స్వభావాచ్ చేతనం తస్మాద్ రుద్రత్వేన తథా స్థితమ్ । హేమేవ రూపకత్వేన సన్నివేశవిలాసినా
అందువల్ల, స్వభావం వల్లే ఆ చైతన్యం రుద్రుడిగా నిలిచి ఉంటుంది. అది బంగారం ఆభరణాల రూపంలో ఎలా ఒదిగిపోతుందో, అనేక ఆకారాల్లో ఆడుకుంటూ ఆనందిస్తుంది.
యన్ నామ చేతనం యత్ర తద్ అవశ్యం స్వభావతః । స్పన్దధర్మి భవత్య్ ఏవ వస్తుతా హి స్వభావజా
ఎక్కడైనా చైతన్యం అనే విషయం ఉంటే, అది తప్పక తన స్వభావం వల్ల కదలికను కలిగి ఉంటుంది. ఏ వస్తువు నిజమైన స్వరూపం దాని స్వభావం నుంచే వస్తుంది.
యస్ స్పన్దశ్ చిద్ఘనస్య స్వశ్ శివస్యాస్య స ఏవ నః । స్వవాసనావేశవశాన్ నృత్తమ్ ఇత్య్ ఏవ రాజతే
ఈ శుద్ధమైన చైతన్యానికి, శివునికి ఉన్న ఆ కదలికే మనకు నాట్యం లాగా కనిపిస్తుంది. అది తన అంతర్లీన వాసనల ప్రభావంతో వెలుగులోకి వస్తుంది.
అతస్ స కల్పాన్తశివో రుద్రో రౌద్రాకృతిర్ ద్రుతమ్ । యన్ నృత్యతి హి తద్ విద్ధి చిద్ఘనస్పన్దనం నిజమ్
అందుకే, యుగాంతంలో శివుడు, ఉగ్రరూపుడైన రుద్రుడు వేగంగా నాట్యం చేయడం, నిజంగా అదే శుద్ధ చైతన్యపు స్వంత కదలిక అని తెలుసుకో.
ప్రామాణికదృశా దృశ్యమ్ ఇదం నాస్త్య్ ఏవ వస్తుతః । యది వాస్త్య్ ఏవ తత్ సర్వం కల్పాన్తే ప్రవినశ్యతి
నిజమైన జ్ఞానంతో చూస్తే ఈ జగత్తు వాస్తవంగా లేదు. ఉన్నా కూడా, అది అంతా యుగాంతంలో నశించిపోతుంది.
తత్ కల్పాన్తమహాశూన్యే ఏతస్మిన్ పరమామ్బరే । కథం కిం నామ వా చేత్యం చేత్తా చేతతి చిద్ఘనః
ఆ యుగాంతపు మహాశూన్యంలో, ఈ పరమాకాశంలో, ఎవరు, ఎలా, ఏమి ఆలోచించగలరు? మనస్సు స్వచ్ఛమైన చైతన్యంగా ఉన్నప్పుడు ఏ ఆలోచనకూ చోటు లేదు.
ఏతద్ ఏవ తదాప్య్ అఙ్గ ద్వైతైక్యామ్భోదశాన్తయే । యది చిన్మాత్రనభసశ్ చేత్యమ్ అస్తి న కిఞ్చన
ప్రియమైనవాడా, ద్వంద్వమూ, ఏకత్వమూ అనే మేఘాలు తొలగిపోవడానికి, ఆ చైతన్యాకాశంలో ఏదైనా వస్తువు ఉందనుకున్నా, అది అసలు ఏమీ కాదు.
న కిఞ్చిచ్ చేతతి తతẖ క్వచిత్ కశ్చిత్ కదాచన । సర్వం శాన్తం దృషన్మౌనం విజ్ఞానఘనమ్ అమ్బరమ్
ఏదీ కనిపించకపోతే, ఎక్కడా, ఎవరూ, ఎప్పుడూ ఏమీ ఆలోచించరు. అన్నీ శాంతంగా ఉంటాయి, దృష్టి నిశ్శబ్దంగా ఉంటుంది, ఆకాశం జ్ఞానంతో నిండిపోతుంది.
