే పాలించారు.
జిష్ణుయుక్తేన గుప్తేన విష్ణుపాణ్డవకౌరవైః । క్వచిద్ భారతయూథేన నిహతాక్షౌహిణీగణమ్
కొన్ని చోట్ల అర్జునుడు, విష్ణువు, పాండవులు, కౌరవులు రక్షణగా ఉన్న భారత వంశ సైన్యాలు శత్రు సేనలను పూర్తిగా నాశనం చేశాయి.
క్వచిచ్ చ దాశరథినా త్వయైవ హతరావణమ్ । రామేణ రణమత్తేన నిశ్శేషీకృతరాక్షసమ్
ఇంకొక్కడా, దశరథుని కుమారుడైన నీవే రాముడిగా, యుద్ధంలో ఉత్సాహంతో రావణుడిని సంహరించావు. రాముడు యుద్ధ మత్తులో రాక్షసులను పూర్తిగా నాశనం చేశాడు.
కిమ్ అహం భగవన్ పూర్వమ్ అభవం కథయేతి మే । అభవం చేద్ అనేనైవ సన్నివేశేన తత్ కథమ్
భగవంతుడా, నేను మునుపు ఎవరో చెప్పండి. ఇదే రూపంలో నేను అప్పుడూ ఉన్నానా? అలా అయితే అది ఎలా సాధ్యమైంది?
సర్వ ఏవ వివర్తన్తే రామ భావాḫ పునḫ పునః । పూయమానా యథా మాషాẖ క్రమేణాన్యేన తేన చ
రామా, అన్ని విషయాలు మళ్లీ మళ్లీ తిరుగుతూ వస్తుంటాయి. మినుములు ఉడికే సమయంలో ఒక్కొక్కటి పైకి వచ్చే విధంగా ఇవి కూడా వరుసగా కనిపిస్తాయి.
సర్వక్రమసమాẖ కేచిత్ త ఏవాన్యే ఽథ వా మిథః । స్ఫురన్త్య్ అర్ధసమా భావాẖ కేచిద్ అబ్ధితరఙ్గవత్
కొన్ని విషయాలు అదే క్రమంలో వస్తాయి, మరికొన్ని వేరే క్రమంలో కనిపిస్తాయి. ఇంకొన్ని మాత్రం సమృద్ధిగా కాకుండా, సముద్రంలో అలలు ఎగిసేలా కొంతవరకే కనిపిస్తాయి.
పునస్ త్వం పునర్ ఏవాహం పునḫ పునర్ ఇమే జనాః । న కదాచన నైవాన్యే సమ్భవత్య్ అఖిలం పరే
మళ్ళీ నీవు, మళ్ళీ నేను, మళ్ళీ ఈ జనాలు — ఇలా తిరిగి తిరిగి వస్తుంటారు; ఎప్పుడూ ఇంకెవరూ ఉండరు, పరమాత్మలో ఇంకేమీ పుట్టదు.
త ఏవాన్యే ఽథ వామ్భోధౌ తరఙ్గా ఇతి నిర్ణయః । యద్వన్ న జాయతే తద్వద్ భూతానాం భ్రమతాం భవే
అదే ఇతరులు, లేదా సముద్రంలో అలలు లాంటివారు — ఇదే తుది నిర్ణయం; అలలు నిజంగా పుట్టినట్టు లేనట్టే, జీవులు సంసారంలో తిరుగుతూ కూడా నిజంగా పుట్టరు.
ఆయాన్తి యాన్త్య్ అనన్తాని భూతానీహ భవభ్రమైః । తాన్య్ ఏవాన్యాని చాన్యాని సమాని విషమాణి చ
ఇక్కడ అనేక సంఖ్యలైన జీవులు సంసార భ్రమల్లో వచ్చిపోతుంటారు; అవే మళ్ళీ వస్తాయి, లేదా కొత్తవిగా కనిపిస్తాయి, కొన్ని ఒకేలా ఉంటాయి, మరికొన్ని వేర్వేరుగా ఉంటాయి.
ఆవృత్తిమన్తి తాన్య్ ఏవ తథైవాన్యాని చాభితః । విద్ధి శీకరజాలాని భూతాని జగదమ్బుధేః
అదే జీవులు తిరిగి వస్తుంటాయి, అలాగే చుట్టూ కొత్తవీ వస్తుంటాయి; ఈ జగత్ సముద్రంలో జీవులను నీటి చినుకుల గుంపుల్లా తెలుసుకో.
విత్తబన్ధువయẖకర్మవిద్యావిజ్ఞానచేష్టితైః । తైర్ ఏవ కేచిజ్ జాయన్తే భూయో భూయశ్ శరీరిణః
ధనం, బంధువులు, సంతానం, పనులు, విద్య, జ్ఞానం, ఇలా చేసే కార్యాల వల్ల కొందరు జీవులు మళ్లీ మళ్లీ జన్మిస్తారు.
