సురాసురోరగానీకరోమశోగ్రశరీరికా । నిస్స్పన్దం స్థాతుమ్ అశకన్ నాసౌ భ్రమితచక్రవత్
దేవతలు, రాక్షసులు, పాములు — వీరి రోమాలు లాంటి గుబురు గుబురు వెంట్రుకలతో ఆమె శరీరం భయంకరంగా కనిపించింది. ఆ శరీరం చక్రంలా తిరుగుతూ, ఒక్క క్షణం కూడా నిశ్చలంగా ఉండలేకపోయింది.
నానావిభవవిజ్ఞానయజ్ఞయజ్ఞోపవీతినీ । సా సరన్తీ నభస్య్ ఆసీద్ ఘనఘూత్కారఘోషిణీ
వివిధ శక్తులు, జ్ఞానం, యజ్ఞాల వలయంగా యజ్ఞోపవీతంతో అలంకరించబడిన ఆమె, ఆకాశంలో ప్రయాణిస్తూ, మేఘగర్జనలా ఘోరమైన శబ్దాలతో మారుమోగింది.
తత్ర భూతలమ్ ఆకాశమ్ ఆకాశమ్ అపి భూతలమ్ । ప్రతికృత్య భవత్య్ అన్తర్ న చ కిఞ్చిద్ వివర్తతే
అక్కడ భూమి ఆకాశంగా, ఆకాశం భూమిగా మారినట్టు కనిపించింది. రెండూ ఒకదానిలో ఒకటి ప్రతిబింబించుకున్నా, నిజంగా ఏదీ మారలేదు.
బృహన్నాసాగుహాగేహనిర్గతా ఘనఘుఙ్ఘుమాః । తత్రోగ్రా వాయవో వాన్తి ఘనఘూత్కారకారిణః
ఆమె పెద్ద ముక్కు గుహ నుంచి లోతైన గర్జనలతో కూడిన శబ్దాలు వెలువడాయి. అక్కడ భయంకరమైన గాలులు వీచి, మేఘాల మోతను పుట్టించాయి.
నభẖ కరశతైస్ తస్యాశ్ చతురావర్తనర్తిభిః । భాతి చణ్డానిలోద్ధూతైర్ ఆకీర్ణమ్ ఇవ పల్లవైః
ఆకాశం, వందల చేతులతో, భయంకరమైన గాలులు ఊదినప్పుడు, నాలుగు వైపులా తిరుగుతూ ఆడే ఆకుల్లా పరచుకుని మెరిసిపోతున్నట్లు కనిపించింది.
తదఙ్గగజగద్వస్తుజాతభ్రమణసమ్భ్రమాత్ । దృష్టిర్ ధీరాపి మోహే మే సన్నా సేనేవ సఙ్గరే
ఆమె అవయవాల కదలికతో, లోకంలోని వస్తువుల కలయికతో కలిగిన అయోమయం వల్ల, నా స్థిరమైన చూపు కూడా మబ్బులో పడినట్లు అయింది; యుద్ధంలో ఉన్న సైనికుడు మైమరచినట్టు.
ప్రోహ్యన్తే యన్త్రవచ్ ఛైలా నిపతన్తి నభశ్చరాః । లుఠన్త్య్ అమరగేహాని చలే తద్దేహదర్పణే
పర్వతాలు యంత్రాల్లా విసిరివేయబడి, ఆకాశంలో పడిపోతున్నాయి; ఆమె శరీరపు ప్రతిబింబం కదిలినప్పుడు, దేవతల గృహాలు తిప్పుకుంటూ పడిపోతున్నాయి.
మేరవḫ పర్ణవద్ వ్యూఢా మలయాḫ పల్లవా ఇవ । హిమాద్రయో హిమకణా ఇవోర్వ్యో ఽబ్దలతా ఇవ
మేరుపర్వతాలు ఆకుల్లా వరుసగా నిలబడి ఉన్నాయి; మలయపర్వతాలు కొత్త మొగ్గుల్లా కనిపిస్తున్నాయి; హిమాలయాలు మంచు దళాల్లా మెరిసిపోతున్నాయి; భూమి మీద సముద్రపు తాడుల్లా పరచుకుని ఉంది.
