జగత్పదార్థైర్ వ్యామిశ్రైర్ అమిశ్రైర్ మకురే యథా । వ్యాప్తమ్ ఆభోగిభాఙ్కరైర్ అఙ్గై రఙ్గభ్రమైస్ తథా
ఈ లోకం కలిసినవి, కలగని పదార్థాలతో అద్దంలో ప్రతిబింబంలా కనిపిస్తోంది. అందమైనవీ, భయంకరమైనవీ అయిన అవయవాలు రంగులాడుతూ, నాట్యమాడుతున్నట్టు వ్యాపించాయి.
మేరుర్ నృత్యతి లోలోచ్చకులాచలబృహద్భుజః । భ్రమదభ్రపటాటోపో నమత్తరుతనూరుహః
మేరుపర్వతం ఊగిపడే శిఖరాలతో గొప్ప చేతుల్లా నాట్యం చేస్తోంది. మేఘాల వాలువెల్లు తిరుగుతూ నమిలినట్లు, పక్షుల కేకలు, గడ్డి తడులు వణుకుతూ ఆ దృశ్యాన్ని అలంకరిస్తున్నాయి.
అత్యజన్తస్ సముద్రాస్ స్వం మర్యాదాముద్రణం ద్రుతాః । భూమేర్ నభస్తలం యాన్తి నభసో యాన్తి భూతలమ్
సముద్రాలు తమ సరిహద్దులను వేగంగా దాటి పోతూ, భూమి ఆకాశాన్ని ఎక్కుతుంది, ఆకాశం భూమిపైకి దిగిపోతుంది.
పురాణి ఘర్ఘరారావైర్ దృశ్యన్తే లుఠితాన్య్ అధః । సగృహాట్టాలవాస్తవ్యం న చ కిఞ్చిల్ లుఠత్య్ అధః
పాతకాలపు భవనాలు గొంతెమ్ము శబ్దంతో క్రింద పడిపోతున్నట్లు కనిపిస్తాయి. ఇళ్లూ, కోటలూ, వాటిలో నివసించే వాళ్లూ కలిసిపడి ఊగిపోతున్నా, నిజంగా ఏదీ పూర్తిగా క్రింద పడిపోదు.
తస్యాం భ్రమన్త్యాం చతురం చన్ద్రార్కా దినరాత్రయః । నఖాగ్రలేఖాలోకాన్తర్ భాన్తి కాఞ్చనసూత్రవత్
ఆ తిరుగుడులో చంద్రుడు, సూర్యుడు, పగలు, రాత్రి—allవీ వేళ్ల గోళ్ల చివర గీతల మధ్యలో బంగారు దారాల్లా మెరిసిపోతుంటాయి.
విభాన్తి వృష్టయస్ తస్యా ఘర్మార్తిజలజాలికాః । ఇవ నీహారహారిణ్యో లీలావారిదవాససః
అక్కడ వర్షాలు వేడి నీటి తుంపర్లా, ఆడుకుంటూ పారే నీటి వస్త్రాల్లా, పొగను పారద్రోలే నదుల్లా కనిపిస్తాయి.
ఖమ్ ఏవ తస్యాస్ సమ్పన్నం కవరీమణ్డలం బృహత్ । పాతాలం చరణా భూమిర్ ఉదరం బాహవో దిశః
ఆమెకు ఆకాశమే ఆమె జుట్టు చుట్టూ విస్తరించిన వలయంలా మారింది. పాతాళం ఆమె పాదాలవంటిది, భూమి ఆమె పొట్టలా, దిక్కులు ఆమె చేతులవంటివి.
ద్వీపాబ్ధయో ఽన్త్రావలయḫ పార్శుకాస్ సర్వపర్వతాః । ప్రాణాపానావలీదోలాḫ పవనస్కన్ధశాలికాః
ద్వీపాలు, సముద్రాలు ఆమె ఆంత్రాల వలయాలుగా మారాయి. పర్వతాలన్నీ ఆమె ప్రక్కలవంటివి. ఊపిరి పోసుకోవడం, వదిలిపెట్టడం పవన ధాన్యాల కాండాల్లా ఊగిపోతున్నాయి.
తదానుభూతం నృత్యన్త్యాస్ తస్యా వపుషి విస్తృతే । హిమవన్మేరుసహ్యాద్యైర్ దోలాన్దోలనమ్ అద్రిభిః
ఆమె నాట్యం చేస్తూ విస్తరించిన శరీరంపై, హిమవంతు, మేరు, సహ్యాదులు వంటి పర్వతాలు ఊయలల్లా ఊగిపోతున్నాయి.
