ఏతస్మాత్ పరమాచ్ ఛాన్తాత్ పదాత్ పరమపావనాత్ । యథేదమ్ ఉత్థితం విశ్వం తచ్ ఛృణూత్తమయా ధియా
ఆ పరమ శాంతమైన, పవిత్రమైన స్థితి నుండి ఈ జగత్తు ఎలా ఉద్భవించిందో, నీవు నీ ఉత్తమమైన బుద్ధితో విను.
సుషుప్తం స్వప్నవద్ భాతి భాతి బ్రహ్మైవ సర్గవత్ । సర్వమ్ ఏకం చ తచ్ ఛాన్తం తత్ర తావత్ క్రమం శృణు
యథా సుప్తి స్వప్నంలా కనిపించునట్లు, సృష్టిగా పరబ్రహ్మమే ప్రకాశిస్తుంటుంది; అన్నీ ఒక్కటే, శాంతంగా ఉంటాయి—ఇందులోని క్రమాన్ని ఇప్పుడు విను.
తస్యానన్తప్రకాశాత్మరూపస్యాతతచిన్మణేః । సత్తామాత్రాత్మ కచనం యద్ అజస్రం స్వభావతః
ఆ అనంతమైన, స్వయంగా వెలిగే పరమాత్మ యొక్క స్వరూపంలో, స్వభావంగా ఎప్పుడూ ఉండే ఒకటి — అది కేవలం సత్తా మాత్రమే.
తద్ ఆత్మని స్వయం కిఞ్చిచ్ చేత్యతామ్ ఇవ గచ్ఛతి । అగృహీతార్థకం సంవిదీహామర్శనసూచకమ్
ఆ ఆత్మలో, ఏదో ఒకటి తెలుసుకున్నట్టు అనిపిస్తుంది గాని, వాస్తవానికి ఏదీ పట్టుకోబడదు; అది చైతన్యం కదలికకు సంకేతం, సూక్ష్మమైన జ్ఞానానికి సూచన.
భావినామార్థకలనైః కిఞ్చిదూహితరూపకమ్ । ఆకాశాద్ అణు శుద్ధం చ సర్వస్మిన్ భావిబోధనమ్
భవిష్యత్తులో కలిగే వస్తువుల ఊహతో, అది కొంత రూపాన్ని సంతరించుకుంటుంది. అది ఆకాశం కన్నా సూక్ష్మమైనది, నిర్మలమైనది, భవిష్యత్తులో జరిగే అన్నిటినీ తెలియజేసేది.
తతస్ సా పరమా సత్తా సతీతశ్ చేతనోన్ముఖీ । చిన్నామయోగ్యా భవతి కిఞ్చిల్లభ్యతయా తయా
అదే పరమసత్త, సత్తను దాటి, చైతన్యాన్ని ఆశ్రయిస్తుంది. అప్పుడు అది కొంతమేరకు గ్రహించదగినదిగా మారి, జ్ఞానానికి అనుకూలంగా ఉంటుంది.
ఘనసంవేదనాత్ పశ్చాద్ భావిజీవాదినామికా । సా భవత్య్ ఆత్మకలనా యదా యాన్తీ పరాత్ పదాత్
తర్వాత, దట్టమైన అవగాహన వల్ల, అది భవిష్యత్తులో జీవుడు మొదలైన పేర్లను పొందుతుంది. పరమ స్థితి నుండి దిగివచ్చినప్పుడు, ఇదే ఆత్మ యొక్క స్వీయ భావన.
స్వతైకభావనామాత్రసారా సంసరణోన్ముఖీ । తదా వస్తుస్వభావేన తన్వస్ తిష్ఠన్తి తామ్ ఇమాః
అప్పుడు అది తన స్వరూప భావనలో మాత్రమే నిలిచి, ప్రాప్తికి సిద్ధంగా ఉన్నప్పుడు, నిజ స్వభావం వల్ల ఈ సూక్ష్మ శరీరాలు అందులో స్థిరంగా ఉంటాయి.
సమనన్తరమ్ ఏతస్యాః ఖసత్తోదేతి శూన్యతా । శబ్దాదిగుణబీజం సా భవిష్యదభిధార్థదా
దీనికి వెంటనే ఆకాశం అనే శూన్యత ఉద్భవిస్తుంది. అదే శబ్దం మొదలైన లక్షణాలకు విత్తనంగా, భవిష్యత్తులో వ్యక్తమయ్యే వస్తువులకు మూలంగా ఉంటుంది.
అహన్తోదేతి తదను సహ వై కాలసత్తయా । భవిష్యదభిధార్థే తే బీజం ముఖ్యం జగత్స్థితేః
దాని తరువాత 'నేను' అనే భావన, కాలం అనే భావనతో కలసి ఉద్భవిస్తుంది. ఇవే జగత్తు నిలబడేందుకు, భవిష్యత్తులో వ్యక్తమయ్యే వస్తువులకు ప్రధాన విత్తనాలు.
