కాలత్రయస్థితజగత్త్రితయామ్బరాఙ్గీ చిత్ సా తథా కచతి తేన తథాస్థితేన । రూపేణ చిత్రకృదుదారమనస్స్థచిత్రసంసారజాలసదృశేన కచజ్జవేన
ఆ చైతన్యం మూడు కాలాల్లో నిలిచిన మూడు లోకాలకూ ఆకాశవస్త్రధారిణిగా ఉంటుంది. అలా ఉండే ఆమె, చిత్రకారుడి మనస్సులో పుట్టే అద్భుత చిత్రాల్లా, ఈ సంసారజాలం వేగంగా కదిలే ఆటలాగా, అనేక రూపాల్లో ప్రవర్తిస్తుంది.
సర్గాత్మకం వపుర్ అనేకచిదాత్మకత్వాత్ సంశాన్తఖైకవపుర్ ఏకవిదాత్మకత్వాత్ । ఏకం నిమేషణసమున్మిషితైకరూపం సా బిభ్రతీ వపుర్ అనన్తమ్ అనాది భాతి
ఆమె రూపమే సృష్టికి మూలం, ఎందుకంటే ఆమెకు అనేక విధాలైన చైతన్యం ఉంది. కానీ ఒకే ఆకాశంలా ప్రశాంతంగా ఉన్నప్పుడు ఆమె రూపం ఒక్కటే. కళ్లుమూసి తెరిచే క్షణంలో ఒకే రూపంగా, అనంతమైనది, ఆదిలేనిదిగా ఆమె ప్రకాశిస్తుంది.
తస్యాం విభాతి తద్ అనన్తశిలాత్మకోశలేఖాబ్జచక్రరచనాదివద్ ఏవ దృశ్యమ్ । వ్యోమాత్మకం గగనమాత్రశరీరవత్యాం చిత్త్వాద్ ద్రవాజ్ జలధికోశ ఇవోర్మిలేఖాః
ఆమెలో ఆ అనంతమైన, స్వచ్ఛమైన హృదయం ప్రకాశిస్తుంది. అది గగనంలో కనిపించే వలయాలు, పద్మాలు, గీతలు లాగానే ఉంటుంది. ఆమె శరీరం అంతా ఆకాశమే అయినప్పుడు, ఆ చైతన్యం సముద్రపు అలలపై కనిపించే రేఖల్లా, ఆకాశంలో కనిపించే ఆకారాల్లా మెరిసిపోతుంది.
మహతీ భైరవీ దేవీ నృత్యతḫ పూరితామ్బరా । తస్య కల్పాన్తరుద్రస్య సా పురో భైరవాకృతేః
ఆ మహా భయంకరమైన దేవి ఆకాశాన్ని నిండేలా నాట్యం చేస్తుంది. యుగాంతంలో ఉద్భవించే రుద్రుని ముందర ఆమె భయానక రూపంతో నిలుస్తుంది.
సిరామర్మాశ్రితోగ్రాగ్నిదగ్ధస్థాణువనావనిః । కల్పాన్తవాతవ్యాధూతా వనమాలేవ నృత్యతి
ఆమె నాడులు, మర్మస్థానాలు ఉగ్రమైన అగ్నిలో కాలిపోయి, యుగాంతపు గాలిలో ఊగిపడే అడవి లాగా, చెట్లు నేలకే కరిగిపోయినట్టు, ఆమె కూడా నాట్యం చేస్తుంది.
కుణాలోలూఖలబృసీహలశూర్పకరణ్డకైః । ముసులోదఞ్చనస్థాలీకుమ్భస్రగ్దామధారిణీ
ఆమె చేతిలో పగిలిన ఊకాళ్లు, ఉలకలు, లంగళ్ళు, వడపోతలు, పలకలు ఉన్నాయి. ఆమె ముసలును, తవును, కుండను, పాత్రలతో చేసిన హారాలను ధరించి ఉంటుంది.
ఏవంవిధానాం స్రగ్దామజాలానాం కుసుమోత్కరమ్ । కిరన్తీ సంసృజన్తీ చ నృత్తక్షుబ్ధాక్షయం తతమ్
అలాంటి పూలహారాలు, పూలమాలలు, ఎన్నో పుష్పగుచ్ఛాలు చల్లుతూ, అల్లుతూ, నాట్య ఉల్లాసంలో చుట్టూ విస్తరించాయి.
