అధృతం ధృతమ్ ఏవోచ్చైర్ అపతచ్ చైవ వా పతత్ । అనాకృత్య్ ఏవ సాకారం జగత్ స్వప్నపురం యథా
ఏదీ పట్టుకోకపోయినా పట్టుకున్నట్టే, పడిపోతున్నట్టు కనిపించినా నిజంగా పడిపోవడం లేదు; రూపం లేనట్టే ఉన్నా రూపంతో ఉన్నట్టు — ఈ లోకం కలలోని నగరంలా ఉంటుంది.
కిమ్ అస్య నామ పతతి కిం వా కేనాస్య ధార్యతే । యథా సంవిత్తికచనం తథైతద్ అవతిష్ఠతే
ఇది ఏమి పడిపోతుంది? దాన్ని ఏమి నిలబెడుతుంది? మనసులో ఒక ఆలోచన ఎలా ఉద్భవిస్తుందో, ఇదీ అలాగే నిలిచి ఉంటుంది.
యథా కేశోణ్డుకం వ్యోమ్ని యథా వ్యోమని శూన్యతా । యథా వా పవనే స్పన్దో జగచ్ చిద్గగనే తథా
ఎలాగైతే గాలిలో వెంట్రుకల బంతి, ఆకాశంలో శూన్యం, గాలిలో అలజడి ఉంటాయో, అలాగే ఈ జగత్తు కూడా చైతన్య ఆకాశంలోనే ఉంటుంది.
చితౌ సఙ్కల్పనగరం బ్రహ్మాణ్డాఖ్యం జగద్గృహమ్ । ఖే ఖమ్ ఏవాత్యనాకారమ్ అత్యాకారమ్ ఇవ స్థితమ్
చైతన్యంలో ఊహల నగరం, బ్రహ్మాండమనే జగత్తు గృహం, ఆకాశంలో ఖాళీగా, రూపం లేనట్టే ఉన్నా, రూపం ఉన్నట్టు కనిపిస్తుంది.
పాతసంవిత్సముద్భూతం పతద్ ఆస్తే దివానిశమ్ । ఉత్పతన్త్యా విదోద్భూతమ్ ఉత్పతచ్ చైవ తిష్ఠతి
పడిపోతున్నదని తెలిసిన జ్ఞానం నుంచి పుట్టింది పడిపోతూనే రాత్రింబవళ్ళు ఉంటుంది; ఎగురుతున్నదని తెలిసిన జ్ఞానం నుంచి పుట్టింది ఎగురుతూనే ఉంటుంది.
స్థితిసంవిత్సముద్భూతం స్థితమ్ ఆస్తే దివానిశమ్ । గచ్ఛన్త్యా సంవిదోద్భూతం గచ్ఛద్ ఆస్తే దివానిశమ్
నిలిచిపోయిందని తెలిసిన జ్ఞానం నుంచి పుట్టింది రాత్రింబవళ్ళు అలాగే నిలిచిపోతుంది; పోతున్నదని తెలిసిన జ్ఞానం నుంచి పుట్టింది పోతూనే ఉంటుంది.
ఏతి నాశవిదా నాశం మహాకల్పాదివేదనైః । జాయతే జన్మసంవిత్త్యా వ్యోమ్ని సర్గాదివేదనైః
నాశం గురించి తెలిసినప్పుడు నాశనం కలుగుతుంది; ఇది మహాకల్పాల మార్పుల్లో మనం చూస్తున్నదే. అలాగే, పుట్టిన విషయం తెలిసినప్పుడు పుట్టుక కలుగుతుంది; ఇది సృష్టి మొదలు మనం అనుభవించే విషయమే.
ఆభాతి మౌక్తికగణశ్ శరదమ్బరాన్తర్ దృష్టావ్ అసత్య ఉదితో ఽప్య్ అతిసత్యరూపః । భ్రాన్త్యా యథా నభసి విస్ఫురతాం తథైషాం సఙ్ఖ్యాం విధాతుమ్ ఇహ కో జగతాం సమర్థః
శరదృతువులో ఆకాశంలో కనిపించే ముత్యాల సమూహం నిజంగా లేనట్టే అయినా, చాలా నిజమైనట్టుగా అనిపిస్తుంది. అవి ఎన్ని ఉన్నాయో మనకు స్పష్టంగా తెలియదు. అలాగే, ఈ లోకాలను ఎవరు లెక్కపెట్టగలరు?
అథ రాఘవ రుద్రం తం తదా తస్మిన్ మహామ్బరే । ప్రవృత్తం నర్తితుం మత్తమ్ అపశ్యం వితతాకృతిమ్
ఆ సమయంలో, రాఘవా, ఆ విస్తారమైన ఆకాశంలో రుద్రుడు తన రూపాన్ని అన్ని వైపులా విస్తరించి, మత్తులో నాట్యం చేయడం నేను చూశాను.
వ్యోమేవాకృతిమ్ ఆపన్నమ్ అజహద్వ్యాపితాం నిజామ్ । మహాకారం ఘనశ్యామం దశాశాపరిపూరకమ్
ఆయన ఆకాశం రూపాన్ని ధరించి, తన వ్యాప్తిని వదలకుండా, మేఘంలా నల్లగా, అతి విశాలంగా, పది దిక్కులనూ నింపుతూ కనిపించాడు.
