శివయోర్ వ్యోమరూపత్వాద్ అసితం లక్ష్యతే వపుః । నభో హి మాంసమ్ ఏతాభ్యాం దృష్టికృష్టం విలోక్యతే
శివుడు, పార్వతి ఇద్దరూ ఆకాశ స్వరూపులై ఉండటం వల్ల వారి రూపం నలుపుగా కనిపిస్తుంది. ఆకాశాన్ని వీరి దృష్టి ద్వారా మాంసంలా చూస్తారు.
ఆస్తే నభో నభస్య్ ఏవ తేన తౌ నభసి స్థితౌ । నభోనిభావ్ అభూతాఙ్గావ్ అచ్ఛౌ వ్యోమ్న ఇవాగ్రజౌ
ఆకాశం ఎప్పుడూ ఆకాశంలోనే ఉంటుంది. అందుకే వారు ఇద్దరూ ఆకాశంలోనే నిలిచివున్నారు. వారి అవయవాలు ఆకాశం వలె నిర్మలంగా, భూతాలలో ప్రథమమైనవి.
హస్తపాదాంసమూర్ధ్నాం యద్ బహుత్వాల్పత్వభేదతః । నానాత్వం హలశూర్పాదిస్రగ్ధరత్వం చ తచ్ ఛృణు
చేతులు, కాళ్లు, భుజాలు, తలలు — ఇవి సంఖ్యలో, పరిమాణంలో వేరువేరు కావడం వల్ల ఎన్నో విధాలుగా కనిపిస్తాయి. అలాగే, ఎవరైనా కలపను, వడగడిని, పూలహారాన్ని ధరించడం లాంటి భిన్నమైన పనులు కూడా ఉంటాయి. ఇవి గురించి విను.
సా హి క్రియా భగవతీ పరిస్పన్దైకరూపిణీ । దద్యాత్ స్నాయాచ్ చ జుహుయాద్ ఇత్యాద్యుగ్రశరీరిణీ
ఆ దివ్యమైన క్రియ శక్తి కేవలం కదలిక రూపంలోనే ఉంటుంది. అదే స్నానం చేయడం, హోమం చేయడం, దానం చేయడం వంటి ఎన్నో పనులకు కారణమవుతుంది. ఈ శక్తి శరీరానికి ఉగ్ర స్వరూపంగా ఉంటుంది.
చితిశక్తిర్ అనాద్యన్తా తథాభాతాత్మనాత్మని । సాకాశరూపిణీ శాన్తా దృశ్యశ్రీస్ స్పన్దరూపిణీ
ఆ చైతన్యశక్తికి ప్రారంభం లేదు, ముగింపు లేదు. అది నిజమైన ఆత్మ నుండి రూపం దాల్చి, శాంతంగా, కనిపించే అందంగా, కదలిక స్వరూపంగా వెలుగుతుంది.
దేవ్యాస్ తస్యా హి యాẖ కాల్యా నానాభినయవర్తనాః । తా ఇమా బ్రహ్మణస్ సర్గజరామరణరీతయః
ఆ దేవి కలియుగంలో చేసే అనేక రకాల సంకేతాలు, కదలికలు — ఇవే బ్రహ్మకు సంబంధించిన సృష్టి, వృద్ధాప్యం, మరణం వంటి విధానాలుగా మారతాయి.
క్రియాసౌ గ్రామనగరద్వీపమణ్డలమాలికాః । స్పన్దాత్ కరోతి ధత్తే ఽన్తẖ కల్పితావయవాత్మికాః
ఆ క్రియ తన ఉల్లాసంతో ఊహించబడిన గ్రామాలు, పట్టణాలు, ద్వీపాలు, ప్రాంతాలు వంటి ఎన్నో భాగాలతో కూడిన వాటిని సృష్టించి, నిలిపి ఉంచుతుంది.
కాలీ కమలినీ కాలీ క్రియా బ్రహ్మాణ్డకాలికా । ధత్తే స్వావయవీభూతాం దృశ్యలక్ష్మీమ్ ఇమాం హృది
కాళీ, కమలంలో జనించిన కాళీ, ఆ క్రియ, విశ్వాన్ని ఆవరించిన కాళీ — ఇవన్నీ తన స్వంత అవయవాలుగా ఈ కనబడే ఐశ్వర్యాన్ని మన హృదయంలో ఉంచాయి.
న కదాచన చిద్దేవీ నిర్దృశ్యావయవా క్వచిత్ । శివత్వవ్యతిరేకేణ శివతైవ విదృశ్యతా
చైతన్య స్వరూపిణి దేవికి ఎప్పుడూ ఎక్కడా కనబడే అవయవాలు ఉండవు; శివత్వం తప్ప మరొకటి కనిపించదు, ఎక్కడ చూసినా శివత్వమే కనిపిస్తుంది.
