పవనస్య యథా స్పన్దస్ తథైవేచ్ఛా శివస్య సా । యథాస్పన్దో ఽనిలశ్ శాన్తḫ ప్రశాన్తేచ్ఛస్ తథా శివః
ఎలా గాలి కదలికే దాని స్వభావమో, అలాగే శివునికి సంకల్పమే స్వభావం. గాలి కదలిక ఆగిపోయినప్పుడు అది నిశ్శబ్దంగా ఉంటుందిలా, సంకల్పం శాంతించినప్పుడు శివుడు కూడా ప్రశాంతంగా ఉంటాడు.
అమూర్తో మూర్తమ్ ఆకాశే శబ్దాడమ్బరమ్ ఆనిలః । యథా స్పన్దస్ తనోత్య్ ఏవం శివేచ్ఛా కురుతే జగత్
రూపం లేని గాలి ఆకాశంలో కదిలితే శబ్దం, కలకలం కలిగిస్తుంది. అలాగే, శివుని సంకల్పం కదలిక ద్వారా ఈ జగత్తు ఉత్పన్నమవుతుంది.
నృత్యన్త్యాథ యదా తత్ర తయా తస్మిన్ పరామ్బరే । కాకతాలీయయోగేన సంరమ్భవశతస్ స్వయమ్
ఆ పరమమైన విశాలతలో ఆమె (ఇచ్చాశక్తి) నాట్యం చేస్తూ, యాదృచ్ఛికంగా, తన కలకలంతో, ఆ స్థలంలో కలిసిపోతుంది.
నికటస్థశ్ శివస్ స్పృష్టస్ స మనాఙ్మాత్రమ్ అన్తికాత్ । వాడవో ఽగ్నిస్ స్వనాశాయ వహన్త్యేవామ్బులేఖయా
అప్పుడే సమీపంలో ఉన్న శివుడు ఆమె తడవకే తడవగా, సముద్రంలో ఉన్న అగ్ని చిన్న నీటి ధార వల్ల నశించిపోతున్నట్టు, ఆమె కూడా తాకిన వెంటనే అంతరించిపోతుంది.
స్పృష్టమాత్రే శివే తస్మింస్ తతḫ పరమకారణే । ప్రవృత్తా ప్రకృతిర్ గన్తుం సా శనైస్ తనుతాం తదా
శివుని, ఆ పరమకారణాన్ని తాకిన వెంటనే, ప్రకృతి కదలడం మొదలుపెట్టి, ఆ సమయంలో ఆమె మెల్లగా సూక్ష్మంగా మారిపోతుంది.
అనన్తాకారతాం త్యక్త్వా సమ్పన్నా గిరిమాత్రికా । తతో నగరమాత్రాసౌ తతశ్ చ ద్రుమసున్దరీ
అనేక రూపాలను వదిలేసి, మొదట పర్వతం లాంటి రూపాన్ని సంతరించుకుని, తరువాత పట్టణం అంత పరిమాణంలో మారి, ఆ తర్వాత అందమైన వృక్షంగా మారుతుంది.
తతో వ్యోమసమాకారా శివస్యైవాకృతిం తతః । సా ప్రవిష్టా సరిచ్ ఛాన్తసంరమ్భేవ మహార్ణవమ్
ఆమె ఆకాశంలా రూపం ధరించి, శివుని స్వరూపాన్ని తీసుకుంది. ఆ శాంతమైన నది, మహాసముద్రంలో కలిసిపోతున్నట్టు, ఆమె కూడా శివునిలో లీనమైంది.
ఏక ఏవాభవద్ అథో శివయా పరివర్జితః । శివ ఏవ శివే శాన్తే ఆకాశే శమశోభితః
ఆ తరువాత, శివుడు మాత్రమే మిగిలాడు. అక్కడ శివుడు, శక్తి అనే వ్యత్యాసం లేకుండా, ప్రశాంతంగా, ఆకాశంలో శాంతితో ప్రకాశిస్తూ ఉన్నాడు.
భగవఞ్ శివసంస్పృష్టా సా శివా పరమేశ్వరీ । కిమర్థమ్ ఆగతా శాన్తిమ్ ఇతి మే బ్రూహి తత్త్వతః
భగవంతుడా, శివుని స్పర్శతో పరమేశ్వరీ అయిన శక్తి శాంతిని ఎలా పొందింది? దయచేసి నాకు నిజమైన కారణం చెప్పు.
సా రామ ప్రకృతిḫ ప్రోక్తా శివేచ్ఛా పరమేశ్వరీ । జగన్మాయేతి విఖ్యాతా స్పన్దశక్తిర్ అకృత్రిమా
రామా, ఆమెనే ప్రకృతి అని పిలుస్తారు. ఆమె శివుని పరమైచ్ఛిక శక్తి, జగత్తుకు మాయగా ప్రసిద్ధి చెందినది, సహజమైన చలనం కలిగిన శక్తి.