సహ్యా మహ్యామ్ ఇవ ఖగా విన్ధ్యా విద్యాధరా ఇవ । ఋక్షవన్తో భ్రమన్తో ఽన్తర్ ఆసన్ హంసా ఇవామ్బరే
సహ్య పర్వతాలు నేల మీద పక్షుల్లా సంచరిస్తున్నాయి, వింధ్యాలు దేవతల నివాసాల్లా కనిపిస్తున్నాయి, నక్షత్రాలతో ఉన్న శిఖరాలు ఆకాశంలో హంసల్లా లోపల తిరుగుతున్నాయి.
ద్వీపాన్య్ అపి తృణానీవ సముద్రా వలయా ఇవ । సురలోకాలయాḫ పద్మా ఆసంస్ తద్దేహవారిణి
ద్వీపాలు గడ్డి తుప్పుల్లా, సముద్రాలు ఉంగరాల్లా, దేవతల లోకాలు ఆమె శరీరంలోని నీటిలో తేలుతున్న కమలాల్లా కనిపిస్తున్నాయి.
విశదాకాశసఙ్కాశే స్వప్నాఞ్జనపురోపమే । అఙ్గే తస్యా బృహజ్జఙ్ఘే పిణ్డాదర్శసమత్విషి
ఆమె విస్తారమైన తొడలు నిర్మలమైన ఆకాశంలా, కలల నగరంలా నలుపు రంగుతో మెరిసిపోతున్నాయి. వాటిపై గోపురాలు స్ఫటికపు ప్రకాశంతో వెలిగిపోతున్నాయి.
విన్ధ్యో నృత్యతి కాఞ్చనాచలవనే సహ్యశ్ చ మహ్యాం గిరిẖ కైలాసో మలయో మహేన్ద్రశిఖరే క్రౌఞ్చాచలే మన్దరః । గోకర్ణో గగనాఙ్గనే వసుమతీ విద్యాధరాణాం పురే సర్వా జఙ్గమతాం గతా వనభువస్ తస్యాశ్ శరీరే తదా
వింధ్య పర్వతం బంగారు కొండల అడవుల్లో నాట్యం చేస్తోంది, సహ్య పర్వతం భూమిపై సంచరిస్తోంది, కైలాసం, మలయ, మహేంద్ర పర్వతాలు తమ శిఖరాలపై మెరిసిపోతున్నాయి. క్రౌంచ, మందర, గోకర్ణ పర్వతాలు ఆకాశ విహారంలో ఉన్నాయి. భూమి దేవతల నగరాల్లో విహరిస్తోంది. అప్పుడు ఆమె శరీరంలో అన్ని అడవులు, భూములు కదిలేలా మారిపోయాయి.
అబ్ధిర్ నృత్యతి పర్వతే గిరిర్ అపి ప్రోచ్చైర్ నభẖకోటరే వ్యోమాపీన్దుదివాకరర్క్షవలితం భూమేర్ అధస్తాద్ గతమ్ । సద్వీపాచలపత్తనో వనగణḫ ప్రోత్కీర్ణపుష్పో దివి వ్యాలోలం జగద్ అమ్బుధావ్ ఇవ తృణం దిక్చక్రకే భ్రామ్యతి
వ్యోమ్ని భ్రమన్తి గిరయో ఽమ్బుధయో దిగన్తలోకాన్తరాణి పురపత్తనమణ్డలాని । నద్యస్ సరాంసి మకురాన్తర్ అశేషబద్ధవాతావకీర్ణతృణపర్ణగణక్రమేణ
పర్వతాలు, సముద్రాలు, దిక్కుల సరిహద్దులు, లోకాల మధ్య భాగాలు, పట్టణాల వలయాలు అన్నీ ఆకాశంలో తిరుగుతున్నాయి. నదులు, సరస్సులు, చెరువులు, వాటిలో గాలికి ఎగిరిపోయిన గడ్డి, ఆకుల సమూహాలు అన్నీ వరుసగా ఎక్కడికక్కడ కదులుతున్నాయి.