తరదద్రిగుణాశ్ ఛాతా వలయన్త్యా తయా స్రజః । పునẖ కల్పాన్త ఆరబ్ధ ఇవ తాణ్డవహేలయా
మూడు గుణాలు, పర్వత శిఖరాలతో చేసిన హారాలు ఆమెను చుట్టుముట్టాయి. అది కల్పాంతంలో తాండవం ఆటలతో మొదలైనట్లుగా కనిపించింది.
సురాసురోరగానీకరోమశోగ్రశరీరికా । నిస్స్పన్దం స్థాతుమ్ అశకన్ నాసౌ భ్రమితచక్రవత్
దేవతలు, రాక్షసులు, పాములు — వీరి రోమాలు లాంటి గుబురు గుబురు వెంట్రుకలతో ఆమె శరీరం భయంకరంగా కనిపించింది. ఆ శరీరం చక్రంలా తిరుగుతూ, ఒక్క క్షణం కూడా నిశ్చలంగా ఉండలేకపోయింది.
నానావిభవవిజ్ఞానయజ్ఞయజ్ఞోపవీతినీ । సా సరన్తీ నభస్య్ ఆసీద్ ఘనఘూత్కారఘోషిణీ
వివిధ శక్తులు, జ్ఞానం, యజ్ఞాల వలయంగా యజ్ఞోపవీతంతో అలంకరించబడిన ఆమె, ఆకాశంలో ప్రయాణిస్తూ, మేఘగర్జనలా ఘోరమైన శబ్దాలతో మారుమోగింది.
తత్ర భూతలమ్ ఆకాశమ్ ఆకాశమ్ అపి భూతలమ్ । ప్రతికృత్య భవత్య్ అన్తర్ న చ కిఞ్చిద్ వివర్తతే
అక్కడ భూమి ఆకాశంగా, ఆకాశం భూమిగా మారినట్టు కనిపించింది. రెండూ ఒకదానిలో ఒకటి ప్రతిబింబించుకున్నా, నిజంగా ఏదీ మారలేదు.
బృహన్నాసాగుహాగేహనిర్గతా ఘనఘుఙ్ఘుమాః । తత్రోగ్రా వాయవో వాన్తి ఘనఘూత్కారకారిణః
ఆమె పెద్ద ముక్కు గుహ నుంచి లోతైన గర్జనలతో కూడిన శబ్దాలు వెలువడాయి. అక్కడ భయంకరమైన గాలులు వీచి, మేఘాల మోతను పుట్టించాయి.
నభẖ కరశతైస్ తస్యాశ్ చతురావర్తనర్తిభిః । భాతి చణ్డానిలోద్ధూతైర్ ఆకీర్ణమ్ ఇవ పల్లవైః
ఆకాశం, వందల చేతులతో, భయంకరమైన గాలులు ఊదినప్పుడు, నాలుగు వైపులా తిరుగుతూ ఆడే ఆకుల్లా పరచుకుని మెరిసిపోతున్నట్లు కనిపించింది.
తదఙ్గగజగద్వస్తుజాతభ్రమణసమ్భ్రమాత్ । దృష్టిర్ ధీరాపి మోహే మే సన్నా సేనేవ సఙ్గరే
ఆమె అవయవాల కదలికతో, లోకంలోని వస్తువుల కలయికతో కలిగిన అయోమయం వల్ల, నా స్థిరమైన చూపు కూడా మబ్బులో పడినట్లు అయింది; యుద్ధంలో ఉన్న సైనికుడు మైమరచినట్టు.
ప్రోహ్యన్తే యన్త్రవచ్ ఛైలా నిపతన్తి నభశ్చరాః । లుఠన్త్య్ అమరగేహాని చలే తద్దేహదర్పణే
పర్వతాలు యంత్రాల్లా విసిరివేయబడి, ఆకాశంలో పడిపోతున్నాయి; ఆమె శరీరపు ప్రతిబింబం కదిలినప్పుడు, దేవతల గృహాలు తిప్పుకుంటూ పడిపోతున్నాయి.
మేరవḫ పర్ణవద్ వ్యూఢా మలయాḫ పల్లవా ఇవ । హిమాద్రయో హిమకణా ఇవోర్వ్యో ఽబ్దలతా ఇవ
మేరుపర్వతాలు ఆకుల్లా వరుసగా నిలబడి ఉన్నాయి; మలయపర్వతాలు కొత్త మొగ్గుల్లా కనిపిస్తున్నాయి; హిమాలయాలు మంచు దళాల్లా మెరిసిపోతున్నాయి; భూమి మీద సముద్రపు తాడుల్లా పరచుకుని ఉంది.
