శివం శాన్తమ్ అనాయాసమ్ అవాచ్యం విద్ధి నిర్మలమ్ । న మనాగ్ అపి తత్రాస్తి స్తైమిత్యాత్ స్పన్దధర్మతా
శివుడు శాంతంగా, సులభంగా, వర్ణించలేనంత పవిత్రంగా ఉన్నాడని తెలుసుకో. అక్కడ పూర్తిగా నిశ్చలత ఉండే కారణంగా, కదలిక అనే లక్షణం ఒక్క రేఖ కూడా ఉండదు.
సా క్రియైవ తథారూపా సతీ బోధవశాద్ యదా । వ్యావృత్త్యైవ తథైవాస్తే శివ ఇత్య్ ఉచ్యతే తదా
ఆ కార్యం, జ్ఞానశక్తి వల్ల ఉపసంహరించబడినప్పుడు, అదే స్థితిలో నిలిచి ఉంటుంది. అప్పుడు దానిని శివుడు అని పిలుస్తారు.
చితిశక్తేẖ క్రియాదేవ్యాḫ ప్రతిష్ఠానం యదాత్మని । తథాభూతస్థితేర్ ఏవ తదైవ శివ ఉచ్యతే
చైతన్యశక్తి అయిన కార్యశక్తి తనలోనే స్థిరపడినప్పుడు, ఆ స్థితినే శివుడు అని అంటారు.
దేవ్యాẖ క్రియాయాశ్ చిచ్ఛక్తేẖ ఖరూపిణ్యా మహాకృతేః । కల్పితాకారధారిణ్యా అనన్యావయవా ఇమే
రూపాన్ని కలిగి ఉన్నట్టు ఊహించబడే ఈ రూపాలన్నీ, చైతన్యశక్తి, ఖరూపిణి, మహాకర్త అయిన దేవి యొక్క కార్యమే; వీటికి వేరే భాగాలేమీ లేవు.
సర్గాస్ సజనతావర్గా లోకా ఆలోకభాసురాః । సద్వీపసాగరాḫ పృథ్వ్యస్ సవనావనయో ఽద్రయః
సృష్టులు, జీవుల సమూహాలు, వెలుగుతో మెరిసే లోకాలు, ద్వీపాలు, సముద్రాలు, అడవులు, పర్వతాలతో కూడిన భూమి—
సాఙ్గోపాఙ్గాస్ త్రయో వేదాస్ సవిద్యాస్థానగీతయః । సవిధిప్రతిషేధార్థాస్ సశుభాశుభకల్పనాః
అంగోపాంగాలతో కూడిన మూడు వేదాలు, విద్యాస్థానాలు, గీతాలు, చేయవలసినవి చేయకూడదని చెప్పే నియమాలు, శుభాశుభాల భావనలు—
సదక్షిణాగ్నయో యజ్ఞాḫ పురోడాశాజ్యశంసినః । కుణాలోలూఖలబృసీశూర్పయూపాదిసంయుతాః
దక్షిణాగ్నులు, యజ్ఞాలు, పూర్ణాహుతులు, నెయ్యి, పిండి నైవేద్యాలు, ముద్దలు, ఊకలు, వడగళ్లతో పాటు ముద్దలు, ముషాలు, వడకట్టే పరికరాలు, యూపస్తంభాలు—
సఙ్గ్రామాస్ సాయుధగ్రామాస్ సశూలశరశక్తయః । సభుసుణ్డిగదాప్రాసహయేభభటభాసురాః
పోరాటాలు, ఆయుధాలతో కూడిన గ్రామాలు, కత్తులు, బాణాలు, శక్తులు, గదలు, ముసల్లు, కుళ్లులు, యూపాలు, ఏనుగులు, యోధులతో కూడిన సభలు—
జాతయో భూతసఙ్ఘానాం చతుర్దశ సురాదికాః । చతుర్దశాబ్ధిద్వీపోర్వ్యస్ తథా లోకాశ్ చతుర్దశ
దేవతలతో మొదలయ్యే పద్నాలుగు జీవజాతులు, పద్నాలుగు సముద్రాలు, ద్వీపాలు, భూములు, అలాగే పద్నాలుగు లోకాలు— ఇవన్నీ ఉంటాయి.
చితేẖ కాలీశరీరిణ్యాస్ సర్గా యే ఽఙ్గే స్థితాస్ తథా । తే కిమ్ ఆత్మని సత్యాస్ స్యుర్ ఉతాసత్యా వదేతి మే
చైతన్యరూపమైన కాలీ శరీరంలో అవయవాల్లా ఉన్న ఈ సృష్టులు నిజంగా ఆత్మలో వాస్తవమేనా, లేక అసత్యమా? నాకు చెప్పు.