యచ్ చేదం చేత్యతే నామ తత్ స్వభావో ఽస్య వల్గతి । చిత్స్వభావస్య శాన్తస్య స్వసత్తాయామ్ అవస్థితేః
ఏదైనా మనం చూస్తున్నామని అనిపించేది, అది ఈ చైతన్య స్వభావం ఆట మాత్రమే. ఎందుకంటే చైతన్య స్వభావం శాంతంగా తన సొంత స్థితిలో నిలిచి ఉంటుంది.
యథా స్వప్నే చిద్ ఏవాన్తḫ పురపత్తనవద్ భవేత్ । పురాది న తు తత్ కిఞ్చిద్ విజ్ఞానాకాశమ్ ఏవ తత్
కలలో మనసులో ఒక పట్టణం కనిపించినట్టు, నిజానికి అక్కడ పట్టణం లాంటిదేమీ ఉండదు — అక్కడ ఉన్నది కేవలం జ్ఞానమైన ఆకాశమే.
ఆత్మనాత్మని చిచ్ ఛూన్యం జ్ఞాతారం జ్ఞేయమ్ అప్య్ అలమ్ । తథాదిసర్గాద్ ఆరభ్య వేత్తి స్వం కచనం చ తత్
ఆత్మలో, ఆత్మకే చైతన్య శూన్యమే ఉంటుంది — అక్కడ తెలిసినవాడు, తెలిసేది అన్నీ లేవు. అయినా సృష్టి మొదటి నుంచే అది తాను ఏదో ఒకదిగా తెలుసుకుంటూ ఉంటుంది.
స్వయమ్ అన్తẖ కచత్కాన్తిశ్ చిదాకాశస్ స్వభావఖే । అయం సో ఽహమ్ అయం చ త్వం కరోతీత్య్ ఆదికల్పనమ్
తనంతట తానే వెలిగే చైతన్యాకాశ స్వభావం, 'నేను ఇదిని, నువ్వు అదివి' అని మొదలైన ఊహలను సృష్టించుకుంటూ ఉంటుంది.
తస్మాన్ న ద్వైతమ్ అస్తీహ న చైక్యం న చ శూన్యతా । న చేత్తా చేతనం చైవ మౌనమ్ ఏవ న తచ్ చ వా
అందువల్ల ఇక్కడ ద్వంద్వం లేదు, ఏకత్వం లేదు, శూన్యత కూడా లేదు. తెలుసుకునేవాడు, తెలిసినదీ, మౌనం, మౌనం లేనిదీ — ఇవేవీ లేవు.
న చేతతి క్వచిత్ కిఞ్చిత్ కశ్చిచ్ చేత్యాద్యభావతః । తేన చేత్తాపి నాస్త్య్ ఏవ మౌనమ్ ఏవేతి శిష్యతే
ఎక్కడా ఎవ్వరూ ఏదీ తెలుసుకోరు, ఎందుకంటే తెలిసే వస్తువూ, తెలుసుకునే ప్రక్రియ కూడా లేవు. అందువల్ల తెలుసుకునేవాడే లేదు — మిగిలేది కేవలం మౌనం మాత్రమే.
నిర్వికల్పసమాధిర్ హి సిద్ధాన్తస్ సర్వవాఙ్మయే । తచ్ చ జీవద్దృషన్మౌనం తూష్ణీమ్ ఏవాత ఆస్యతామ్
అన్ని గ్రంథాల సారాంశం — ఆలోచనలేని సమాధి. అదే జీవమౌనం. కాబట్టి నిశ్శబ్దంగా ఉండి శాంతిగా ఉండు.