తస్యాశ్ శక్తేః పరాయాస్ తు స్వసంవేదనమాత్రకమ్ । ఏతజ్ జాలమ్ అసద్రూపం సద్ ఇవోదేతి విస్ఫురత్
ఆ పరాశక్తి స్వయంగా తెలుసుకునే స్వరూపంగా ఉండి, ఈ ప్రపంచాన్ని అసత్యమైనదిగా ఉన్నా నిజమైనదిలా ప్రకాశింపజేస్తుంది.
ఏవమ్ప్రాయాత్మికా సా చిద్ బీజం సఙ్కల్పశాఖినః । తత్రాప్య్ అహఙ్కారకరస్ స తత్స్పన్దతయా మరుత్
ఇలా ఉండే ఆ చైతన్యం సంకల్పమనే వృక్షానికి విత్తనంగా ఉంటుంది. అక్కడ 'అహంకార' సారం గాలి లా అలికడలికతో కదిలిస్తుంది.
చిద్ అహన్తావతీ వ్యోమశబ్దతన్మాత్రభావనాత్ । స్వతో ఘనీభూయ శనైః ఖతన్మాత్రం భవత్య్ అలమ్
చైతన్యం అహంకారంతో కలిసినప్పుడు, ఆకాశంలో ఉన్న శబ్దతత్త్వాన్ని ధ్యానించటం వల్ల, అది తనంతట తానే క్రమంగా ఘనంగా మారి, ఆకాశతత్త్వాన్ని ఏర్పరచుతుంది.
భావినామార్థరూపం తద్ బీజం శబ్దౌఘశాఖినః । పదవాక్యప్రమాణాఢ్యవేదవృన్దవికారి తత్
భవిష్యత్తులో వస్తువులుగా మారబోయే అది, అనేక శబ్దాల వృక్షానికి విత్తనం వంటిది. పదాలు, వాక్యాలు, పరిమాణాలు, వేదాల సమూహం ద్వారా అది మారుతుంది.
తస్మాద్ ఉదేష్యత్య్ అఖిలా జగచ్ఛ్రీశ్ శబ్దరూపిణః । శబ్దౌఘనిర్మితార్థౌఘపరిణామవిసారిణీ
దానివల్లే ఈ లోకమంతా శబ్దరూపంలో వెలిసింది; అనేక శబ్దాల ద్వారా ఏర్పడిన అనేక వస్తువుల మార్పుతో అది వ్యాపిస్తుంది.
చిద్ ఏవమ్పరివారా సా జీవశబ్దేన కథ్యతే । భావిశబ్దార్థజాలేన బీజం భూతౌఘశాఖినః
అలాంటి చైతన్యం దాని సహచరులతో కలిసి 'జీవుడు' అని పిలవబడుతుంది. భవిష్యత్తులో శబ్దార్థాల జాలం ద్వారా, అది భూతాల సమూహ వృక్షానికి విత్తనం అవుతుంది.
చతుర్దశవిధం భూతజాతమ్ ఆవలితామ్బరమ్ । జగజ్జఠరయన్త్రౌఘం ప్రసరిష్యతి వై తతః
పద్నాలుగు విధాలుగా ఉన్న ప్రాణులు, ఆకాశంతో చుట్టబడి, ఈ లోకమంతా వ్యాపించి, ప్రపంచ గర్భంలో ఎన్నో యంత్రాల్లా విస్తరించబోతాయి.
అసమ్ప్రాప్తాభిధాసారా చిజ్ జీవత్వాత్ స్ఫురద్వపుః । యా సైవ స్పర్శతన్మాత్రం భావనాద్ భవతి క్షణాత్
ఇంకా పేరు, రూపం రాకముందే ఉన్న ఆ చైతన్యం, జీవంగా వెలుగుతుంది. అదే చైతన్యం, తాకే భావన వల్ల, ఒక్క క్షణంలో స్పర్శ అనే సూక్ష్మతత్వంగా మారుతుంది.
పవనస్కన్ధవిస్తారం బీజం స్పర్శైకశాఖినః । సర్వభూతక్రియాస్పన్దస్ తస్మాత్ సమ్ప్రసరిష్యతి
గాలిప్రకృతి విస్తరణే, స్పర్శ అనే ఒక్క శాఖ ఉన్న వృక్షానికి విత్తనం. దానివల్ల అన్ని జీవుల చర్యల ఊపిరి వ్యాపిస్తుంది.
తత్ర యశ్ చిద్విలాసేన ప్రకాశో ఽనుభవాద్ భవేత్ । తేజస్తన్మాత్రకం తత్తద్భవిష్యదభిధార్థదమ్
ఎక్కడైతే చైతన్యం తన ఆటలో అనుభవం ద్వారా వెలుగుగా కనిపిస్తుందో, అక్కడ అదే తేజస్సు అనే సూక్ష్మతత్వంగా మారి, భవిష్యత్తులో పేర్లకు అర్థాన్ని ఇస్తుంది.