వన్ద్యమానస్ తయా సో ఽపి తథైవాకాశభైరవః । తథైవ వితతాకారస్ తదోచ్చైḫ పరినృత్యతి
ఆమెను పూజించగా, ఆకాశ భైరవుడు కూడా అదే విధంగా, తన రూపాన్ని విస్తరించి, గొప్ప ఉత్సాహంతో నాట్యం చేస్తాడు.
డిమ్బం డిమ్బం కుడిమ్బం పచ మన డుహ మా ఝమ్ ప్రఝమ్ ప్రం ప్రఝమ్ ప్రం తృల్లం తృల్లం తృతృల్లం తృఖలు ఖలుమయం ఖఙ్ఖమం ఖఙ్ఖమఙ్ఖమ్ । గుం హం గుం హం తు గుం హం గుడులడుడుముడం డాడిమాడిం డుడేతి నృత్యన్తీ శబ్దవాద్యైḫ ప్రలయపితృవనే శ్రేయసే వో ఽస్తు కాలీ
డింబ డింబ కుడింబ, పచ మన, డుహ మ జ్హం, ప్రజ్హం ప్రం ప్రజ్హం ప్రం, త్రిల్లం త్రిల్లం తృత్రిల్లం త్ర్ఖలు ఖలుమయం ఖంకమం ఖంకమంకం; గుం హం గుం హం, గుం హం గుడులడుడుముడం, డాడిమాడి డుడేటి—ఈ శబ్దాలు, వాద్యాలతో కలసి, ప్రళయ పితృవనంలో నాట్యం చేస్తూ, కాళీ మీకు మంగళం కలిగించుగాక.
బద్ధ్వా ఖట్వాఙ్గశృఙ్గే కపిలమ్ ఉరుజటామణ్డలం పద్మయోనేẖ కృత్వా దైత్యోత్తమాఙ్గైస్ స్రజమ్ ఉరసి శిరశ్శేఖరం తార్క్ష్యపక్షైః । పూర్ణం రక్తాసవానాం యమమహిషమహాశృఙ్గమ్ ఆదాయ పాణౌ పాయాద్ వో వన్ద్యమానḫ ప్రలయముదితయా భైరవẖ కాలరాత్ర్యా
ఖట్వాంగం పై తన గోధుమవర్ణ జటలను కట్టుకుని, దైత్యుల తలలతో తన ఛాతిపై హారం, గరుడ పక్షాలతో తలపై కిరీటం ధరించి, యమ మహిషపు కొమ్ములో నిండుగా రక్తాసవాన్ని చేత పట్టుకుని, ప్రళయానందంతో కాలరాత్రితో కూడి పూజింపబడే భైరవుడు మిమ్మల్ని రక్షించుగాక.
కిమ్ ఏతద్ భగవన్ సర్వనాశే నృత్యతి కేవ సా । కిం శూర్పహలకుమ్భాద్యైస్ తస్యాస్ స్రగ్దామధారణమ్
భగవంతుడా! ఇది ఏమిటి? సర్వనాశన సమయంలో ఎవరు నృత్యం చేస్తున్నారు? ఆమె ఎవరు? ఆమె ఎందుకు శూపం, పలక, కుండలు లాంటి వాటితో చేసిన హారాలను ధరించింది?
కిం నష్టం త్రిజగద్ భూయẖ కిం కాల్యా దేహసంస్థితమ్ । పరినృత్యతి నిర్వాణం కథం పునర్ ఉపాగతమ్
మూడు లోకాలు మళ్లీ నశించాయా? కలియుగం మానవ దేహంలో స్థిరమైందా? ఆమె ఎలా నృత్యం చేస్తోంది? ముక్తి మళ్లీ ఎలా వచ్చింది?