రామాసౌ కిల చిచ్ఛక్తిస్ తయా యచ్ చోదితం తథా । తత్ ప్రచేతితమ్ ఏవాన్తస్ సత్యం చేదమ్ ఇవాఖిలమ్
రామా! ఆ చైతన్యశక్తి ఏది ప్రేరేపిస్తుందో, అది అంతరంగా అనుభవించబడుతుంది. ఇది అన్నీ ఎలా కనిపిస్తాయో అలా నిజమే.
న తత్ ప్రబిమ్బితం బాహ్యాన్ మకురప్రతిబిమ్బవత్ । సత్యం తద్ అన్తర్ ఏవాస్తి చితేర్ నాసత్యమ్ అర్థతః
అది అద్దంలో ప్రతిబింబంలా బయట కనిపించదు; అది చైతన్యంలోనే వాస్తవంగా ఉంటుంది, అసత్యం కాదు.
చిద్రూపస్య తథాప్య్ అన్తస్ సత్ సఙ్కల్పపురం భవేత్ । దృఢధ్యానాద్ విశుద్ధాయాశ్ చితేర్ భవతు మా కథమ్
అయినా, చైతన్య స్వరూపంలో లోపల ఊహల పట్టణం ఉండొచ్చు. దృఢమైన ధ్యానం వల్ల శుద్ధమైన మనస్సులో అది ఎందుకు కలగకూడదు?
ఆదర్శే ఽస్త్వ్ అథ వా స్వప్నే సర్గస్ సఙ్కల్పనే ఽస్తు వా । స ఆత్మన్య్ అర్థకారిత్వాత్ సత్య ఇత్య్ ఏవ మే మతిః
దర్పణంలోనైనా, కలలోనైనా, ఊహలోనైనా సృష్టి కనబడవచ్చు. అది మనకు ఉపయోగపడేంతవరకు, అది నిజమేనని నేను భావిస్తున్నాను.
మమ నార్థాయ స ఇతి వక్షి చేత్ తత్ కథం న తే । దేశాన్తరగతాస్ సర్వే భవన్త్య్ అర్థాయ సమ్ప్రతి
‘అది నాకు అవసరం లేదు’ అని నువ్వు చెప్పినా, అది నీకెందుకు అవసరం కాకూడదు? ఇప్పుడే దూరంలో ఉన్నవన్నీ నీకు అవసరమైనవే అవుతాయి.
యథా దేశాన్తరగ్రామస్ తద్గతస్యార్థకృద్ భవేత్ । సర్వే తథైతే తద్భావం గతస్యార్థాయ నిశ్చయాత్
ఎలా దూర గ్రామం అక్కడ ఉన్నవారికి ఉపయోగపడుతుందో, అలాగే ఈవన్నీ ఆ స్థితిలో ఉన్నవారికి ఖచ్చితంగా అవసరమైనవే.
యద్ యథాభూతసర్వార్థక్రియాకారి ప్రదృశ్యతే । తత్ సత్యమ్ ఆత్మనో ఽన్యస్య నైవ తత్తామ్ ఉపేయుషః
ఏది యథార్థంగా తన పనులను చేస్తూ మనకు కనబడుతుందో, అది మనకు నిజమే. కానీ ఆ స్థితిని పొందని వాడికి అది నిజంగా అనిపించదు.
తస్మాచ్ చిచ్ఛక్తికోశస్థాస్ సర్వాస్ సర్గపరమ్పరాః । సత్యా ఆత్మని తద్భావం గతస్యాన్యస్య నాఖిలాః
అందువల్ల, చైతన్యశక్తి లోని అన్ని సృష్టి వరుసలు ఆ స్థితిని పొందిన వాడికి నిజమే. మరొకరికి అవన్నీ పూర్తిగా నిజంగా అనిపించవు.
భూతభవ్యభవిష్యత్స్థాస్ సఙ్కల్పస్వప్నపూర్గణాః । సర్వే సత్యాḫ పరం తత్త్వం సర్వాత్మ కథమ్ అన్యథా
గతం, వర్తమానం, భవిష్యత్తులో ఉన్న అన్ని ఊహలు, కలలు నిజమే. అంతటిలోని పరమసత్యం, అన్నింటికీ ఆధారం అయిన ఆత్మ ఎలా వేరుగా ఉండగలదు?
చాలితస్య యథా గాఢనిద్రస్య స్వప్నపత్తనమ్ । న లుఠత్య్ ఏవ లుఠితమ్ ఇత్య్ అప్య్ అనుమితం స్ఫుటమ్
ఎలా అంటే, ఎవరో ఒకరు గాఢనిద్రలో కలలో పట్టణాన్ని చూసి, ఆ నిద్రలో కదిలితే, ఆ పట్టణం నిజంగా కదిలినట్టు కాదు. అయినా, కలలో అది స్పష్టంగా కదిలినట్టు అనిపిస్తుంది.