తత్ సూర్యాదివిజృమ్భాభిర్ బీజమ్ ఆలోకశాఖినః । తస్మాద్ రూపవిభేదేన సంసారః ప్రసరిష్యతి
సూర్యుడు మొదలైన ప్రకాశవంతమైన వాటి విస్తరణల ద్వారా, అది వెలుగు కొమ్మలతో ఉన్న వృక్షానికి విత్తనం. దానివల్ల రూపాల పరస్పర భేదంతో ఈ లోకము విస్తరించిపోతుంది.
భవచ్ చతుర్ణామ్ అవతస్ తతస్ సత ఇవాసతః । స్వదనం తస్య సఙ్ఘస్య రసతన్మాత్రమ్ ఉచ్యతే
నాలుగు భాగాల సమూహం ఉండటంతో, నిజమైనదానిలోనూ, అప్రకటమైనదానిలోనూ, ఆ సమూహానికి రుచి అనేది రసతత్వం అని పిలవబడుతుంది.
భావివారివిలాసాత్మ తద్ బీజం రసశాఖినః । అన్యోఽన్యాస్వదనేనాస్మాత్ సంసారః ప్రసరిష్యతి
భవిష్యత్తులోని నీటిలోని ఆటలు ఆ రుచి వృక్షానికి విత్తనం. పరస్పరం రుచి చూసుకోవడం వల్ల ఈ లోకము ఇక్కడి నుండి విస్తరించిపోతుంది.
భవిష్యద్గన్ధసఙ్కల్పనామాసౌ కలనాత్మకా । సఙ్కల్పాత్మా ససౌగన్ధతన్మాత్రత్వం ప్రయచ్ఛతి
భవిష్యత్తులో వచ్చే సుగంధపు ఆలోచన, ఊహ స్వరూపంగా ఉంటుంది. ఊహే సుగంధతత్వాన్ని దాని లక్షణాలతో కలిపి ప్రసాదిస్తుంది.
భావిభూగోలకత్వేన బీజమ్ ఆకృతిశాఖినః । సర్వాధారాత్మనస్ తస్మాత్ సంసారః ప్రసరిష్యతి
భవిష్యత్తులో భూమండలం అవతలగా ఉండే విత్తనం నుండి, రూపాల వృక్షం పుట్టుకొస్తుంది. అలాగే, సమస్తానికి ఆధారమైన పరమాత్మ నుండి ఈ సంసారం వ్యాపించిపోతుంది.
చితా విభావ్యమానాని తన్మాత్రాణి పరస్పరమ్ । స్వయం పరిణతాన్య్ అన్తర్ అమ్బునీవ నిరన్తరమ్
చైతన్యం ఆలోచించినప్పుడు, ఆ సూక్ష్మతత్త్వాలు పరస్పరం ఎప్పటికప్పుడు మారుతూ ఉంటాయి. ఇది నీరు తనలో తాను మారిపోతున్నట్లే.
తథైతాని విమిశ్రాణి వివిక్తాని పునర్ యథా । న శుద్ధాన్య్ ఉపలభ్యన్తే సర్వనాశాన్తమ్ ఏవ హి
అలాగే, ఈ కలిసిపోయిన, వేరుపడిన తత్త్వాలు మళ్లీ శుద్ధంగా కనిపించవు; అన్నీ పూర్తిగా లయమయ్యాక మాత్రమే అవి శుద్ధంగా ఉంటాయి.
సంవిత్తిమాత్రరూపాణి స్థితాని గగనోదరే । భవన్తి వటజాలాని యథా బీజకణాన్తరే
అవి ఆకాశపు విస్తారంలో కేవలం చైతన్యరూపంగా ఉన్నప్పటికీ, విత్తనపు చిన్న లోపల వటవృక్షాల సమూహంలా అవుతాయి.
ప్రసవం పరిపశ్యన్తి శతశాఖం స్ఫురన్తి చ । పరమాణ్వన్తరే మాన్తి క్షణాత్ కల్పీభవన్తి చ
విశ్వంలో ఉద్భవాన్ని వీరు చూస్తారు, వందల కొద్దీ విభజించుకుంటారు, లోపల అణువుల్లా ఉంటారు, ఒక్క క్షణంలో యుగం లా విస్తరించిపోతారు.
వివర్తమ్ ఏవ ధావన్తి నిర్వివర్తాని సన్తి చ । చిద్వేదితాని సర్వాణి క్షణాత్ పిణ్డీభవన్తి హి
వాటిలో కొన్ని మార్పులు చెందుతూ తిరుగుతుంటే, మరికొన్ని మారకుండా ఉంటాయి; ఇవన్నీ మనసుకు తెలిసినవే, ఒక్క క్షణంలో ఒకటి లా కలిసిపోతాయి.