క్వాసమ్భవద్భూతజాడ్యం పృఠ్వ్యాదేర్ జడవస్తునః । కారణం భవితుం శక్తం ఛాయాయా ఆతపో యథా
ఏమిటి, పుట్టుక లేని స్థితి నుంచి వస్తువులైన భూమి మొదలైనవి మూడిమాటిగా ఉండటానికి కారణం ఎలా అవుతుంది? ఇది ఎలాగంటే, ఎండ వెలుతురు నీడకు కారణమైనట్టు.
కారణాభావతః కార్యం నేదం తత్ కిఞ్చనోదితమ్ । యత్ తత్కారణమ్ ఏవాస్తి తద్ ఏవేత్థమ్ అవస్థితమ్
కారణం లేకపోతే ఫలితం ఎప్పుడూ ఉండదని ఇక్కడ ఎవరూ చెప్పలేదు. ఏది కారణమో అదే నిజంగా ఉంది, అదే అలా స్థిరంగా ఉంటుంది.
అజాతమ్ ఏవ యద్ భాతి సంవిదో భానమ్ ఏవ తత్ । యజ్ జగద్ దృశ్యతే స్వప్నే సంవిత్కచనమ్ ఏవ తత్
పుట్టుక లేని దానివైపు కనిపించేది చైతన్య కాంతే. మనసులో కనబడే ప్రపంచం కూడా చైతన్యమే మెరుస్తున్నట్టు ఉంటుంది.
సంవిత్కచనమ్ ఏవాన్తర్ యథా స్వప్నజగద్భ్రమః । సర్గాదౌ బ్రహ్మణి తథా జగత్కచనమ్ ఆతతమ్
మనసులో మెరుస్తున్న చైతన్యం, కలలో కనబడే ప్రపంచ భ్రమలా ఉంటుంది. సృష్టి ఆరంభంలో బ్రహ్మలో కూడా, ప్రపంచపు మెరుపు ఇలానే వ్యాపించి ఉంటుంది.
యద్ ఇదం దృశ్యతే కిఞ్చిత్ తత్ సద్ ఏవాత్మని స్థితమ్ । నాస్తమ్ ఏతి న చోదేతి జగత్ కిఞ్చిత్ కదాచన
ఇక్కడ కనిపించే ప్రతిదీ నిజంగా ఆత్మలోనే స్థిరంగా ఉంది. ఈ లోకం ఎప్పుడూ అస్తమించదు, ఎప్పుడూ ఉదయించదు కూడా.
యథా ద్రవత్వం సలిలం స్పన్దత్వం పవనో యథా । యథా ప్రకాశ ఆభాసో బ్రహ్మైవ త్రిజగత్ తథా
నీటికి తడితనం ఉన్నట్లే, గాలికి కదలిక ఉన్నట్లే, వెలుగుకు ప్రకాశం ఉన్నట్లే, ఈ మూడు లోకాల మూలం బ్రహ్మమే.
యథా పురమ్ ఇవాస్తే ఽన్తర్ విద్ ఏవ స్వప్నసంవిది । తథా జగద్ ఇవాభాతి స్వాత్మైవ పరమాత్మని
ఒక నగరం మనసులో, కలలో దేవుడు కనిపించడంలా కనిపించేది, అలాగే ఈ లోకం కూడా పరమాత్మలో తన ఆత్మే ప్రకాశిస్తున్నట్టు అనిపిస్తుంది.
ఏవం చేత్ తత్ కథం బ్రహ్మన్ సుఘనప్రత్యయం వద । ఇదం దృశ్యవిషం జాతమ్ అసత్స్వప్నానుభూతివత్
ఇలా అయితే, బ్రహ్మన్, ఈ ప్రపంచం నిజమే అన్న నమ్మకం ఎలా కలుగుతుంది? ఇది కలలో అనుభూతి లాంటిది, వాస్తవం కానిది.