తథా చలన్త్యా లుఠితం తస్యా దేహగతం జగత్ । న లుఠత్య్ ఏవ మకురప్రతిబిమ్బమ్ ఇవ స్థితం
ఆమె కదులుతున్నప్పుడు, ఆమె శరీరానికి సంబంధించిన ఈ లోకం కూడా కదిలిపోతున్నట్టు కనిపిస్తుంది. కానీ నిజానికి అది కదలదు — అద్దంలో ప్రతిబింబం ఎలా కదలదో, అలాగే ఇది స్థిరంగా ఉంటుంది.
స త్రైలోక్యమహారమ్భస్ సత్యో ఽపి భ్రాన్తిమాత్రకమ్ । భ్రాన్తిమాత్రస్య కే నామ లుఠనాలుఠనే వద
ఈ మూడు లోకాల గొప్ప వ్యవహారం నిజమైనదే అయినా, అది కేవలం మాయ మాత్రమే. మాయకు పడిపోవడం, పడకపోవడం అనే విషయాలు ఏముంటాయి చెప్పు.
కదా స్వప్నపురం సత్యం కదా స్వప్నపురం ముధా । కదా స్వప్నపురం భగ్నం కదా స్వప్నపురం స్థితం
స్వప్నంలో కనిపించే నగరం ఎప్పుడు నిజమవుతుంది? ఎప్పుడు అబద్ధమవుతుంది? ఎప్పుడు అది పాడవుతుంది? ఎప్పుడు అది అలాగే ఉంటుంది?
భ్రాన్తిర్ న కేవలం సైవ దృశ్యశ్రీర్ యావద్ అగ్రగామ్ । త్వం విద్ధీమామ్ అపి భ్రాన్తిం జగల్లక్ష్మీమ్ అవాస్తవీమ్
బయట కనిపించే వైభవమే మాయ కాదు, నేను కూడా మాయనే — ఈ లోకానికి ఉన్న అదృష్టం కూడా వాస్తవమైనది కాదు అని తెలుసుకో.
సఙ్కల్పనే మనోరాజ్యే స్వప్నే సఙ్కథనే భ్రమే । యథా పురానుభవనం త్రైలోక్యానుభవస్ తథా
మన ఊహలో, మనసు రాజ్యంలో, కలల్లో, కథల్లో, మాయలో — మనకు గతంలో అనుభవమైనట్టు, ఈ మూడు లోకాల్లో అనుభవమూ అలాగే జరుగుతుంది.
అహమ్ ఇతి జగద్ ఇతి స్వాన్తర్ భ్రాన్తిర్ ఇయం ప్రకచతీవ చితేః । పరమాకాశకృశాఙ్గ్యాశ్ శామ్యతి నిపుణం పరిజ్ఞాతా
‘నేను’ అని, ‘ఇది జగత్తు’ అని మనలో మెరుస్తూ కనిపించే ఈ మాయ, మనసులో వెలిగిపోతూ, అది పూర్తిగా తెలుసుకున్నప్పుడు, అత్యంత సూక్ష్మమైన ఆకాశంలా నిశ్శబ్దంగా మాయమవుతుంది.
ఇతి నృత్యతి సా దేవీ దీర్ఘైర్ దోర్దణ్డమణ్డలైః । పరిస్పన్దాత్మకైర్ వ్యోమ కుర్వాణా ఘనకాననమ్
ఆ దేవత తన పొడవాటి చేతులతో వలయాలు వేస్తూ, అలలతో నిండి, ఆకాశంలో దట్టమైన అడవిని సృష్టిస్తూ నాట్యం చేస్తోంది.
క్రియాసౌ నృత్యతి తథా చితిశక్తిర్ అనామయా । అస్యా విభూషణం శూర్పకుణాలపటలాదికమ్
ఆ క్రియే నాట్యం చేస్తోంది; అది బాధలేని చైతన్యశక్తి. ఆమె అలంకారాలు వడగట్టే చీపుర్లు, పక్షుల రెక్కలు, ఇంకా ఇతర అలంకారాలే.
శరశక్తిగదాప్రాసముసులాసిశిలాది చ । భావాభావపదార్థౌఘకలాకాలక్రమాది చ
బాణాలు, కత్తులు, గదలు, భుజాలు, ముసల్లు, ఖడ్గాలు, రాళ్లు మొదలైనవి, అలాగే ఉండే, ఉండని అనేక వస్తువులు, కాలం, క్షణాల వరుస — ఇవన్నీ కూడా...
చిత్స్పన్దో ఽన్తర్ జగద్ ధత్తే కల్పనేవ పురం హృది । సైవ వా జగద్ ఇత్య్ ఏవ కల్పనైవ యథా పురం
మనస్సులో ఊహించుకున్నట్టు, మనసులో ఊహించుకున్న నగరం ఎలా కనిపిస్తుందో, అదే విధంగా, అంతర్గతంగా ఉన్న చైతన్యపు కదలిక ఈ లోకాన్ని వెలికి తెస్తుంది. ఈ లోకం అనబడేది కూడా ఊహ మాత్రమే, మునుపటిలాగే.