కుర్వన్ నిజం ప్రకృతమ్ ఏవ యథాప్రవాహమ్ ఆచారజాలమ్ అచలḫ పరమార్థమౌనాత్ । నిర్మానమోహమదభేదమ్ అనఙ్గజీవమ్ ఆకాశకోశవిశదాశయ శాన్తమ్ ఆస్స్వ
నీ సహజ స్వభావాన్ని, అది ఎలా సాగుతుందో అలా అనుసరించు. పరమార్థ మౌనంలో నిలకడగా ఉండి, అహంకారం, మాయ, మదం, భేదభావం లేకుండా, కోరికలు లేని జీవితం గడుపు. ఆకాశంలా నిర్మలమైన హృదయంతో శాంతిగా ఉండు.
అనన్తరం మునే బ్రూహి కాలీ కిమ్ ఇవ నృత్యతి । కిం శూర్పహలకుద్దాలముసులాదిస్రజాం ధృతిః
ఓ మునీంద్రా, ఇప్పుడు చెప్పు. కలీ దేవి ఎలా నృత్యం చేస్తుంది? ఆమె ధరించిన వడగట్టే బుట్టలు, కవచాలు, గొడ్డళ్లు, ఉలికలు మొదలైన వాటి హారాలకు అర్థం ఏమిటి?
స భైరవశ్ చిదాకాశశ్ శివ ఇత్య్ అభిధీయతే । అనన్యాం తస్య తాం విద్ధి స్పన్దశక్తిమ్ అనామయామ్
భైరవుడు అనగా చైతన్యాకాశమే, అదే శివుడు అని పిలవబడతాడు. ఆయనకు కలిగిన ప్రత్యేకమైన, నిష్కళంకమైన కదలిక శక్తే కలీ అని తెలుసుకో.
యథైకం పవనస్పన్దావ్ ఏకమ్ ఔష్ణ్యానలౌ యథా । చిన్మాత్రం స్పన్దశక్తిశ్ చ తథైవైకాత్మ సర్వదా
ఎలా గాలి కదలిక వల్ల, అగ్ని వేడి వల్ల గుర్తించబడతాయో, అలాగే చైతన్యం, కదలిక శక్తి ఎప్పుడూ ఒక్కటే అని తెలుసుకో.
స్పన్దేన లక్ష్యతే వాయుర్ వహ్నిర్ ఔష్ణ్యేన లక్ష్యతే । తత్ స్పన్దమయ్యా శక్త్యైవం లక్ష్యతే నాన్యథా కిల
గాలి కదలికతో, అగ్ని వేడితో తెలిసినట్లే, ఈ కదలిక శక్తి కూడా అదే విధంగా మాత్రమే తెలుసుకోబడుతుంది; వేరే విధంగా కాదు.
శివం బ్రహ్మ విదుశ్ శాన్తమ్ అవాచ్యం వాగ్విదామ్ అపి । స్పన్దశక్తిస్ తదిచ్ఛేదం దృశ్యాభాసం తనోతి సా
శివుడు, బ్రహ్మం, శాంత స్వరూపుడు అని జ్ఞానులు తెలుసుకుంటారు. ఆయనను మాటలలో చెప్పలేరు, మాటలో నైపుణ్యం ఉన్నవారికీ వర్ణించలేరు. ఆ కంపనశక్తి ఆగినప్పుడు, ఈ కనబడే ప్రపంచం కనిపించటానికి కారణమవుతుంది.
సాకారస్య నరస్యేచ్ఛా యథా వా కల్పనాపురమ్ । కరోత్య్ ఏవం శివస్యేచ్ఛా కరోతీదమ్ అనాకృతేః
ఒక మనిషి తన సంకల్పం లేదా ఊహతో మనసులో ఒక పట్టణాన్ని సృష్టించుకున్నట్లు, రూపం లేని శివుని సంకల్పంతో ఈ లోకం ఏర్పడుతుంది.
సైషా చితిర్ ఇతి ప్రోక్తా చేత్యోన్ముఖతయోదితా । సైషోక్తా వాసనానామ్నీ వాసనాద్ దృశ్యసంవిదః
ఇదే 'చైతన్యం' అని పిలుస్తారు, ఇది వస్తువులవైపు ఆకర్షణగా ఉద్భవిస్తుంది. దీనినే 'వాసన' అని కూడా అంటారు; వాసన వల్లే మనకు కనబడే విషయాల జ్ఞానం కలుగుతుంది.