నాసౌ పుమాన్ న చాసౌ స్త్రీ న తన్ నృత్తం న తావ్ ఉభౌ । తథాభూతే తథాచారే ఆకృతీ న చ తే తయోః
ఆమె పురుషుడు కాదు, స్త్రీ కూడా కాదు. అది నృత్యం కాదు. ఇద్దరూ కలసి కూడా కాదు. అలాంటి స్థితిలో, అలాంటి ప్రవర్తనలో, వారిద్దరికీ చెందిన రూపం లేదు.
అనాది చిన్మాత్రనభో యత్ తత్ కారణకారణమ్ । అనన్తం శాన్తమ్ ఆభాసమాత్రమ్ ఆతతమ్ అవ్యయమ్
ఆది లేని, చైతన్యమే ఆకాశంగా ఉన్నది, కారణాలకు కారణమైనది, అనంతమైనది, శాంతమైనది, కేవలం ప్రతిబింబంలా ఉన్నది, అన్నింటిలో వ్యాపించినది, అవినాశమైనది.
శివం తత్ స శివస్ సాక్షాల్ లక్ష్యతే భైరవాకృతిః । తథాస్థితో జగచ్ఛాన్తౌ పరమాకాశ ఏవ సః
ఆ శుభమైనదే పరమేశ్వరుడు, భైరవుని రూపంగా ప్రత్యక్షంగా కనిపిస్తాడు. ఈ విధంగా జగత్తు శాంతిలో స్థిరంగా ఉండే ఆయనే పరమాకాశం.
చేతనత్వాత్ తథాభూతస్ స్వభావవిభవాద్ ఋతే । స్థాతుం న యుజ్యతే తస్య యథా హేమ్నో నిరాకృతేః
ఆయనకు చైతన్యం, స్వభావబలమూ లేకుండా ఉండడం అసాధ్యం; అది ఎలా అంటే, బంగారం ఆకారం లేకుండా ఉండలేనట్టు.
కథమ్ ఆస్తాం వద ప్రాజ్ఞ చిన్మాత్రం చేతనం వినా । కథమ్ ఆస్తాం వద ప్రాజ్ఞ మరిచం తిక్తతాం వినా
ప్రజ్ఞావంతుడా, చైతన్యం లేకుండా శుద్ధ చైతన్యం ఎలా ఉండగలదు? చెప్పు. అలాగే, మిరపకాయకు తీపి లేకుండా దాని రుచి ఎలా ఉంటుందో చెప్పు.
కటకాది వినా హేమ కథమ్ ఆస్తాం విలోక్యతామ్ । కథం స్వభావేన వినా పదార్థస్య భవేత్ స్థితిః
వెల్లి, కంకణం లాంటి వస్తువులు లేకుండా బంగారం ఎలా కనిపిస్తుంది? గమనించు. అలాగే, దాని స్వభావం లేకుండా ఏ వస్తువు ఎలా నిలుస్తుంది?
వినా తిష్ఠతి మాధుర్యం కథయేక్షురసẖ కథమ్ । నిర్మాధుర్యశ్ చ యశ్ చేక్షురసో న హి స తద్రసః
ఒక్కటే చెప్పు, చెరకు రసం లేకుండా తీపి ఎలా ఉంటుంది? అలాగే తీపి లేకుండా ఉన్న చెరకు రసం, అది నిజంగా చెరకు రసం కాదు.
అచేతనం యచ్ చిన్మాత్రం న తచ్ చిన్మాత్రమ్ ఉచ్యతే । న చ చిన్మాత్రనభసో నష్టం క్వచన యుజ్యతే
ప్రజ్ఞ లేకుండా ఉన్న శుద్ధ చైతన్యం, దానిని శుద్ధ చైతన్యమనే పిలవరు. అలాగే శుద్ధ చైతన్యాకాశం ఎప్పుడూ నశించదు.
స్వసత్తామాత్రకాద్ అన్యత్ కిఞ్చిత్ తస్య న యుజ్యతే । అన్యత్వమ్ ఉరరీకర్తుం వ్యోమావశ్యమ్ అసౌ కిల
దాని స్వరూపమైన సత్తా తప్ప మరేదీ దానికి చెందదు. అది వేరొకటి కావాలంటే, అది ఖచ్చితంగా ఆకాశంలా మారాలి.
