దృశ్యం చేత్ సమ్భవత్య్ ఆదౌ పశ్చాత్ క్షయమ్ ఉపాగతమ్ । తద్ దృశ్యస్మరణానర్థరూపో బన్ధో న శామ్యతి
విషయం మొదట కనిపించి తర్వాత నశించినా, ఆ విషయాన్ని గుర్తు చేసుకోవడం వల్ల కలిగే బంధం ఆగదు. అది వృథా జ్ఞాపకంగా మిగిలిపోతుంది.
యత్ర క్వచన సంస్థస్య స్వాదర్శస్యేవ చిద్గతేః । ప్రతిబిమ్బో లగత్య్ ఏవ సర్గస్మృతిమయో హ్య్ అయమ్
మనస్సు ఎక్కడ స్థిరపడితే, అద్దంలో ప్రతిబింబం పడినట్లే అక్కడ దాని ప్రతిబింబం ఏర్పడుతుంది. ఇదే సృష్టి జ్ఞాపకం.
ఆదావ్ ఏవ హి నోత్పన్నం దృశ్యం నాస్త్య్ ఏవ చేత్ స్వయమ్ । ద్రష్టృదృశ్యభ్రమాభావాత్ తత్ సమ్భవతి ముక్తతా
ప్రపంచం మొదట్లో పుట్టదు; అది తానే లేనప్పుడు, చూసేవాడు, చూసేది అనే మాయ లేకుండా పోతే, నిజమైన విముక్తి కలుగుతుంది.
తస్మాద్ అసమ్భవన్ముక్తేర్ మమ ప్రోత్సార్య యుక్తితః । అత్యన్తాసమ్భవం దృశ్యే కథయాత్మవిదాం వర
అందుచేత, ఆత్మజ్ఞానంలో నిపుణుడవైనవాడా, యుక్తితో నాకు అసాధ్యమైన విముక్తి అనే భావనను తొలగించు; ఈ ప్రపంచం అసలు ఉండదని స్పష్టంగా చెప్పు.
అసద్ ఏవ యథా భాతి జగత్సర్గాత్మకం తథా । శృణ్వ్ అహం కథయా రామ దీర్ఘయా కథయామి తే
ఈ జగత్తు సృష్టి రూపంగా కనిపించినా, అది వాస్తవానికి లేదు. రామా, ఇదే విషయాన్ని నేను నీకు విస్తృతంగా వివరించబోతున్నాను, విను.
వ్యవసాయకథావాక్యైర్ యావత్ తన్ నానువర్ణితమ్ । న విశ్రామ్యతి తే తావద్ ధృది పాంసుర్ యథా హ్రదే
నిశ్చయమైన ఉపదేశపు మాటలతో ఈ విషయం పూర్తిగా వివరించబడే వరకు, నీ హృదయంలోని మట్టికణాలు సరైన స్థిరత పొందవు; అది సరస్సులోని మట్టి మాదిరిగా ఉంటుంది.
అత్యన్తాభావమ్ అస్యాస్ త్వం జగత్సర్గభ్రమస్థితేః । బుద్ధ్వైకధ్యాననిష్ఠాత్మా వ్యవహారం కరిష్యసి
ఈ లోకసృష్టి అనే మాయ పూర్తిగా లేదని నీవు నిజంగా గ్రహించినప్పుడు, మనస్సు ఒక్క దిశగా నిలిచి, ధ్యానంలో స్థిరంగా ఉండి, నీవు లోకంలో వ్యవహరించగలవు.
భావాభావగ్రహోత్సర్గస్థూలసూక్ష్మచలాచలాః । దృశస్ త్వా వేధయిష్యన్తి న మహాద్రిమ్ ఇవేషవః
ఉండటం, ఉండకపోవడం, పట్టుకోవడం, వదిలిపెట్టడం, స్థూలం, సూక్ష్మం, కదలడం, నిలబడటం — ఇవన్నీ నీకు ఎదురవుతాయి, కాని అవి గొప్ప కొండను బాణాలు చీల్చలేనట్లు, నిన్ను ఏమాత్రం తాకలేవు.
స ఏషో ఽస్త్య్ ఏక ఏవాత్మా న ద్వితీయాస్తి కల్పనా । జగద్ అత్ర యథోత్పన్నం తత్ తే వక్ష్యామి రాఘవ
ఇక్కడ ఒకే ఆత్మ మాత్రమే ఉంది; రెండవది అనే భావన కూడా లేదు. ఈ లోకం ఎలా ఉద్భవించిందో, రాఘవా, నేను నీకు వివరంగా చెబుతాను.
తస్మాద్ ఇమాని సకలాని విజృమ్భితాని యో హీదమ్ అఙ్గ సకలే సకలం మహాత్మా । రూపావలోకనమనోమననప్రకాశకోశాస్పదం స్వయమ్ ఉదేతి చ లీయతే చ
కాబట్టి, ప్రియమైనవాడా, ఆ మహాత్మనే ఈ సమస్తాన్ని ప్రదర్శిస్తుంది; అది రూపాలను చూడటం, మనసు ఆలోచనలు, వెలుగు అన్నిటికీ ఆధారం; అదే అన్ని రూపాల్లో ఉద్భవించి, అంతే స్వయంగా లయమవుతుంది.
