శివం బ్రహ్మ విదుశ్ శాన్తమ్ అవాచ్యం వాగ్విదామ్ అపి । స్పన్దశక్తిస్ తదిచ్ఛేదం దృశ్యాభాసం తనోతి సా
శివుడు, బ్రహ్మం, శాంత స్వరూపుడు అని జ్ఞానులు తెలుసుకుంటారు. ఆయనను మాటలలో చెప్పలేరు, మాటలో నైపుణ్యం ఉన్నవారికీ వర్ణించలేరు. ఆ కంపనశక్తి ఆగినప్పుడు, ఈ కనబడే ప్రపంచం కనిపించటానికి కారణమవుతుంది.
సాకారస్య నరస్యేచ్ఛా యథా వా కల్పనాపురమ్ । కరోత్య్ ఏవం శివస్యేచ్ఛా కరోతీదమ్ అనాకృతేః
ఒక మనిషి తన సంకల్పం లేదా ఊహతో మనసులో ఒక పట్టణాన్ని సృష్టించుకున్నట్లు, రూపం లేని శివుని సంకల్పంతో ఈ లోకం ఏర్పడుతుంది.
సైషా చితిర్ ఇతి ప్రోక్తా చేత్యోన్ముఖతయోదితా । సైషోక్తా వాసనానామ్నీ వాసనాద్ దృశ్యసంవిదః
ఇదే 'చైతన్యం' అని పిలుస్తారు, ఇది వస్తువులవైపు ఆకర్షణగా ఉద్భవిస్తుంది. దీనినే 'వాసన' అని కూడా అంటారు; వాసన వల్లే మనకు కనబడే విషయాల జ్ఞానం కలుగుతుంది.
సైషా జీవకలా ప్రోక్తా జీవనాజ్ జీవనైషణా । ప్రకృతిత్వేన సర్గస్య స్వయం ప్రకృతితాం గతా
ఇదే జీవులలో జీవశక్తి అని అంటారు. జీవనంతో జీవించాలనే కోరిక కలుగుతుంది. సృష్టికి ఇది సహజ స్వభావంగా మారి, ప్రకృతిగా నిలుస్తుంది.
దృశ్యాభాసానుభూతీనాం కరణాత్ ప్రోచ్యతే క్రియా । వాడవాగ్నిశిఖాకారా శోషాచ్ ఛుష్కేతి కథ్యతే
విషయాల రూపాలను అనుభవించేటట్లు చేయడం వల్ల దీనిని క్రియ అంటారు. ఇది సముద్రంలో ఉండే అగ్నిలా ఉండి, ఎండబెట్టే శక్తిగా చెప్పబడుతుంది.
చణ్డిత్వాచ్ చణ్డికా ప్రోక్తా సోత్పలోత్పలవర్ణతః । జయా జయైకనిష్ఠత్వాత్ సిద్ధా సిద్ధిసమాశ్రయాత్
దీనికి ఉగ్ర స్వభావం ఉండటం వల్ల చండికా అని అంటారు. నీలం, తెలుపు రంగులతో కమలాన్ని పోలి ఉంటుంది. ఒకే విజయాన్ని సాధించడంలో జయా అని, సిద్ధి నిలయంగా ఉండటం వల్ల సిద్ధా అని పిలుస్తారు.
జయన్తీ చ జయాత్ ప్రోక్తా విజయా విజయాశ్రయాత్ । ప్రోక్తాపరాజితా వీర్యాద్ దుర్గా దుర్గ్రహరూపతః
విజయాన్ని ఇస్తుంది కాబట్టి జయంతీ అని, గెలుపు ఆధారంగా విజయా అని, అపరాజిత శక్తి వల్ల అపరాజితా అని, పట్టుకోవడం కష్టమైన స్వరూపం వల్ల దుర్గా అని అంటారు.