సైషా జీవకలా ప్రోక్తా జీవనాజ్ జీవనైషణా । ప్రకృతిత్వేన సర్గస్య స్వయం ప్రకృతితాం గతా
ఇదే జీవులలో జీవశక్తి అని అంటారు. జీవనంతో జీవించాలనే కోరిక కలుగుతుంది. సృష్టికి ఇది సహజ స్వభావంగా మారి, ప్రకృతిగా నిలుస్తుంది.
దృశ్యాభాసానుభూతీనాం కరణాత్ ప్రోచ్యతే క్రియా । వాడవాగ్నిశిఖాకారా శోషాచ్ ఛుష్కేతి కథ్యతే
విషయాల రూపాలను అనుభవించేటట్లు చేయడం వల్ల దీనిని క్రియ అంటారు. ఇది సముద్రంలో ఉండే అగ్నిలా ఉండి, ఎండబెట్టే శక్తిగా చెప్పబడుతుంది.
చణ్డిత్వాచ్ చణ్డికా ప్రోక్తా సోత్పలోత్పలవర్ణతః । జయా జయైకనిష్ఠత్వాత్ సిద్ధా సిద్ధిసమాశ్రయాత్
దీనికి ఉగ్ర స్వభావం ఉండటం వల్ల చండికా అని అంటారు. నీలం, తెలుపు రంగులతో కమలాన్ని పోలి ఉంటుంది. ఒకే విజయాన్ని సాధించడంలో జయా అని, సిద్ధి నిలయంగా ఉండటం వల్ల సిద్ధా అని పిలుస్తారు.
జయన్తీ చ జయాత్ ప్రోక్తా విజయా విజయాశ్రయాత్ । ప్రోక్తాపరాజితా వీర్యాద్ దుర్గా దుర్గ్రహరూపతః
విజయాన్ని ఇస్తుంది కాబట్టి జయంతీ అని, గెలుపు ఆధారంగా విజయా అని, అపరాజిత శక్తి వల్ల అపరాజితా అని, పట్టుకోవడం కష్టమైన స్వరూపం వల్ల దుర్గా అని అంటారు.
ఓఙ్కారసారశక్తిత్వాద్ సారేతి పరికీర్తితా । గాయత్రీ గాయనాత్మత్వాత్ సావిత్రీ ప్రసవస్థితేః
ఓంకారానికి మూలశక్తి కావడం వల్ల సార అని, గానం స్వరూపంగా ఉండటం వల్ల గాయత్రీ అని, సృష్టిలో స్థిరంగా ఉండటం వల్ల సావిత్రీ అని పిలుస్తారు.
సరణాత్ సర్వదృష్టీనాం కథితైషా సరస్వతీ । గౌరీ గౌరాఙ్గదేహత్వాద్ భవదేహానుషఙ్గిణీ
ప్రపంచంలోని అన్నీ దృష్టుల ప్రవాహం వల్ల ఆమెను సరస్వతి అని పిలుస్తారు. ఆమె శరీరం తెల్లగా ఉండడం వల్ల గౌరీ అని, జీవశరీరంతో సంబంధం ఉండటం వల్ల భవదేహానుబంధినీ అని కూడా అంటారు.
సుప్తానామ్ అథ బుద్ధానామ్ అమ్మాత్రోచ్చారణాద్ ధృది । నిత్యం త్రైలోక్యభూతానామ్ అమేతీన్దుకలోచ్యతే
నిద్రలో ఉన్నవారికైనా, మేల్కొన్నవారికైనా, హృదయంలో 'అమ్' అనే అక్షరాన్ని ఉచ్చరించడంవల్ల, ఆమెను ఎప్పుడూ మూడు లోకాల జీవులలో పెరుగుతున్న చంద్రిక అని పిలుస్తారు.