ఏతస్మాత్ పరమాచ్ ఛాన్తాత్ పదాత్ పరమపావనాత్ । యథేదమ్ ఉత్థితం విశ్వం తచ్ ఛృణూత్తమయా ధియా
ఆ పరమ శాంతమైన, పవిత్రమైన స్థితి నుండి ఈ జగత్తు ఎలా ఉద్భవించిందో, నీవు నీ ఉత్తమమైన బుద్ధితో విను.
సుషుప్తం స్వప్నవద్ భాతి భాతి బ్రహ్మైవ సర్గవత్ । సర్వమ్ ఏకం చ తచ్ ఛాన్తం తత్ర తావత్ క్రమం శృణు
యథా సుప్తి స్వప్నంలా కనిపించునట్లు, సృష్టిగా పరబ్రహ్మమే ప్రకాశిస్తుంటుంది; అన్నీ ఒక్కటే, శాంతంగా ఉంటాయి—ఇందులోని క్రమాన్ని ఇప్పుడు విను.
తస్యానన్తప్రకాశాత్మరూపస్యాతతచిన్మణేః । సత్తామాత్రాత్మ కచనం యద్ అజస్రం స్వభావతః
ఆ అనంతమైన, స్వయంగా వెలిగే పరమాత్మ యొక్క స్వరూపంలో, స్వభావంగా ఎప్పుడూ ఉండే ఒకటి — అది కేవలం సత్తా మాత్రమే.
తద్ ఆత్మని స్వయం కిఞ్చిచ్ చేత్యతామ్ ఇవ గచ్ఛతి । అగృహీతార్థకం సంవిదీహామర్శనసూచకమ్
ఆ ఆత్మలో, ఏదో ఒకటి తెలుసుకున్నట్టు అనిపిస్తుంది గాని, వాస్తవానికి ఏదీ పట్టుకోబడదు; అది చైతన్యం కదలికకు సంకేతం, సూక్ష్మమైన జ్ఞానానికి సూచన.
భావినామార్థకలనైః కిఞ్చిదూహితరూపకమ్ । ఆకాశాద్ అణు శుద్ధం చ సర్వస్మిన్ భావిబోధనమ్
భవిష్యత్తులో కలిగే వస్తువుల ఊహతో, అది కొంత రూపాన్ని సంతరించుకుంటుంది. అది ఆకాశం కన్నా సూక్ష్మమైనది, నిర్మలమైనది, భవిష్యత్తులో జరిగే అన్నిటినీ తెలియజేసేది.
తతస్ సా పరమా సత్తా సతీతశ్ చేతనోన్ముఖీ । చిన్నామయోగ్యా భవతి కిఞ్చిల్లభ్యతయా తయా
అదే పరమసత్త, సత్తను దాటి, చైతన్యాన్ని ఆశ్రయిస్తుంది. అప్పుడు అది కొంతమేరకు గ్రహించదగినదిగా మారి, జ్ఞానానికి అనుకూలంగా ఉంటుంది.
ఘనసంవేదనాత్ పశ్చాద్ భావిజీవాదినామికా । సా భవత్య్ ఆత్మకలనా యదా యాన్తీ పరాత్ పదాత్
తర్వాత, దట్టమైన అవగాహన వల్ల, అది భవిష్యత్తులో జీవుడు మొదలైన పేర్లను పొందుతుంది. పరమ స్థితి నుండి దిగివచ్చినప్పుడు, ఇదే ఆత్మ యొక్క స్వీయ భావన.
స్వతైకభావనామాత్రసారా సంసరణోన్ముఖీ । తదా వస్తుస్వభావేన తన్వస్ తిష్ఠన్తి తామ్ ఇమాః
అప్పుడు అది తన స్వరూప భావనలో మాత్రమే నిలిచి, ప్రాప్తికి సిద్ధంగా ఉన్నప్పుడు, నిజ స్వభావం వల్ల ఈ సూక్ష్మ శరీరాలు అందులో స్థిరంగా ఉంటాయి.
సమనన్తరమ్ ఏతస్యాః ఖసత్తోదేతి శూన్యతా । శబ్దాదిగుణబీజం సా భవిష్యదభిధార్థదా
దీనికి వెంటనే ఆకాశం అనే శూన్యత ఉద్భవిస్తుంది. అదే శబ్దం మొదలైన లక్షణాలకు విత్తనంగా, భవిష్యత్తులో వ్యక్తమయ్యే వస్తువులకు మూలంగా ఉంటుంది.
అహన్తోదేతి తదను సహ వై కాలసత్తయా । భవిష్యదభిధార్థే తే బీజం ముఖ్యం జగత్స్థితేః
దాని తరువాత 'నేను' అనే భావన, కాలం అనే భావనతో కలసి ఉద్భవిస్తుంది. ఇవే జగత్తు నిలబడేందుకు, భవిష్యత్తులో వ్యక్తమయ్యే వస్తువులకు ప్రధాన విత్తనాలు.