అర్కేన్దువహ్నినయనం చలద్దశదిగమ్బరమ్ । ఘనదీర్ఘప్రభాజాలమ్ ఆలానం శ్యామలత్విషామ్
సూర్యుడు, చంద్రుడు, అగ్ని వంటి కళ్లతో, పది దిక్కుల్లో సంచరిస్తూ, మేఘంలా దట్టంగా విస్తరించిన కాంతి వలయంతో, నల్లటి మెరుపు కలిగినవారిని బంధిస్తోంది.
వాడవాగ్నిదృశం లోలభుజోర్మిభరభాసురమ్ । ఏకార్ణవార్ణో ద్రాగ్ దేహబన్ధేనేవ సముత్థితమ్
వాడవాగ్ని వంటి చూపుతో, అలల భారంతో మెరిసే చంచలమైన చేతులతో, ఒక్క సముద్రపు రంగులో ఉన్న రూపం, శరీర బంధంతో వేగంగా పైకి లేచింది.
పశ్యామ్య్ అనన్తరమ్ అహం యావత్ తస్య శరీరతః । ఛాయేవ పరినిర్యాతి నర్తనానువిధాయినీ
తర్వాత వెంటనే, అతని శరీరం నుండి ఒక నీడ బయటకు పోతూ, అతని కదలికలకు నాట్యం చేసే విధంగా అనుసరిస్తూ కనిపించింది.
సూర్యేష్వ్ అవిద్యమానేషు మహాతమసి మన్థరే । స్థితే కథమ్ ఇయం ఛాయా భవేద్ ఇతి మతిర్ మమ
సూర్యులు లేని సమయంలో, గొప్ప చీకటి దట్టంగా ఉన్నప్పుడు, ఈ నీడ ఎలా ఉండగలదు? అని నా మనస్సులో ఆలోచన వచ్చింది.
యావద్ విచారయామ్య్ ఆశు తావత్ తస్య తదా పురః । సా స్థితా పరినృత్యన్తీ విశీర్ణా స్త్రీ త్రిలోచనా
నేను వేగంగా ఆలోచిస్తున్నంతలో, ఆ నీడ అతని ముందు నిలబడి, తలకెత్తిన జడతో, మూడు కన్నులతో, ఒక స్త్రీ రూపంలో నాట్యం చేస్తూ కనిపించింది.
కృష్ణా కృశా సిరాలాఙ్గీ జర్జరా వికృతాకృతిః । జ్వాలాకులానలాలోలవనసమ్భారశేఖరా
ఆమె నల్లగా, బలహీనంగా, శిరా రేఖలు స్పష్టంగా కనిపించేలా, క్షీణించి, వంకరగా, భయంకరమైన రూపంతో, అగ్ని జ్వాలలు మండుతున్న అడవి వస్తువులతో తలపై అలంకరించుకొని ఉంది.
భిన్నాఞ్జనతమశ్శ్యామా యామినీవాకృతిం గతా । తమశ్శ్రీర్ దేహయుక్తేవ సాకారేవామ్బరద్యుతిః
పగిలిన కాజల్ వలె నల్లగా, రాత్రి రూపాన్ని ధరించినట్టు, చీకటి మహిమతో, శరీరానికి అంటుకున్నట్టు, ఆకాశపు ప్రకాశాన్ని ధరించి ఉంది.
అతిదీర్ఘా కరాలాస్యా నభో మాతుమ్ ఇవోద్యతా । దీర్ఘజానుభుజభ్రాన్త్యా మాతుకామేవ దిఙ్ముఖమ్
ఆమె చాలా పొడవుగా, భయంకరమైన నోటి రూపంతో, ఆకాశాన్ని మింగేందుకు పైకి లేచినట్లుగా, పొడవైన మోకాళ్లు, చేతులు ఊపుతూ, అన్ని దిక్కులవైపు తల్లి లా ఎదురుగా నిలబడి ఉంది.
కృశా బహూపవాసేవ పరినిమ్నమహాహనుః । కజ్జలశ్యామలా మేఘమాలేవ పవనాకులా
ఆమె చాలా సన్నగా, తరచూ ఉపవాసం చేసినవారిలా కనిపించింది. ముఖం లోతుగా లోపలికి పోయింది. ఆమె రంగు ముదురు నల్లగా, పొగిరిన మేఘంలా, గాలిలో ఊగిపోతూ ఉంది.
కృశాశక్తా యదోత్థాతుం సుదీర్ఘా విధినా తదా । గ్రథితేవ సిరారూపైర్ దామభిర్ దైర్ఘ్యశాలిభిః
ఆమె బలహీనంగా, సన్నగా ఉండి, లేవడానికి ప్రయత్నించినప్పుడు, ఆమె పొడవైన శరీరం నరాలు బయటకు కనిపిస్తూ, పొడవుగా లాగిన తాడుల్లా అనిపించింది.