మత్స్యాశ్ చరన్తి చ మరౌ వరవారిణీవ వ్యోమ్ని స్థిరాణి నగరాణి భువీవ భాన్తి । ఖే భూర్ అధో గగనమ్ అక్షయవారివాహమ్ ఉత్పాతవాతపరివృత్తగిరిస్థితం తత్
చేపలు సముద్రంలో అందమైన ప్రవాహంలో ఈదుతున్నట్లుగా, నగరాలు ఆకాశంలో స్థిరంగా భూమిపైన ఉన్నట్లుగా కనిపిస్తున్నాయి. భూమి క్రింద ఉంది, పైకి ఆకాశం అనంతమైన నీటితో నిండిపోయి ఉంది. పర్వతాలు తుఫాను గాలులకు తిప్పబడి, వాటిలో నిలిచిపోయాయి.
ఋక్షోత్కరో భ్రమతి దీపసహస్రయన్త్రచక్రభ్రమేణ మణివర్షణమేఘచారుః । అన్తర్ బహిశ్ చ చకితైḫ ప్రణయేన ముక్తం విద్యాధరామరగణైర్ ఇవ పుష్పవర్షమ్
నక్షత్ర సమూహం వేల దీపాల యంత్రచక్రంలా తిరుగుతోంది, అది రత్నవర్షం కురిపించే మేఘంలా అందంగా ఉంది. లోపల బయట, ఆశ్చర్యంతో, ప్రేమతో, అది విద్యాధరులు, దేవతలు పుష్పవర్షం కురిపించినట్లు వర్షంలా జారిపడుతోంది.
సంహారసర్గనిచయా దినరాత్రిభాగే బిన్దూపమా రజనయో దివసోత్కరాశ్ చ । కృష్ణాస్ సితాశ్ చ పరితో ఽమలశుక్లకృష్ణస్వాదర్శమణ్డలవద్ ఆకులమ్ ఉల్లసన్తి
సృష్టి, లయాలూ, రాత్రి, పగలు ఇలా విడగొట్టి చూస్తే, అవన్నీ నీటి చుక్కల్లా మెరిసిపోతున్నాయి. రాత్రులు బొట్టు లాంటి చీకటిగా, పగళ్ళు కాంతిరేఖల్లా వెలుగుగా కనిపిస్తున్నాయి. చుట్టూ నల్లగా, తెల్లగా కలిసిపోయి, ముదురు తెల్లనైన అద్దంలో ప్రతిబింబంలా అవన్నీ కలగలిసి మెరుస్తున్నాయి.
రత్నాని భాస్కరనిశాకరమణ్డలాని తారోత్కరాస్ తరలకాన్తిభృతశ్ చ హారాః । స్వచ్ఛామ్బరాణి వలితాని మహామ్బరాణి కుర్వన్త్య్ అనారతమ్ అనల్పమ్ అలాతలేఖాః
రత్నాలు, సూర్య చంద్రుల వలయాలు, నక్షత్ర సమూహాలు, మెరుస్తున్న హారాలు, పారదారమైన వస్త్రాలు, మడివేసిన విశాలమైన ఆకాశాలు — ఇవన్నీ ఎప్పటికప్పుడు అగ్నిరేఖల్లా ఎన్నో అక్షరాల్లేని గీతలను సృష్టిస్తూ ఉంటాయి.
కల్పాన్తకాలవిలుఠత్త్రిజగన్మణీని వ్యావర్తనైర్ ఝగితిజాతఝణజ్ఝణాని । తేజాంసి సన్తతతయోర్ధ్వమ్ అధశ్ చ యాన్తి నానావిధాని గుణవన్తి విభూషణాని
యుగాంతంలో కాలం తిప్పి వేసే మూడు లోకాల రత్నాలు తిరుగుతూ ఎప్పుడూ గుంజున గుంజున శబ్దం చేస్తుంటాయి. ఆ ప్రకాశశక్తులు ఎప్పుడూ పైకి, కిందకి కదులుతూ, అనేక రూపాల్లో, మంచి లక్షణాలతో అలంకారాలుగా మారిపోతుంటాయి.