తస్యాశ్ శక్తేః పరాయాస్ తు స్వసంవేదనమాత్రకమ్ । ఏతజ్ జాలమ్ అసద్రూపం సద్ ఇవోదేతి విస్ఫురత్
ఆ పరాశక్తి స్వయంగా తెలుసుకునే స్వరూపంగా ఉండి, ఈ ప్రపంచాన్ని అసత్యమైనదిగా ఉన్నా నిజమైనదిలా ప్రకాశింపజేస్తుంది.
ఏవమ్ప్రాయాత్మికా సా చిద్ బీజం సఙ్కల్పశాఖినః । తత్రాప్య్ అహఙ్కారకరస్ స తత్స్పన్దతయా మరుత్
ఇలా ఉండే ఆ చైతన్యం సంకల్పమనే వృక్షానికి విత్తనంగా ఉంటుంది. అక్కడ 'అహంకార' సారం గాలి లా అలికడలికతో కదిలిస్తుంది.
చిద్ అహన్తావతీ వ్యోమశబ్దతన్మాత్రభావనాత్ । స్వతో ఘనీభూయ శనైః ఖతన్మాత్రం భవత్య్ అలమ్
చైతన్యం అహంకారంతో కలిసినప్పుడు, ఆకాశంలో ఉన్న శబ్దతత్త్వాన్ని ధ్యానించటం వల్ల, అది తనంతట తానే క్రమంగా ఘనంగా మారి, ఆకాశతత్త్వాన్ని ఏర్పరచుతుంది.
భావినామార్థరూపం తద్ బీజం శబ్దౌఘశాఖినః । పదవాక్యప్రమాణాఢ్యవేదవృన్దవికారి తత్
భవిష్యత్తులో వస్తువులుగా మారబోయే అది, అనేక శబ్దాల వృక్షానికి విత్తనం వంటిది. పదాలు, వాక్యాలు, పరిమాణాలు, వేదాల సమూహం ద్వారా అది మారుతుంది.
తస్మాద్ ఉదేష్యత్య్ అఖిలా జగచ్ఛ్రీశ్ శబ్దరూపిణః । శబ్దౌఘనిర్మితార్థౌఘపరిణామవిసారిణీ
దానివల్లే ఈ లోకమంతా శబ్దరూపంలో వెలిసింది; అనేక శబ్దాల ద్వారా ఏర్పడిన అనేక వస్తువుల మార్పుతో అది వ్యాపిస్తుంది.
చిద్ ఏవమ్పరివారా సా జీవశబ్దేన కథ్యతే । భావిశబ్దార్థజాలేన బీజం భూతౌఘశాఖినః
అలాంటి చైతన్యం దాని సహచరులతో కలిసి 'జీవుడు' అని పిలవబడుతుంది. భవిష్యత్తులో శబ్దార్థాల జాలం ద్వారా, అది భూతాల సమూహ వృక్షానికి విత్తనం అవుతుంది.
చతుర్దశవిధం భూతజాతమ్ ఆవలితామ్బరమ్ । జగజ్జఠరయన్త్రౌఘం ప్రసరిష్యతి వై తతః
పద్నాలుగు విధాలుగా ఉన్న ప్రాణులు, ఆకాశంతో చుట్టబడి, ఈ లోకమంతా వ్యాపించి, ప్రపంచ గర్భంలో ఎన్నో యంత్రాల్లా విస్తరించబోతాయి.
అసమ్ప్రాప్తాభిధాసారా చిజ్ జీవత్వాత్ స్ఫురద్వపుః । యా సైవ స్పర్శతన్మాత్రం భావనాద్ భవతి క్షణాత్
ఇంకా పేరు, రూపం రాకముందే ఉన్న ఆ చైతన్యం, జీవంగా వెలుగుతుంది. అదే చైతన్యం, తాకే భావన వల్ల, ఒక్క క్షణంలో స్పర్శ అనే సూక్ష్మతత్వంగా మారుతుంది.
పవనస్కన్ధవిస్తారం బీజం స్పర్శైకశాఖినః । సర్వభూతక్రియాస్పన్దస్ తస్మాత్ సమ్ప్రసరిష్యతి
గాలిప్రకృతి విస్తరణే, స్పర్శ అనే ఒక్క శాఖ ఉన్న వృక్షానికి విత్తనం. దానివల్ల అన్ని జీవుల చర్యల ఊపిరి వ్యాపిస్తుంది.
తత్ర యశ్ చిద్విలాసేన ప్రకాశో ఽనుభవాద్ భవేత్ । తేజస్తన్మాత్రకం తత్తద్భవిష్యదభిధార్థదమ్
ఎక్కడైతే చైతన్యం తన ఆటలో అనుభవం ద్వారా వెలుగుగా కనిపిస్తుందో, అక్కడ అదే తేజస్సు అనే సూక్ష్మతత్వంగా మారి, భవిష్యత్తులో పేర్లకు అర్థాన్ని ఇస్తుంది.