సతి దృశ్యే కిల ద్రష్టా సతి ద్రష్టరి దృశ్యతా । ఏకసత్త్వే ద్వయోర్ బన్ధో ముక్తిర్ ఏకక్షయే ద్వయోః
చూసేది ఉన్నప్పుడు చూసేవాడు ఉంటాడు. చూసేవాడు ఉన్నప్పుడు చూసే వస్తువు కూడా ఉంటుంది. ఈ రెండూ కలిసే బంధనానికి కారణం. ఈ రెండింటిలో ఏదైనా ఒకటి లేకపోతే విముక్తి కలుగుతుంది.
అత్యన్తాసమ్భవో యావద్ బుద్ధో దృశ్యస్య నాక్షయః । తావద్ ద్రష్టుర్ అద్రష్టృత్వం న సమ్భవతి మోక్షదమ్
బాహ్యవిషయాన్ని మనస్సు పూర్తిగా వదలకుండా ఉండగా, చూసేవాడిలో చూసే లక్షణం పోవడం సాధ్యపడదు. అప్పుడు మోక్షం కూడా కలగదు.
దృశ్యం చేత్ సమ్భవత్య్ ఆదౌ పశ్చాత్ క్షయమ్ ఉపాగతమ్ । తద్ దృశ్యస్మరణానర్థరూపో బన్ధో న శామ్యతి
విషయం మొదట కనిపించి తర్వాత నశించినా, ఆ విషయాన్ని గుర్తు చేసుకోవడం వల్ల కలిగే బంధం ఆగదు. అది వృథా జ్ఞాపకంగా మిగిలిపోతుంది.
యత్ర క్వచన సంస్థస్య స్వాదర్శస్యేవ చిద్గతేః । ప్రతిబిమ్బో లగత్య్ ఏవ సర్గస్మృతిమయో హ్య్ అయమ్
మనస్సు ఎక్కడ స్థిరపడితే, అద్దంలో ప్రతిబింబం పడినట్లే అక్కడ దాని ప్రతిబింబం ఏర్పడుతుంది. ఇదే సృష్టి జ్ఞాపకం.
ఆదావ్ ఏవ హి నోత్పన్నం దృశ్యం నాస్త్య్ ఏవ చేత్ స్వయమ్ । ద్రష్టృదృశ్యభ్రమాభావాత్ తత్ సమ్భవతి ముక్తతా
ప్రపంచం మొదట్లో పుట్టదు; అది తానే లేనప్పుడు, చూసేవాడు, చూసేది అనే మాయ లేకుండా పోతే, నిజమైన విముక్తి కలుగుతుంది.
తస్మాద్ అసమ్భవన్ముక్తేర్ మమ ప్రోత్సార్య యుక్తితః । అత్యన్తాసమ్భవం దృశ్యే కథయాత్మవిదాం వర
అందుచేత, ఆత్మజ్ఞానంలో నిపుణుడవైనవాడా, యుక్తితో నాకు అసాధ్యమైన విముక్తి అనే భావనను తొలగించు; ఈ ప్రపంచం అసలు ఉండదని స్పష్టంగా చెప్పు.
అసద్ ఏవ యథా భాతి జగత్సర్గాత్మకం తథా । శృణ్వ్ అహం కథయా రామ దీర్ఘయా కథయామి తే
ఈ జగత్తు సృష్టి రూపంగా కనిపించినా, అది వాస్తవానికి లేదు. రామా, ఇదే విషయాన్ని నేను నీకు విస్తృతంగా వివరించబోతున్నాను, విను.
వ్యవసాయకథావాక్యైర్ యావత్ తన్ నానువర్ణితమ్ । న విశ్రామ్యతి తే తావద్ ధృది పాంసుర్ యథా హ్రదే
నిశ్చయమైన ఉపదేశపు మాటలతో ఈ విషయం పూర్తిగా వివరించబడే వరకు, నీ హృదయంలోని మట్టికణాలు సరైన స్థిరత పొందవు; అది సరస్సులోని మట్టి మాదిరిగా ఉంటుంది.