స పరḫ ప్రకృతేḫ ప్రోక్తḫ పురుషḫ పావనాకృతిః । శివరూపధరశ్ శాన్తḫ పరమాకాశశక్తిమాన్
ఆ పరమాత్ముడు ప్రకృతికి అధిపతి, పవిత్రమైన స్వరూపుడు. శివుని రూపాన్ని ధరించి, శాంతంగా ఉండి, పరమాకాశశక్తిని కలిగి ఉన్నవాడు.
భ్రమతి ప్రకృతిస్ తావత్ సంసారే భ్రమరూపిణీ । స్పన్దమాత్రాత్మికా సేచ్ఛా చిచ్ఛక్తిḫ పరమేశ్వరీ
ప్రకృతి తేనెటీగ రూపంలో సంసారంలో తిరుగుతూ ఉంటుంది. ఆమె స్వభావం కేవలం కదలిక మాత్రమే; ఆమె సంకల్పమే పరమేశ్వరుడైన చైతన్యశక్తి.
యావన్ న పశ్యతి శివం నిత్యతృప్తమ్ అనామయమ్ । అజడం పదమ్ ఆద్యన్తవర్జితం తర్జితద్వయమ్
ఆమె శివుని — ఎప్పటికీ తృప్తిగా, బాధలేని, జడత్వం లేని, ఆది అంతములేని, ద్వంద్వాలను దాటి ఉన్నవాడిని — చూడని వరకు,
సంవిన్మాత్రైకధర్మత్వాత్ కాకతాలీయయోగతః । సంవిద్దేవీ శివం స్పృష్ట్వా తన్మయ్య్ ఏవ భవత్య్ అలమ్
చైతన్యం ఒక్కటే నిజమైన స్వరూపం కాబట్టి, యాదృచ్ఛికంగా చైతన్యదేవి శివుని తాకినప్పుడు, ఆమె పూర్తిగా ఆయనలో లీనమైపోతుంది.
ప్రకృతిḫ పురుషం స్పృష్ట్వా ప్రకృతిత్వం సముజ్ఝతి । తదన్తర్ ఏకతాం గత్వా నదీ రూపమ్ ఇవార్ణవే
ప్రకృతి పరమాత్మను తాకినప్పుడు, తన స్వభావాన్ని విడిచిపెడుతుంది. ఇద్దరూ లోపల కలిసిపోతే, నది సముద్రంలో కలిసిపోయి తన రూపాన్ని కోల్పోయినట్టు, ఒకటే అవుతారు.
ఆపగా హి పయోమాత్రా సఙ్గతార్ణవ ఏవ సా । యదా తదా తమ్ ఏవాశు ప్రాప్య తత్రైవ లీయతే
నది అనేది నీటే. అది సముద్రంలో కలిసినప్పుడు, వెంటనే ఆ సముద్రాన్ని చేరి, అందులోనే లయమైపోతుంది.
చితిశ్ శివేచ్ఛా సా దేవం తమ్ ఏవాసాద్య శామ్యతి । జన్మస్థానం శిలాం ప్రాప్య తీక్ష్ణా ధారా యథాయసీ
చైతన్యం అనేది శివుని సంకల్పమే. అది ఆ పరమాత్మను చేరినప్పుడు, ప్రశాంతమవుతుంది. ఇది ఒక గట్టి రాయిని తాకినప్పుడు, వేగంగా పారుతున్న నీరు ఆగిపోవడంలాంటిది.
పుంసశ్ ఛాయా నిజా ఛాయాం ప్రవిష్టస్య శరీరకమ్ । యథాశు ప్రవిశత్య్ ఏవ ప్రకృతిḫ పురుషం తథా
మనిషి ఇంట్లోకి ప్రవేశించినప్పుడు, అతని నీడ వెంటనే శరీరంలోకి చేరినట్టు, ప్రకృతి కూడా పరమాత్మను త్వరగా చేరిపోతుంది.
చేతిత్వా చిన్ నిజం భావం పురుషాఖ్యం సనాతనమ్ । భూయో భ్రమతి సంసారే నేహ తత్తాం ప్రయాతి హి
తన శాశ్వతమైన స్వరూపాన్ని, అంటే పురుషుని, తెలుసుకున్న తర్వాత కూడా ఆ చైతన్యం మళ్లీ మాయలో తిరుగుతూ ఉంటుంది; ఎందుకంటే ఇక్కడ అది పరమార్థాన్ని పొందదు.
సాధుర్ వసతి చౌరౌఘే తావద్ యావద్ అసౌ న తమ్ । పరిజానాతి విజ్ఞాయ న తత్ర రమతే పునః
ఒక మంచి మనిషి దొంగల మధ్య ఉండగలడు, కానీ వాళ్లు నిజంగా దొంగలని తెలుసుకున్న తర్వాత అక్కడ ఇక ఆనందించడు.
ద్వైతే తావద్ అసద్రూపే రమతే ఽనుమతే చితిః । పరం పశ్యతి నో యావత్ తం దృష్ట్వా తన్మయీ భవేత్
ఈ చైతన్యం అబద్ధమైన ద్వంద్వంలో ఆనందిస్తుంది, అది అంగీకరించేంతవరకూ; కానీ పరమాన్ని చూసినప్పుడు, దానిని చూసి దానితో ఏకమైపోతుంది.