సహ్యా మహ్యామ్ ఇవ ఖగా విన్ధ్యా విద్యాధరా ఇవ । ఋక్షవన్తో భ్రమన్తో ఽన్తర్ ఆసన్ హంసా ఇవామ్బరే
సహ్య పర్వతాలు నేల మీద పక్షుల్లా సంచరిస్తున్నాయి, వింధ్యాలు దేవతల నివాసాల్లా కనిపిస్తున్నాయి, నక్షత్రాలతో ఉన్న శిఖరాలు ఆకాశంలో హంసల్లా లోపల తిరుగుతున్నాయి.
ద్వీపాన్య్ అపి తృణానీవ సముద్రా వలయా ఇవ । సురలోకాలయాḫ పద్మా ఆసంస్ తద్దేహవారిణి
ద్వీపాలు గడ్డి తుప్పుల్లా, సముద్రాలు ఉంగరాల్లా, దేవతల లోకాలు ఆమె శరీరంలోని నీటిలో తేలుతున్న కమలాల్లా కనిపిస్తున్నాయి.
విశదాకాశసఙ్కాశే స్వప్నాఞ్జనపురోపమే । అఙ్గే తస్యా బృహజ్జఙ్ఘే పిణ్డాదర్శసమత్విషి
ఆమె విస్తారమైన తొడలు నిర్మలమైన ఆకాశంలా, కలల నగరంలా నలుపు రంగుతో మెరిసిపోతున్నాయి. వాటిపై గోపురాలు స్ఫటికపు ప్రకాశంతో వెలిగిపోతున్నాయి.
విన్ధ్యో నృత్యతి కాఞ్చనాచలవనే సహ్యశ్ చ మహ్యాం గిరిẖ కైలాసో మలయో మహేన్ద్రశిఖరే క్రౌఞ్చాచలే మన్దరః । గోకర్ణో గగనాఙ్గనే వసుమతీ విద్యాధరాణాం పురే సర్వా జఙ్గమతాం గతా వనభువస్ తస్యాశ్ శరీరే తదా
వింధ్య పర్వతం బంగారు కొండల అడవుల్లో నాట్యం చేస్తోంది, సహ్య పర్వతం భూమిపై సంచరిస్తోంది, కైలాసం, మలయ, మహేంద్ర పర్వతాలు తమ శిఖరాలపై మెరిసిపోతున్నాయి. క్రౌంచ, మందర, గోకర్ణ పర్వతాలు ఆకాశ విహారంలో ఉన్నాయి. భూమి దేవతల నగరాల్లో విహరిస్తోంది. అప్పుడు ఆమె శరీరంలో అన్ని అడవులు, భూములు కదిలేలా మారిపోయాయి.
అబ్ధిర్ నృత్యతి పర్వతే గిరిర్ అపి ప్రోచ్చైర్ నభẖకోటరే వ్యోమాపీన్దుదివాకరర్క్షవలితం భూమేర్ అధస్తాద్ గతమ్ । సద్వీపాచలపత్తనో వనగణḫ ప్రోత్కీర్ణపుష్పో దివి వ్యాలోలం జగద్ అమ్బుధావ్ ఇవ తృణం దిక్చక్రకే భ్రామ్యతి
వ్యోమ్ని భ్రమన్తి గిరయో ఽమ్బుధయో దిగన్తలోకాన్తరాణి పురపత్తనమణ్డలాని । నద్యస్ సరాంసి మకురాన్తర్ అశేషబద్ధవాతావకీర్ణతృణపర్ణగణక్రమేణ
పర్వతాలు, సముద్రాలు, దిక్కుల సరిహద్దులు, లోకాల మధ్య భాగాలు, పట్టణాల వలయాలు అన్నీ ఆకాశంలో తిరుగుతున్నాయి. నదులు, సరస్సులు, చెరువులు, వాటిలో గాలికి ఎగిరిపోయిన గడ్డి, ఆకుల సమూహాలు అన్నీ వరుసగా ఎక్కడికక్కడ కదులుతున్నాయి.
మత్స్యాశ్ చరన్తి చ మరౌ వరవారిణీవ వ్యోమ్ని స్థిరాణి నగరాణి భువీవ భాన్తి । ఖే భూర్ అధో గగనమ్ అక్షయవారివాహమ్ ఉత్పాతవాతపరివృత్తగిరిస్థితం తత్
చేపలు సముద్రంలో అందమైన ప్రవాహంలో ఈదుతున్నట్లుగా, నగరాలు ఆకాశంలో స్థిరంగా భూమిపైన ఉన్నట్లుగా కనిపిస్తున్నాయి. భూమి క్రింద ఉంది, పైకి ఆకాశం అనంతమైన నీటితో నిండిపోయి ఉంది. పర్వతాలు తుఫాను గాలులకు తిప్పబడి, వాటిలో నిలిచిపోయాయి.