యథాఙ్గం శూన్యతా వ్యోమ్నస్ స్పన్దనం మాతరిశ్వనః । జ్యోత్స్నాయాశ్ శైత్యమ్ అఙ్గం హి దృశ్యమ్ ఏవం చితేẖ క్రియా
శూన్యత అనేది ఆకాశానికి, కదలిక వాయువుకు, చల్లదనం జ్యోత్స్నకు ఎలా భాగమో, అలాగే క్రియ కూడా చైతన్యానికి ఒక భాగమే.
శివం శాన్తమ్ అనాయాసమ్ అవాచ్యం విద్ధి నిర్మలమ్ । న మనాగ్ అపి తత్రాస్తి స్తైమిత్యాత్ స్పన్దధర్మతా
శివుడు శాంతంగా, సులభంగా, వర్ణించలేనంత పవిత్రంగా ఉన్నాడని తెలుసుకో. అక్కడ పూర్తిగా నిశ్చలత ఉండే కారణంగా, కదలిక అనే లక్షణం ఒక్క రేఖ కూడా ఉండదు.
సా క్రియైవ తథారూపా సతీ బోధవశాద్ యదా । వ్యావృత్త్యైవ తథైవాస్తే శివ ఇత్య్ ఉచ్యతే తదా
ఆ కార్యం, జ్ఞానశక్తి వల్ల ఉపసంహరించబడినప్పుడు, అదే స్థితిలో నిలిచి ఉంటుంది. అప్పుడు దానిని శివుడు అని పిలుస్తారు.
చితిశక్తేẖ క్రియాదేవ్యాḫ ప్రతిష్ఠానం యదాత్మని । తథాభూతస్థితేర్ ఏవ తదైవ శివ ఉచ్యతే
చైతన్యశక్తి అయిన కార్యశక్తి తనలోనే స్థిరపడినప్పుడు, ఆ స్థితినే శివుడు అని అంటారు.
దేవ్యాẖ క్రియాయాశ్ చిచ్ఛక్తేẖ ఖరూపిణ్యా మహాకృతేః । కల్పితాకారధారిణ్యా అనన్యావయవా ఇమే
రూపాన్ని కలిగి ఉన్నట్టు ఊహించబడే ఈ రూపాలన్నీ, చైతన్యశక్తి, ఖరూపిణి, మహాకర్త అయిన దేవి యొక్క కార్యమే; వీటికి వేరే భాగాలేమీ లేవు.
సర్గాస్ సజనతావర్గా లోకా ఆలోకభాసురాః । సద్వీపసాగరాḫ పృథ్వ్యస్ సవనావనయో ఽద్రయః
సృష్టులు, జీవుల సమూహాలు, వెలుగుతో మెరిసే లోకాలు, ద్వీపాలు, సముద్రాలు, అడవులు, పర్వతాలతో కూడిన భూమి—
సాఙ్గోపాఙ్గాస్ త్రయో వేదాస్ సవిద్యాస్థానగీతయః । సవిధిప్రతిషేధార్థాస్ సశుభాశుభకల్పనాః
అంగోపాంగాలతో కూడిన మూడు వేదాలు, విద్యాస్థానాలు, గీతాలు, చేయవలసినవి చేయకూడదని చెప్పే నియమాలు, శుభాశుభాల భావనలు—
సదక్షిణాగ్నయో యజ్ఞాḫ పురోడాశాజ్యశంసినః । కుణాలోలూఖలబృసీశూర్పయూపాదిసంయుతాః
దక్షిణాగ్నులు, యజ్ఞాలు, పూర్ణాహుతులు, నెయ్యి, పిండి నైవేద్యాలు, ముద్దలు, ఊకలు, వడగళ్లతో పాటు ముద్దలు, ముషాలు, వడకట్టే పరికరాలు, యూపస్తంభాలు—
సఙ్గ్రామాస్ సాయుధగ్రామాస్ సశూలశరశక్తయః । సభుసుణ్డిగదాప్రాసహయేభభటభాసురాః
పోరాటాలు, ఆయుధాలతో కూడిన గ్రామాలు, కత్తులు, బాణాలు, శక్తులు, గదలు, ముసల్లు, కుళ్లులు, యూపాలు, ఏనుగులు, యోధులతో కూడిన సభలు—
జాతయో భూతసఙ్ఘానాం చతుర్దశ సురాదికాః । చతుర్దశాబ్ధిద్వీపోర్వ్యస్ తథా లోకాశ్ చతుర్దశ
దేవతలతో మొదలయ్యే పద్నాలుగు జీవజాతులు, పద్నాలుగు సముద్రాలు, ద్వీపాలు, భూములు, అలాగే పద్నాలుగు లోకాలు— ఇవన్నీ ఉంటాయి.
చితేẖ కాలీశరీరిణ్యాస్ సర్గా యే ఽఙ్గే స్థితాస్ తథా । తే కిమ్ ఆత్మని సత్యాస్ స్యుర్ ఉతాసత్యా వదేతి మే
చైతన్యరూపమైన కాలీ శరీరంలో అవయవాల్లా ఉన్న ఈ సృష్టులు నిజంగా ఆత్మలో వాస్తవమేనా, లేక అసత్యమా? నాకు చెప్పు.