తథా నామ సుదీర్ఘా సా యథా తస్యాశ్ శిరẖఖురమ్ । మయా దృష్టం ప్రయత్నేన చిరోర్ధ్వాధోగమాగమైః
ఆమె నిజంగా చాలా పొడవుగా ఉండి, ఆమె తల పాదం లాంటి ఆకారంలో ఉండేది. పైకి కిందకి చాలాసేపు చూసిన తర్వాతే నేను ఆ తలను గట్టిగా ప్రయత్నించి చూశాను.
ఆర్ద్రాన్త్రతన్త్రీగ్రథితశిరẖఖురకరోత్కరా । అమూలా సూత్రవలితా కణ్టకానామ్ ఇవ స్థలీ
ఆమె తల, చేతులు, కాళ్ళు చుట్టూ తడి ఆంత్రాలు, నరాలు గంతులుగా చుట్టుకుని ఉండేవి. అవి మూలం లేకుండా, తాడుల్లా ముడిపడి, ముల్లుల పొలాన్ని పోలి కనిపించేవి.
విశ్వరూపా యమార్కాదిశిరẖకమలజాలకైః । కృతమాలామలాలోకవాన్తవహ్నిమయాచలా
ఆమె విశ్వరూపిణిగా, యముడు, సూర్యుడు మొదలైనవారి తలలు కమలాల వలె అలంకరించబడిన జాలాలతో, నిర్మలమైన వెలుగు మాల ధరించి, నిప్పు ఉమ్ముతూ, కొండల రూపాలను కలిగి కనిపించింది.
ప్రలమ్బకర్ణా లులితనాసా నృశిరకుణ్డలా । శుష్కతుమ్బీలతాష్ఠీవా దీర్ఘలోలాసితస్తనీ
ఆమెకు వేలాడే చెవులు, వంకర ముక్కు, మానవ ఖడ్గములు చెవిపోగులు, ఎండిపోయిన సొరకాయల వలె పెదాలు, పొడవైన, ఊగిపడే, చిరునవ్వుతో ఉన్న వక్షోజాలు ఉన్నాయి.
కుమారబర్హిపిఞ్ఛౌఘబ్రాహ్మమూర్ధజమణ్డలైః । లాఞ్ఛితోచ్చసురాధీశశిరẖఖట్వాఙ్గమణ్డలా
ఆమె తల కుమారస్వామి నెమలి పింఛాలు, బ్రహ్మదేవుని జటలు గుచ్చిన మాలలతో అలంకరించబడి, మహాసురాధిపతుల తలకండ్ల దండలతో గుర్తించబడింది.
దన్తేన్దుమాలావిమలోద్ద్యోతపీతతమోఽర్ణవా । కృష్ణోచ్చైర్ ధూమలేఖేవ వృత్తావర్తవివర్తినీ
ఆమె పళ్ళు, చంద్రుడు కలసిన మాల ధరించి, నిర్మలమైన కాంతితో ప్రకాశిస్తూ, సముద్రపు చీకటిని పీల్చింది. ఆమె నల్లగా, పొడవుగా, పొగల రేఖ వలె, వృత్తాకారంగా తిరుగుతూ కనిపించింది.
శుష్కతుమ్బీలతేవోచ్చైర్ ఆకాశతరుసంశ్రితా । విలోలావయవాష్ఠీవా వాతైḫ పటపటారవా
ఎండిపోయిన సొరకాయ తాడిపల్లా లా, ఆకాశంలో ఉన్న చెట్టుపై ఎక్కి, దాని అవయవాలు గాలిలో ఊగిపోతూ, గట్టిగా శబ్దం చేస్తూ ఊగిపోతుంది.
బృహత్తరఙ్గోర్ధ్వభుజా శ్యామలోల్లాసశాలినీ । ఏకార్ణవోర్మిమాలేవ నృత్తావర్తవివర్తినీ
పెద్ద అలలు లా చేతులు పైకి ఎత్తి, నల్లటి కాంతితో మెరిసిపోతూ, ఒకే సముద్రపు అలలా, నాట్యంలో తిరుగుతూ ఉల్లాసంగా కదులుతుంది.
క్షణమ్ ఏకభుజాకారా క్షణం బహుభుజాకులా । అనన్తోగ్రభుజా క్షిప్రం జగన్నర్తనమణ్డపా
ఒక క్షణం ఒక్క చేతితో కనిపించి, మరొక క్షణం ఎన్నో చేతులతో కనబడుతుంది. వెంటనే, అనంతమైన బలమైన చేతులతో, ఈ లోక నాట్యానికి వేదికగా మారిపోతుంది.
క్షిప్రమ్ ఏకముఖాకారా క్షిప్రం బహుముఖాకృతిః । అనన్తోగ్రముఖీ క్షిప్రం నిర్ముఖీ వాపి చ క్షణమ్
ఒక్కసారిగా ఒక్క ముఖంతో, వెంటనే అనేక ముఖాలతో, అనంతమైన ఉగ్రమైన ముఖాలతో, మరొక క్షణం ముఖం లేకుండా కూడా కనిపిస్తుంది.