ఓఙ్కారసారశక్తిత్వాద్ సారేతి పరికీర్తితా । గాయత్రీ గాయనాత్మత్వాత్ సావిత్రీ ప్రసవస్థితేః
ఓంకారానికి మూలశక్తి కావడం వల్ల సార అని, గానం స్వరూపంగా ఉండటం వల్ల గాయత్రీ అని, సృష్టిలో స్థిరంగా ఉండటం వల్ల సావిత్రీ అని పిలుస్తారు.
సరణాత్ సర్వదృష్టీనాం కథితైషా సరస్వతీ । గౌరీ గౌరాఙ్గదేహత్వాద్ భవదేహానుషఙ్గిణీ
ప్రపంచంలోని అన్నీ దృష్టుల ప్రవాహం వల్ల ఆమెను సరస్వతి అని పిలుస్తారు. ఆమె శరీరం తెల్లగా ఉండడం వల్ల గౌరీ అని, జీవశరీరంతో సంబంధం ఉండటం వల్ల భవదేహానుబంధినీ అని కూడా అంటారు.
సుప్తానామ్ అథ బుద్ధానామ్ అమ్మాత్రోచ్చారణాద్ ధృది । నిత్యం త్రైలోక్యభూతానామ్ అమేతీన్దుకలోచ్యతే
నిద్రలో ఉన్నవారికైనా, మేల్కొన్నవారికైనా, హృదయంలో 'అమ్' అనే అక్షరాన్ని ఉచ్చరించడంవల్ల, ఆమెను ఎప్పుడూ మూడు లోకాల జీవులలో పెరుగుతున్న చంద్రిక అని పిలుస్తారు.
శివయోర్ వ్యోమరూపత్వాద్ అసితం లక్ష్యతే వపుః । నభో హి మాంసమ్ ఏతాభ్యాం దృష్టికృష్టం విలోక్యతే
శివుడు, పార్వతి ఇద్దరూ ఆకాశ స్వరూపులై ఉండటం వల్ల వారి రూపం నలుపుగా కనిపిస్తుంది. ఆకాశాన్ని వీరి దృష్టి ద్వారా మాంసంలా చూస్తారు.
ఆస్తే నభో నభస్య్ ఏవ తేన తౌ నభసి స్థితౌ । నభోనిభావ్ అభూతాఙ్గావ్ అచ్ఛౌ వ్యోమ్న ఇవాగ్రజౌ
ఆకాశం ఎప్పుడూ ఆకాశంలోనే ఉంటుంది. అందుకే వారు ఇద్దరూ ఆకాశంలోనే నిలిచివున్నారు. వారి అవయవాలు ఆకాశం వలె నిర్మలంగా, భూతాలలో ప్రథమమైనవి.
హస్తపాదాంసమూర్ధ్నాం యద్ బహుత్వాల్పత్వభేదతః । నానాత్వం హలశూర్పాదిస్రగ్ధరత్వం చ తచ్ ఛృణు
చేతులు, కాళ్లు, భుజాలు, తలలు — ఇవి సంఖ్యలో, పరిమాణంలో వేరువేరు కావడం వల్ల ఎన్నో విధాలుగా కనిపిస్తాయి. అలాగే, ఎవరైనా కలపను, వడగడిని, పూలహారాన్ని ధరించడం లాంటి భిన్నమైన పనులు కూడా ఉంటాయి. ఇవి గురించి విను.
సా హి క్రియా భగవతీ పరిస్పన్దైకరూపిణీ । దద్యాత్ స్నాయాచ్ చ జుహుయాద్ ఇత్యాద్యుగ్రశరీరిణీ
ఆ దివ్యమైన క్రియ శక్తి కేవలం కదలిక రూపంలోనే ఉంటుంది. అదే స్నానం చేయడం, హోమం చేయడం, దానం చేయడం వంటి ఎన్నో పనులకు కారణమవుతుంది. ఈ శక్తి శరీరానికి ఉగ్ర స్వరూపంగా ఉంటుంది.