తస్మాత్ తస్య యద్ అక్షుబ్ధం సత్తామాత్రం స్వమ్ ఆసనమ్ । అనాదిమధ్యపర్యన్తం సర్వశక్తిమయాత్మకమ్
అందుకే, దాని కలతలేని స్వచ్ఛమైన సత్తానే దానికి స్వస్థానం. అది ఆదియూ, మధ్యమూ, అంతమూ లేనిది, అన్ని శక్తులతో కూడినది.
తద్ ఏతత్ త్రిజగత్ సర్గẖ కల్పాన్తో వ్యోమ భూర్ దిశః । నాశ ఉత్పాదనం రామ విరామో భాసనం తమః
ఈ మూడు లోకాల సృష్టి, యుగాంతం, ఆకాశం, భూమి, దిక్కులు, లయము, ఉత్పత్తి, విరామం, వెలుగు, చీకటి— ఇవన్నీ,
జననం మరణం మాయా మోహో మాన్ద్యమ్ అవస్తుతా । వస్తుతా చ వివేకశ్ చ బన్ధో మోక్షశ్ శుభాశుభే
పుట్టడం, చనిపోవడం, మాయ, మోహం, మాంద్యం, అసత్యం, సత్యం, వివేచన, బంధనం, విమోచనం, మంగళకరమైనవి, అమంగళకరమైనవి— ఇవన్నీ,
విద్యావిద్యా సదేహత్వం విదేహత్వం క్షణశ్ చిరమ్ । చఞ్చలత్వం స్థిరత్వం చ త్వం చాహం చేతరచ్ చ తత్
జ్ఞానం, అజ్ఞానం, దేహంతో ఉండటం, దేహం లేకపోవడం, క్షణికత్వం, దీర్ఘకాలం, చంచలత, స్థిరత, నీవు, నేను, మిగతావన్నీ— ఇవన్నీ,
సద్ అసచ్ చాథ సదసన్ మౌర్ఖ్యం పాణ్డిత్యమ్ ఏవ చ । దేశకాలౌ క్రియాద్రవ్యకలనా కేలికల్పనమ్
ఉండటం, లేనివాటిని, రెండూ కలిసినదాన్ని, మూర్ఖత్వం, పాండిత్యం, దేశం, కాలం, క్రియలు, పదార్థాలు, లెక్కలు, ఆటలు— ఇవన్నీ,
రూపాలోకమనస్కారకర్మబుద్ధీన్ద్రియాత్మకమ్ । తేజోవార్యనిలాకాశపృథ్వ్యాదికమ్ ఇదం తతమ్
రూపం, దర్శనం, సంకల్పం, చర్య, బుద్ధి, ఇంద్రియాలు, అగ్ని, నీరు, గాలి, ఆకాశం, భూమి మొదలైనవన్నీ — ఇవన్నీ ఆ పరమాత్మతత్వంతో నిండిపోయి ఉన్నాయి.
ఏతత్ సర్వమ్ అసౌ శుద్ధశ్ చిదాకాశో నిరామయః । అజహద్ వ్యోమతామ్ ఏవ సర్వాత్మైవైవమ్ ఆస్థితః
ఈ సమస్తమూ శుద్ధమైన, మలినతలేని, బాధలేని, అసలు స్వరూపాన్ని వదలని, అన్ని జీవుల ఆత్మగా నిలిచిన ఆ చైతన్యాకాశమే.
ఏతత్ సర్వం చ విమలం ఖమ్ ఏవాత్ర న సంశయః । అస్మాద్ అనన్యత్ స్వప్నాద్రిర్ దృష్టాన్తో ఽత్రావిఖణ్డితః
ఈ సర్వమూ నిర్మలమైన ఆకాశమే తప్ప మరొకటి కాదు — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు. ఇది దాని నుండి వేరుగా లేదు; కలలో కనిపించే కొండలా, ఈ ఉపమానం ఎక్కడా తప్పదు.
చిన్మయḫ పరమాకాశో య ఏష కథితో మయా । ఏషో ఽసౌ శివ ఇత్య్ ఉక్తో భవత్య్ ఏష సనాతనః
నేను వివరించిన ఈ పరమ చైతన్యాకాశమే 'శివుడు' అని పిలవబడుతుంది; ఇదే శాశ్వతమైనది.