చితి నిర్వాణరూపం తత్ ప్రకృతిḫ పరమం పదమ్ । ప్రాప్య తత్తామ్ అవాప్నోతి సరిద్ అబ్ధావ్ ఇవాబ్ధితామ్
ఈ చైతన్యం మోక్ష స్వరూపం, ప్రకృతి అనేది పరమ స్థితి. ఆ పరమార్థాన్ని చేరినప్పుడు, నది సముద్రంలో కలిసిపోయినట్టు అది కూడా ఆ పరమంతో ఏకమవుతుంది.
తావద్ విమోహవశతశ్ చితిర్ ఆకులేషు సర్గేషు సంసరతి జన్మదశాశ్రితేషు । యావన్ న పశ్యతి పరం తమ్ అథాశు దృష్ట్వా తత్రైవ మజ్జతి ఘనం మధునీవ భృఙ్గీ
మాయ వల్ల మనస్సు కలవరమైన సృష్టుల్లో జనన స్థితులకు బంధించబడి తిరుగుతూ ఉంటుంది. పరమాత్మను చూడని వరకు అలా తిరుగుతూనే ఉంటుంది. కానీ, ఆ పరమాన్ని ఒక్కసారి చూసిన వెంటనే, తేనె లో మునిగే తేనెటీగలా, దానిలోనే పూర్తిగా లీనమైపోతుంది.
సమ్ప్రాప్య కస్ త్యజతి నామ తద్ ఆత్మతత్త్వం ప్రాప్యానుభూయ చ జహాతి రసాయనం కః । శామ్యన్తి యేన సకలాని నిరన్తరాణి దుẖఖాని జన్మమృతిమోహమయాని రామ
ఆత్మ తత్వాన్ని పొందినవాడు దాన్ని ఎవరు వదులుతారు? రామా, జననం, మరణం, మాయ వల్ల కలిగే అన్ని బాధలను శాంతింపజేసే ఆ అమృతాన్ని అనుభవించినవాడు దాన్ని ఎవరు వదులుతారు?
శృణు రామ కథం తత్ర మహాకాశే తథాస్థితః । దేహభ్రాన్తిం తు తాం త్యక్త్వా స రుద్రో ఽప్య్ ఉపశామ్యతి
రామా, ఆ మహా ఆకాశంలో స్థిరంగా ఉండి, శరీర భ్రమను వదిలేసి, రుద్రుడే కూడా ఎలా శాంతిని పొందాడో విను.
స రుద్రస్ తౌ జగత్ఖణ్డౌ తదా చిత్ర ఇవార్పితాః । నిస్స్పన్దా ఏవ తత్రాసన్ ప్రేక్షమాణే స్థితే మయి
అక్కడ నేను చూస్తూ ఉండగా, రుద్రుడు మరియు ఆ రెండు జగత్ భాగాలు ఒక చిత్రంలో వేసినట్లుగా నిశ్చలంగా కనిపించాయి.
తతో ముహూర్తమాత్రేణ స రుద్రస్ తౌ నభోఽన్తరే । ఖణ్డౌ విలోకయామ్ ఆస దృశార్కేణేవ రోదసీ
అంతటితో, కొద్దిసేపులో, రుద్రుడు ఆ రెండు ముక్కలను ఆకాశంలో తేలియాడుతున్నట్టు చూస్తూ, సూర్యుని కన్ను ఆకాశాన్ని ఎలా వీక్షిస్తుందో అలా చూశాడు.
తతో నిమేషమాత్రేణ ఘోణాశ్వాసేన ఖణ్డకౌ । తౌ సమానీయ చిక్షేప పాతాలాన్తర్ ఇవాననే
తర్వాత, కళ్లిమెరుపులోనే, గట్టిగా ఊపిరి తీసి, ఆ రెండు ముక్కలను దగ్గరకి తీసుకుని, తన నోట్లో వేసినట్టు లోతైన గర్భంలోకి విసిరేశాడు.
అతిష్ఠద్ ఏక ఏవాసావ్ అథ ఖే ఖమ్ ఇవాఖిలే । భుక్తబ్రహ్మాణ్డఖణ్డోగ్రచణ్డమణ్డకమణ్డలః
అప్పుడు, ఆకాశంలో ఒక్కరే మిగిలి, ఆకాశంలా విస్తరించి, బ్రహ్మాండపు ముక్కలు, మండుతున్న వలయాలు అన్నీ తినివేసినవాడిగా నిలిచాడు.
తతో ముహూర్తమాత్రేణ లఘుస్ సో ఽభ్రమ్ ఇవాభవత్ । తతో ఽభవద్ ద్రుమసమస్ తతస్ స్తమ్భనిభో ఽభవత్
తర్వాత, కొద్దిసేపులోనే, మేఘంలా తేలికగా మారాడు; ఆ తరువాత చెట్టువలె రూపం దాల్చాడు; ఆ తరువాత స్థంభంలా నిలిచిపోయాడు.