సఙ్గ్రామమత్తభటఖడ్గమరీచివీచిశ్యామాయమానసకలాతపవాసరాణామ్ । వ్యావృత్తిభిర్ విలుఠతామ్ అపి సుస్థిరాణామ్ ఆకర్ణ్యతే కలకలో జనమణ్డలానామ్
యుద్ధంలో మత్తులో మునిగిపోయిన యోధుల ఖడ్గాల తళతళలు, ఆ అలలు చీకటిగా మెరుస్తూ, ఎంత స్థిరంగా ఉన్నవారిలోనూ జనసమూహాల కలహం వినిపిస్తుంది. ఆ జన సందోహాల తిరుగుడుతో కలకలం ఎప్పుడూ ఉట్టిపడుతుంది.
బ్రహ్మేన్ద్రవిష్ణుహరవహ్నిరవీన్దుపూర్వా దేవాసురాḫ పరివివృత్తిభిర్ ఆపతన్తః । అన్యోఽన్యమ్ ఏవ వివిధా ఉపయాన్తి యాన్తి వాతావధూతమషకాశనివిభ్రమేణ
బ్రహ్మ, ఇంద్రుడు, విష్ణువు, శివుడు, అగ్ని, సూర్యుడు, చంద్రుడు, దేవతలు, అసురులు — వీరందరూ ఎప్పుడూ తిరుగుతూ, ఒకరినొకరు చేరుతూ, వదిలిపోతూ, గాలిలో ఎగురుతున్న దోమల గుంపుల్లా చెల్లాచెదురవుతుంటారు.
సంహారసర్గసుఖదుẖఖభవాభవేహానీహానిషేధవిధిజన్మమృతిభ్రమాద్యాః । సార్ధం పృథక్ చ విలసన్తి సదైవ సర్వే వ్యామిశ్రతామ్ ఉపగతా అపి తత్ర భావాః
వినాశం, సృష్టి, సుఖం, దుఃఖం, ఉనికి, లేనితనం, ప్రయత్నం, అలసత్వం, నిషేధం, ఆజ్ఞ, జననం, మరణం, మాయ — ఇవన్నీ కలిసికూడా, విడివిడిగానూ ఎప్పుడూ కనిపిస్తూనే ఉంటాయి; కలిసిపోయినప్పటికీ వాటి స్వభావాలు వేరే వేరేగానే ఉంటాయి.
భావోద్భవస్థితివిపత్కరణభ్రమాణాం సంహారసర్గభువనావనివిభ్రమాణామ్ । మిథ్యైవ ఖే ప్రకచతాం ఖశరీరకాణాం సంలక్ష్యతే ఽత్ర న మనాగ్ అపి నామ సఙ్ఖ్యా
భావాల ఉద్భవం, నిలుపుదల, నాశనం, కారణాల గందరగోళం, లోకాల సృష్టి, వినాశనం — ఇవన్నీ ఆకాశంలాంటి శరీరాల్లో కేవలం ఊహలోనే కనిపిస్తాయి; ఇక్కడ నిజంగా ఏదీ లెక్కించదగినదిగా ఉండదు.
ఉత్పాతశాన్తిమరణోత్సవయుద్ధసామ్యవిద్వేషరాగభయవిశ్వసనాది తత్ర । ఏకత్ర కోశ ఇవ రత్నచయో విభాతి నానారసాప్రతిఘసర్గపరమ్పరం తత్
అపాయం, శాంతి, మరణం, ఉత్సవం, యుద్ధం, సమతా, శత్రుత్వం, మమకారం, భయం, నమ్మకం — ఇవన్నీ ఒకేచోట, రత్నాల గుహలా, ఎన్నో రుచులతో ఆపకుండా వరుసగా మెరిసిపోతుంటాయి.