చితిశక్తిర్ అనాద్యన్తా తథాభాతాత్మనాత్మని । సాకాశరూపిణీ శాన్తా దృశ్యశ్రీస్ స్పన్దరూపిణీ
ఆ చైతన్యశక్తికి ప్రారంభం లేదు, ముగింపు లేదు. అది నిజమైన ఆత్మ నుండి రూపం దాల్చి, శాంతంగా, కనిపించే అందంగా, కదలిక స్వరూపంగా వెలుగుతుంది.
దేవ్యాస్ తస్యా హి యాẖ కాల్యా నానాభినయవర్తనాః । తా ఇమా బ్రహ్మణస్ సర్గజరామరణరీతయః
ఆ దేవి కలియుగంలో చేసే అనేక రకాల సంకేతాలు, కదలికలు — ఇవే బ్రహ్మకు సంబంధించిన సృష్టి, వృద్ధాప్యం, మరణం వంటి విధానాలుగా మారతాయి.
క్రియాసౌ గ్రామనగరద్వీపమణ్డలమాలికాః । స్పన్దాత్ కరోతి ధత్తే ఽన్తẖ కల్పితావయవాత్మికాః
ఆ క్రియ తన ఉల్లాసంతో ఊహించబడిన గ్రామాలు, పట్టణాలు, ద్వీపాలు, ప్రాంతాలు వంటి ఎన్నో భాగాలతో కూడిన వాటిని సృష్టించి, నిలిపి ఉంచుతుంది.
కాలీ కమలినీ కాలీ క్రియా బ్రహ్మాణ్డకాలికా । ధత్తే స్వావయవీభూతాం దృశ్యలక్ష్మీమ్ ఇమాం హృది
కాళీ, కమలంలో జనించిన కాళీ, ఆ క్రియ, విశ్వాన్ని ఆవరించిన కాళీ — ఇవన్నీ తన స్వంత అవయవాలుగా ఈ కనబడే ఐశ్వర్యాన్ని మన హృదయంలో ఉంచాయి.
న కదాచన చిద్దేవీ నిర్దృశ్యావయవా క్వచిత్ । శివత్వవ్యతిరేకేణ శివతైవ విదృశ్యతా
చైతన్య స్వరూపిణి దేవికి ఎప్పుడూ ఎక్కడా కనబడే అవయవాలు ఉండవు; శివత్వం తప్ప మరొకటి కనిపించదు, ఎక్కడ చూసినా శివత్వమే కనిపిస్తుంది.
యథాఙ్గం శూన్యతా వ్యోమ్నస్ స్పన్దనం మాతరిశ్వనః । జ్యోత్స్నాయాశ్ శైత్యమ్ అఙ్గం హి దృశ్యమ్ ఏవం చితేẖ క్రియా
శూన్యత అనేది ఆకాశానికి, కదలిక వాయువుకు, చల్లదనం జ్యోత్స్నకు ఎలా భాగమో, అలాగే క్రియ కూడా చైతన్యానికి ఒక భాగమే.
శివం శాన్తమ్ అనాయాసమ్ అవాచ్యం విద్ధి నిర్మలమ్ । న మనాగ్ అపి తత్రాస్తి స్తైమిత్యాత్ స్పన్దధర్మతా
శివుడు శాంతంగా, సులభంగా, వర్ణించలేనంత పవిత్రంగా ఉన్నాడని తెలుసుకో. అక్కడ పూర్తిగా నిశ్చలత ఉండే కారణంగా, కదలిక అనే లక్షణం ఒక్క రేఖ కూడా ఉండదు.
సా క్రియైవ తథారూపా సతీ బోధవశాద్ యదా । వ్యావృత్త్యైవ తథైవాస్తే శివ ఇత్య్ ఉచ్యతే తదా
ఆ కార్యం, జ్ఞానశక్తి వల్ల ఉపసంహరించబడినప్పుడు, అదే స్థితిలో నిలిచి ఉంటుంది. అప్పుడు దానిని శివుడు అని పిలుస్తారు.