ఋక్షోత్కరో భ్రమతి దీపసహస్రయన్త్రచక్రభ్రమేణ మణివర్షణమేఘచారుః । అన్తర్ బహిశ్ చ చకితైḫ ప్రణయేన ముక్తం విద్యాధరామరగణైర్ ఇవ పుష్పవర్షమ్
నక్షత్ర సమూహం వేల దీపాల యంత్రచక్రంలా తిరుగుతోంది, అది రత్నవర్షం కురిపించే మేఘంలా అందంగా ఉంది. లోపల బయట, ఆశ్చర్యంతో, ప్రేమతో, అది విద్యాధరులు, దేవతలు పుష్పవర్షం కురిపించినట్లు వర్షంలా జారిపడుతోంది.
సంహారసర్గనిచయా దినరాత్రిభాగే బిన్దూపమా రజనయో దివసోత్కరాశ్ చ । కృష్ణాస్ సితాశ్ చ పరితో ఽమలశుక్లకృష్ణస్వాదర్శమణ్డలవద్ ఆకులమ్ ఉల్లసన్తి
సృష్టి, లయాలూ, రాత్రి, పగలు ఇలా విడగొట్టి చూస్తే, అవన్నీ నీటి చుక్కల్లా మెరిసిపోతున్నాయి. రాత్రులు బొట్టు లాంటి చీకటిగా, పగళ్ళు కాంతిరేఖల్లా వెలుగుగా కనిపిస్తున్నాయి. చుట్టూ నల్లగా, తెల్లగా కలిసిపోయి, ముదురు తెల్లనైన అద్దంలో ప్రతిబింబంలా అవన్నీ కలగలిసి మెరుస్తున్నాయి.
రత్నాని భాస్కరనిశాకరమణ్డలాని తారోత్కరాస్ తరలకాన్తిభృతశ్ చ హారాః । స్వచ్ఛామ్బరాణి వలితాని మహామ్బరాణి కుర్వన్త్య్ అనారతమ్ అనల్పమ్ అలాతలేఖాః
రత్నాలు, సూర్య చంద్రుల వలయాలు, నక్షత్ర సమూహాలు, మెరుస్తున్న హారాలు, పారదారమైన వస్త్రాలు, మడివేసిన విశాలమైన ఆకాశాలు — ఇవన్నీ ఎప్పటికప్పుడు అగ్నిరేఖల్లా ఎన్నో అక్షరాల్లేని గీతలను సృష్టిస్తూ ఉంటాయి.
కల్పాన్తకాలవిలుఠత్త్రిజగన్మణీని వ్యావర్తనైర్ ఝగితిజాతఝణజ్ఝణాని । తేజాంసి సన్తతతయోర్ధ్వమ్ అధశ్ చ యాన్తి నానావిధాని గుణవన్తి విభూషణాని
యుగాంతంలో కాలం తిప్పి వేసే మూడు లోకాల రత్నాలు తిరుగుతూ ఎప్పుడూ గుంజున గుంజున శబ్దం చేస్తుంటాయి. ఆ ప్రకాశశక్తులు ఎప్పుడూ పైకి, కిందకి కదులుతూ, అనేక రూపాల్లో, మంచి లక్షణాలతో అలంకారాలుగా మారిపోతుంటాయి.
సఙ్గ్రామమత్తభటఖడ్గమరీచివీచిశ్యామాయమానసకలాతపవాసరాణామ్ । వ్యావృత్తిభిర్ విలుఠతామ్ అపి సుస్థిరాణామ్ ఆకర్ణ్యతే కలకలో జనమణ్డలానామ్
యుద్ధంలో మత్తులో మునిగిపోయిన యోధుల ఖడ్గాల తళతళలు, ఆ అలలు చీకటిగా మెరుస్తూ, ఎంత స్థిరంగా ఉన్నవారిలోనూ జనసమూహాల కలహం వినిపిస్తుంది. ఆ జన సందోహాల తిరుగుడుతో కలకలం ఎప్పుడూ ఉట్టిపడుతుంది.
సముద్రం కొండపై నాట్యం చేస్తోంది, ఆ కొండ ఆకాశపు గర్భంలో ఎత్తుగా నిలిచింది. ఆకాశం చంద్రుడు, సూర్యుడు, నక్షత్రాలతో అలంకరించబడి ఉంది, భూమి క్రింద ఉంది. ద్వీపాలు, పర్వతాలు, పట్టణాలు, అరణ్యాలు, వాటిలో విరిగిపడిన పువ్వులతో కూడి, ఆకాశంలో తేలుతూ తిరుగుతున్నాయి. ఈ లోకం దిక్కుల చక్రంలో గడ్డి తంతువులా తిరుగుతూ, సముద్రంలో తేలుతున్నట్లుగా ఉంది.