రామాసౌ కిల చిచ్ఛక్తిస్ తయా యచ్ చోదితం తథా । తత్ ప్రచేతితమ్ ఏవాన్తస్ సత్యం చేదమ్ ఇవాఖిలమ్
రామా! ఆ చైతన్యశక్తి ఏది ప్రేరేపిస్తుందో, అది అంతరంగా అనుభవించబడుతుంది. ఇది అన్నీ ఎలా కనిపిస్తాయో అలా నిజమే.
న తత్ ప్రబిమ్బితం బాహ్యాన్ మకురప్రతిబిమ్బవత్ । సత్యం తద్ అన్తర్ ఏవాస్తి చితేర్ నాసత్యమ్ అర్థతః
అది అద్దంలో ప్రతిబింబంలా బయట కనిపించదు; అది చైతన్యంలోనే వాస్తవంగా ఉంటుంది, అసత్యం కాదు.
చిద్రూపస్య తథాప్య్ అన్తస్ సత్ సఙ్కల్పపురం భవేత్ । దృఢధ్యానాద్ విశుద్ధాయాశ్ చితేర్ భవతు మా కథమ్
అయినా, చైతన్య స్వరూపంలో లోపల ఊహల పట్టణం ఉండొచ్చు. దృఢమైన ధ్యానం వల్ల శుద్ధమైన మనస్సులో అది ఎందుకు కలగకూడదు?
ఆదర్శే ఽస్త్వ్ అథ వా స్వప్నే సర్గస్ సఙ్కల్పనే ఽస్తు వా । స ఆత్మన్య్ అర్థకారిత్వాత్ సత్య ఇత్య్ ఏవ మే మతిః
దర్పణంలోనైనా, కలలోనైనా, ఊహలోనైనా సృష్టి కనబడవచ్చు. అది మనకు ఉపయోగపడేంతవరకు, అది నిజమేనని నేను భావిస్తున్నాను.
మమ నార్థాయ స ఇతి వక్షి చేత్ తత్ కథం న తే । దేశాన్తరగతాస్ సర్వే భవన్త్య్ అర్థాయ సమ్ప్రతి
‘అది నాకు అవసరం లేదు’ అని నువ్వు చెప్పినా, అది నీకెందుకు అవసరం కాకూడదు? ఇప్పుడే దూరంలో ఉన్నవన్నీ నీకు అవసరమైనవే అవుతాయి.
యథా దేశాన్తరగ్రామస్ తద్గతస్యార్థకృద్ భవేత్ । సర్వే తథైతే తద్భావం గతస్యార్థాయ నిశ్చయాత్
ఎలా దూర గ్రామం అక్కడ ఉన్నవారికి ఉపయోగపడుతుందో, అలాగే ఈవన్నీ ఆ స్థితిలో ఉన్నవారికి ఖచ్చితంగా అవసరమైనవే.
యద్ యథాభూతసర్వార్థక్రియాకారి ప్రదృశ్యతే । తత్ సత్యమ్ ఆత్మనో ఽన్యస్య నైవ తత్తామ్ ఉపేయుషః
ఏది యథార్థంగా తన పనులను చేస్తూ మనకు కనబడుతుందో, అది మనకు నిజమే. కానీ ఆ స్థితిని పొందని వాడికి అది నిజంగా అనిపించదు.
తస్మాచ్ చిచ్ఛక్తికోశస్థాస్ సర్వాస్ సర్గపరమ్పరాః । సత్యా ఆత్మని తద్భావం గతస్యాన్యస్య నాఖిలాః
అందువల్ల, చైతన్యశక్తి లోని అన్ని సృష్టి వరుసలు ఆ స్థితిని పొందిన వాడికి నిజమే. మరొకరికి అవన్నీ పూర్తిగా నిజంగా అనిపించవు.
భూతభవ్యభవిష్యత్స్థాస్ సఙ్కల్పస్వప్నపూర్గణాః । సర్వే సత్యాḫ పరం తత్త్వం సర్వాత్మ కథమ్ అన్యథా
గతం, వర్తమానం, భవిష్యత్తులో ఉన్న అన్ని ఊహలు, కలలు నిజమే. అంతటిలోని పరమసత్యం, అన్నింటికీ ఆధారం అయిన ఆత్మ ఎలా వేరుగా ఉండగలదు?
చాలితస్య యథా గాఢనిద్రస్య స్వప్నపత్తనమ్ । న లుఠత్య్ ఏవ లుఠితమ్ ఇత్య్ అప్య్ అనుమితం స్ఫుటమ్
ఎలా అంటే, ఎవరో ఒకరు గాఢనిద్రలో కలలో పట్టణాన్ని చూసి, ఆ నిద్రలో కదిలితే, ఆ పట్టణం నిజంగా కదిలినట్టు కాదు. అయినా, కలలో అది స్పష్టంగా కదిలినట్టు అనిపిస్తుంది.