అర్ధైస్ తైస్ సదృశాẖ కేచిత్ కేచిత్ పాదేన తైస్ సమాః । తజ్జీవాస్ తైర్ విసదృశా భవన్త్య్ అన్యే శరీరిణః
కొంతమంది ఆ లక్షణాల్లో సగం వరకు పోలి ఉంటారు, మరికొందరు కొంత భాగంలో సమానంగా ఉంటారు. ఇంకొంతమంది జీవులు, వారి ప్రాణశక్తి పూర్తిగా భిన్నంగా మారిపోతుంది.
సర్వైర్ ఏభిస్ సమాẖ కేచిత్ కాలేనైవ విలక్షణాః । కాలేన సదృశాẖ కేచిత్ తైర్ ఏవ చ విలక్షణాః
కొంతమంది ఈ అన్నిటిలో పూర్తిగా పోలి ఉంటారు, కాలం వల్ల కొందరు భిన్నంగా మారతారు. మరికొందరు కాలానికి అనుగుణంగా ఉంటారు, ఇదే కారణాల వల్ల ఇంకొందరు భిన్నంగా ఉంటారు.
కాలేనాకులచేష్టితాన్య్ అధ ఇతో గచ్ఛన్త్య్ అథోర్ధ్వం పునర్ దేహాలేఖనఖేదితాన్య్ అగణితాన్య్ అన్యాని చాన్యే న చ । భూతామ్బూని వహన్తి సంసృతిమయే యాన్య్ అమ్బుధౌ చఞ్చలే చక్రావృత్తిమయాని సఙ్కలయితుం శక్నోతి కస్ తాన్య్ అలమ్
కాలం యొక్క అలజడి చేత కొందరు ఇక్కడి నుంచి క్రిందికి పోతారు, మరికొందరు మళ్లీ పైకి ఎక్కుతారు. మరెందరో జీవులు శరీరాల ముద్రలతో అలసిపోతారు. జీవుల ప్రవాహం సంసార సముద్రంలో సాగిపోతుంది—ఆ చంచలమైన సముద్రంలో తిరుగుతున్న గుండ్రంగాల్లా ఉన్న వాటిని పూర్తిగా ఎవరు గ్రహించగలరు?
తతశ్ చిదాకాశవపుర్ వ్యాప్య్ అనన్తో నిరామయః । దత్తావధానో వపుషి తదాపశ్యమ్ అహం క్వచిత్
ఆ సమయంలో నేను నా మనస్సును పూర్తిగా ఒకచోట కేంద్రీకరించి ఉన్నప్పుడు, అంతటిని వ్యాపించి, మలినతలేని, అనంతమైన, చైతన్యమే స్వరూపంగా ఉన్న ఆ పరమాత్మను ఒకచోట చూచాను.
యావద్ అన్తర్గతస్ సర్గస్ సంస్థితో ఽఙ్కురితో మమ । కుసూలస్థస్య బీజస్య సిక్తస్యేవాఙ్కురో హృది
సృష్టి నా లోపల ఇంకా దాగి ఉన్నప్పుడు, అది నా హృదయంలో గడ్డి మీద పడిన విత్తనం తడిపోతే మొలకెత్తేలా, అలాంటి మొలకలా ఉండేది.
ఉద్బుభూషుర్ ఇవాస్తే ఽన్తస్ సేకాద్ బీజే యథాఙ్కురః । ఆకారవత్య్ అనాకారశ్ చిత్త్వాచ్ చిత్తే తథా జగత్
విత్తనాన్ని నీరు పోస్తే లోపల మొలక బయటకు రావడానికి సిద్ధంగా ఉండేలా, అలాగే ఈ జగత్తు కూడా మనసులో, చైతన్యంలో రూపం కలిగి ఉన్నదిగా కనిపిస్తుంది, కానీ నిజంగా అది రూపరహితం, ఎందుకంటే అది చైతన్య స్వరూపమే.
యథోన్మిషతి దృశ్యశ్రీస్ సుషుప్తాద్ బోధమ్ ఏయుషః । జాగ్రద్ వా విగతే స్వప్నే చిన్మాత్రస్య స్వచేతనాత్
ఎలా గాఢనిద్ర నుంచి లేచినప్పుడు, లేదా కలలు పోయినప్పుడు, మనకు కనబడే వస్తువుల వెలుగు ప్రత్యక్షమవుతుందో, అలాగే ఈ జగత్తు కూడా స్వయంగా ఉన్న చైతన్యంతో, తన స్వంత జ్ఞానంతో వెలుగులోకి వస్తుంది.
తథైవాత్మని సర్గాదావ్ అనుభూతẖ ఖరూపిణి । హృది సర్గోదయో ఽనన్యరూపస్ స్వాకారరూపతః
అదేవిధంగా, సృష్టి ప్రారంభంలో, ఆకాశ స్వరూపమైన మన అంతరాత్మలో, మన హృదయంలో ఈ జగత్తు తన స్వరూపంతో, మనకు వేరుగా కాకుండా, అనుభవించబడుతుంది.