తస్యాశ్ చిదమ్బరమయే వపుషి స్వభావభూతాస్ స్ఫుటానుభవభావజగద్వ్యవస్థాః । సర్గక్షయా మలినదృక్కలితామ్బరస్థకేశోణ్డుకస్ఫురణవత్ పరితస్ స్ఫురన్తి
ఆ చైతన్యాకాశరూపమైన స్వరూపంలో, సృష్టి-లయాల వల్ల కలుషితమైన ధూపరేణువులు సూర్యకిరణంలో మెరుస్తున్నట్టు, అనుభవాలూ, జగత్తు ఏర్పాట్లు అన్నీ సహజంగా చుట్టూ మెరిసిపోతుంటాయి.
జగత్ సఙ్క్సుబ్ధమ్ అక్షుబ్ధం దృశ్యతే ఽస్థితిసంస్థితి । సఞ్చాల్యమానమకురప్రతిబిమ్బ ఇవ స్థితమ్
ఈ జగత్తు ఒక్కోసారి కలకలమయంగా, ఒక్కోసారి ప్రశాంతంగా కనిపిస్తుంది. అది కదులుతున్న కోతి ప్రతిబింబం అద్దంలో ఎలా కదిలినట్టు కనిపించి, నిజంగా మాత్రం కదలదో, అలాగే ఉంటుంది.
నృత్తస్థపూతా అప్య్ అన్తర్ జగదర్థాḫ ప్రతిక్షణమ్ । స్థితిం త్యజన్తి గృహ్ణన్తి బాలసఙ్కల్పసర్గవత్
లోపల నాట్యం చేసేవీ, నిలబడినవీ, పవిత్రమైనవీ అనిపించే జగత్తులోని వస్తువులు కూడా ప్రతి క్షణం తమ స్థితిని వదిలి, కొత్తదాన్ని స్వీకరిస్తుంటాయి. ఇది పిల్లవాడి ఊహలో సృష్టించబడే వస్తువుల్లా ఉంటుంది.
క్రియాశక్తిశరీరే ఽన్తḫ పూయమానా అనారతమ్ । రాశీభూయ విశీర్యన్తే జగన్ముద్గకణోత్కరాః
క్రియాశక్తి అనే శరీరంలో, ఎప్పుడూ పవిత్రత కలిగిస్తూ, జగత్తు అన్నీ గింజల గుట్టలవలె ఏర్పడి, మళ్లీ విడివిడిగా చెల్లాచెదురవుతూ ఉంటాయి.
క్షణమ్ ఆలక్ష్యతే కిఞ్చిన్ న కిఞ్చిద్ అపి సా క్షణమ్ । క్షణమ్ అఙ్గుష్ఠమాత్రైవ క్షణమ్ ఆకాశపూరిణీ
ఒక క్షణం ఆమె ఏదోగా కనిపిస్తుంది, మరొక క్షణం ఏమీలేదు అనిపిస్తుంది. ఒక క్షణం ఆమె బొటనవేల పరిమాణంలో ఉంటుంది, ఇంకొక క్షణం అంతా ఆకాశాన్ని నింపుతుంది.
యస్మాత్ సా కలనా దేవీ సంవిచ్ఛక్తిర్ జగన్మయీ । అనన్తా పరమాకాశకోశశుద్ధశరీరిణీ
ఎందుకంటే ఆమెనే ఆ కొలిచే శక్తి, ఆ దేవత, ఆ చైతన్యశక్తి, జగత్తంతా వ్యాపించినది—ఆమెకు అంతం లేదు, పరమాకాశపు స్వచ్ఛమైన శరీరం కలది.
సముద్రం కొండపై నాట్యం చేస్తోంది, ఆ కొండ ఆకాశపు గర్భంలో ఎత్తుగా నిలిచింది. ఆకాశం చంద్రుడు, సూర్యుడు, నక్షత్రాలతో అలంకరించబడి ఉంది, భూమి క్రింద ఉంది. ద్వీపాలు, పర్వతాలు, పట్టణాలు, అరణ్యాలు, వాటిలో విరిగిపడిన పువ్వులతో కూడి, ఆకాశంలో తేలుతూ తిరుగుతున్నాయి. ఈ లోకం దిక్కుల చక్రంలో గడ్డి తంతువులా తిరుగుతూ, సముద్రంలో తేలుతున్నట్లుగా ఉంది.