చితిశక్తేẖ క్రియాదేవ్యాḫ ప్రతిష్ఠానం యదాత్మని । తథాభూతస్థితేర్ ఏవ తదైవ శివ ఉచ్యతే
చైతన్యశక్తి అయిన కార్యశక్తి తనలోనే స్థిరపడినప్పుడు, ఆ స్థితినే శివుడు అని అంటారు.
దేవ్యాẖ క్రియాయాశ్ చిచ్ఛక్తేẖ ఖరూపిణ్యా మహాకృతేః । కల్పితాకారధారిణ్యా అనన్యావయవా ఇమే
రూపాన్ని కలిగి ఉన్నట్టు ఊహించబడే ఈ రూపాలన్నీ, చైతన్యశక్తి, ఖరూపిణి, మహాకర్త అయిన దేవి యొక్క కార్యమే; వీటికి వేరే భాగాలేమీ లేవు.
సర్గాస్ సజనతావర్గా లోకా ఆలోకభాసురాః । సద్వీపసాగరాḫ పృథ్వ్యస్ సవనావనయో ఽద్రయః
సృష్టులు, జీవుల సమూహాలు, వెలుగుతో మెరిసే లోకాలు, ద్వీపాలు, సముద్రాలు, అడవులు, పర్వతాలతో కూడిన భూమి—
సాఙ్గోపాఙ్గాస్ త్రయో వేదాస్ సవిద్యాస్థానగీతయః । సవిధిప్రతిషేధార్థాస్ సశుభాశుభకల్పనాః
అంగోపాంగాలతో కూడిన మూడు వేదాలు, విద్యాస్థానాలు, గీతాలు, చేయవలసినవి చేయకూడదని చెప్పే నియమాలు, శుభాశుభాల భావనలు—
సదక్షిణాగ్నయో యజ్ఞాḫ పురోడాశాజ్యశంసినః । కుణాలోలూఖలబృసీశూర్పయూపాదిసంయుతాః
దక్షిణాగ్నులు, యజ్ఞాలు, పూర్ణాహుతులు, నెయ్యి, పిండి నైవేద్యాలు, ముద్దలు, ఊకలు, వడగళ్లతో పాటు ముద్దలు, ముషాలు, వడకట్టే పరికరాలు, యూపస్తంభాలు—
సఙ్గ్రామాస్ సాయుధగ్రామాస్ సశూలశరశక్తయః । సభుసుణ్డిగదాప్రాసహయేభభటభాసురాః
పోరాటాలు, ఆయుధాలతో కూడిన గ్రామాలు, కత్తులు, బాణాలు, శక్తులు, గదలు, ముసల్లు, కుళ్లులు, యూపాలు, ఏనుగులు, యోధులతో కూడిన సభలు—
జాతయో భూతసఙ్ఘానాం చతుర్దశ సురాదికాః । చతుర్దశాబ్ధిద్వీపోర్వ్యస్ తథా లోకాశ్ చతుర్దశ
దేవతలతో మొదలయ్యే పద్నాలుగు జీవజాతులు, పద్నాలుగు సముద్రాలు, ద్వీపాలు, భూములు, అలాగే పద్నాలుగు లోకాలు— ఇవన్నీ ఉంటాయి.
చితేẖ కాలీశరీరిణ్యాస్ సర్గా యే ఽఙ్గే స్థితాస్ తథా । తే కిమ్ ఆత్మని సత్యాస్ స్యుర్ ఉతాసత్యా వదేతి మే
చైతన్యరూపమైన కాలీ శరీరంలో అవయవాల్లా ఉన్న ఈ సృష్టులు నిజంగా ఆత్మలో వాస్తవమేనా, లేక అసత్యమా? నాకు చెప్పు.