ఆకాశరూప ఆకాశే పరమాకాశ కథ్యతామ్ । భూయో నిపుణబోధాయ కథం సర్గḫ ప్రవర్తతే
ఆకాశ స్వరూపుడా, ఆకాశంలో ఉన్న పరమాకాశాన్ని నాకు వివరించు. మరింత లోతుగా అర్థం చేసుకోవడానికి, సృష్టి ఎలా జరుగుతుందో మళ్లీ చెప్పు.
శృణు రామ యథా తత్ర స్వయమ్భూత్వం మయా తదా । అనుభూతమ్ అసత్ సద్వద్ ఇదం స్వప్ననరోపమమ్
రామా, విను. అప్పట్లో అక్కడ నేను ఎలా స్వయంగా ఉద్భవించానో, ఈ జగత్తు నిజమైనదిగా కాకపోయినా, నిజమైనదిలా, కలలో మనిషిలా అనుభవించానో చెబుతాను.
తమ్ ఆలోక్య మహాకల్పసంరమ్భం వ్యోమరూపిణా । భాగే ఽన్యత్ర శరీరస్య సంవిద్ ఉన్మేషితా మయా
ఆ మహా కల్పంలో జరిగిన ఆ విస్తృత ప్రయత్నాన్ని నేను చూశాను. ఆకాశ స్వరూపంగా, నా చైతన్యం శరీరానికి వేరుగా, ఇంకొక చోట లేచి వచ్చింది.
యదైవ సామలా సంవిత్ కిఞ్చిద్ ఉన్మేషితా స్థితా । తదైవాహం క్వచిత్ తత్ర పశ్యామ్య్ ఆశ్యానతామ్ ఇవ
ఏప్పుడు ఆ చైతన్యం కొంత మలినతతో కలిసిపోయి కొద్దిగా కదిలి నిలిచిందో, అప్పుడు నేనూ దానిలో ఎక్కడో ఒకచోట పడి ఉన్నట్టుగా అనిపిస్తుంది.
గతస్ స్వభావం చిద్వ్యోమ యథా త్వం రామ నిద్రయా । జాగ్రద్ వా స్వప్నలోకం వా విశన్ వేత్సి మనాగ్ ఘనమ్
రామా, నీవు నిద్రలోకి వెళ్లినప్పుడు లేదా మెలకువలో, కలలోకి ప్రవేశించినప్పుడు, తన స్వరూపాన్ని కోల్పోయిన ఆ చైతన్యాకాశాన్ని కేవలం కొద్దిగా మాత్రమే తెలుసుకుంటావు.
చిన్మాత్రాకాశమ్ ఏవాదౌ తతో ఽస్మీత్య్ ఏవ వేదనమ్ । తద్ ఘనం కథ్యతే బుద్ధిః సా ఘనా మన ఉచ్యతే
మొదట్లో కేవలం చైతన్యమయమైన ఆకాశమే ఉంటుంది. తర్వాత 'నేను ఉన్నాను' అనే భావన కలుగుతుంది. ఆ దట్టమైన భావనను బుద్ధి అంటారు. అదే మళ్ళీ మరింత దట్టమై మనసవుతుంది.
తద్ వేత్తి శబ్దతన్మాత్రం తన్మాత్రాణీతరాణ్య్ అథ । పఞ్చేన్ద్రియాణి తత్స్థౌల్యాద్ ఇతీన్ద్రియగణోదయః
ఆ మనసే మొదట శబ్దస్వరూపాన్ని గ్రహిస్తుంది. తర్వాత మిగతా సూక్ష్మతత్త్వాలను తెలుసుకుంటుంది. అవి మరింత స్థూలంగా మారినప్పుడు ఐదు ఇంద్రియాలు ఏర్పడతాయి. అలా ఇంద్రియ సమూహం ఉద్భవిస్తుంది.
సుషుప్తాద్ విశతస్ స్వప్నం జగద్దృశ్యవనోదయః । యథా తథైవ సర్గాదౌ దృశ్యం భాతి నిమేషతః
ఎలా నిద్రలోంచి కలలలోకి ప్రవేశించినప్పుడు ప్రపంచం మన కళ్లకు కనిపించటం మొదలవుతుందో, అలాగే సృష్టి ప్రారంభంలో ఈ జగత్తు ఒక్క క్షణంలోనే ప్రత్యక్షమవుతుంది.
తుల్యకాలమ్ అనన్తే ఽస్మిన్ దృశ్యజాలావభాసనే । కథయన్తి క్రమం కేచిత్ కేచిన్ న కథయన్తి చ
ఈ అనంతమైన, ఒకేసారి కనిపించే ప్రపంచ దృశ్యాల మధ్య కొందరు వాటికి క్రమం ఉందని చెబుతారు, మరికొందరు మాత్రం ఎలాంటి క్రమం లేదని అంటారు.