అత్యన్తాభావమ్ అస్యాస్ త్వం జగత్సర్గభ్రమస్థితేః । బుద్ధ్వైకధ్యాననిష్ఠాత్మా వ్యవహారం కరిష్యసి
ఈ లోకసృష్టి అనే మాయ పూర్తిగా లేదని నీవు నిజంగా గ్రహించినప్పుడు, మనస్సు ఒక్క దిశగా నిలిచి, ధ్యానంలో స్థిరంగా ఉండి, నీవు లోకంలో వ్యవహరించగలవు.
భావాభావగ్రహోత్సర్గస్థూలసూక్ష్మచలాచలాః । దృశస్ త్వా వేధయిష్యన్తి న మహాద్రిమ్ ఇవేషవః
ఉండటం, ఉండకపోవడం, పట్టుకోవడం, వదిలిపెట్టడం, స్థూలం, సూక్ష్మం, కదలడం, నిలబడటం — ఇవన్నీ నీకు ఎదురవుతాయి, కాని అవి గొప్ప కొండను బాణాలు చీల్చలేనట్లు, నిన్ను ఏమాత్రం తాకలేవు.
స ఏషో ఽస్త్య్ ఏక ఏవాత్మా న ద్వితీయాస్తి కల్పనా । జగద్ అత్ర యథోత్పన్నం తత్ తే వక్ష్యామి రాఘవ
ఇక్కడ ఒకే ఆత్మ మాత్రమే ఉంది; రెండవది అనే భావన కూడా లేదు. ఈ లోకం ఎలా ఉద్భవించిందో, రాఘవా, నేను నీకు వివరంగా చెబుతాను.
తస్మాద్ ఇమాని సకలాని విజృమ్భితాని యో హీదమ్ అఙ్గ సకలే సకలం మహాత్మా । రూపావలోకనమనోమననప్రకాశకోశాస్పదం స్వయమ్ ఉదేతి చ లీయతే చ
కాబట్టి, ప్రియమైనవాడా, ఆ మహాత్మనే ఈ సమస్తాన్ని ప్రదర్శిస్తుంది; అది రూపాలను చూడటం, మనసు ఆలోచనలు, వెలుగు అన్నిటికీ ఆధారం; అదే అన్ని రూపాల్లో ఉద్భవించి, అంతే స్వయంగా లయమవుతుంది.
ఏతస్మాత్ పరమాచ్ ఛాన్తాత్ పదాత్ పరమపావనాత్ । యథేదమ్ ఉత్థితం విశ్వం తచ్ ఛృణూత్తమయా ధియా
ఆ పరమ శాంతమైన, పవిత్రమైన స్థితి నుండి ఈ జగత్తు ఎలా ఉద్భవించిందో, నీవు నీ ఉత్తమమైన బుద్ధితో విను.
సుషుప్తం స్వప్నవద్ భాతి భాతి బ్రహ్మైవ సర్గవత్ । సర్వమ్ ఏకం చ తచ్ ఛాన్తం తత్ర తావత్ క్రమం శృణు
యథా సుప్తి స్వప్నంలా కనిపించునట్లు, సృష్టిగా పరబ్రహ్మమే ప్రకాశిస్తుంటుంది; అన్నీ ఒక్కటే, శాంతంగా ఉంటాయి—ఇందులోని క్రమాన్ని ఇప్పుడు విను.
తస్యానన్తప్రకాశాత్మరూపస్యాతతచిన్మణేః । సత్తామాత్రాత్మ కచనం యద్ అజస్రం స్వభావతః
ఆ అనంతమైన, స్వయంగా వెలిగే పరమాత్మ యొక్క స్వరూపంలో, స్వభావంగా ఎప్పుడూ ఉండే ఒకటి — అది కేవలం సత్తా మాత్రమే.
తద్ ఆత్మని స్వయం కిఞ్చిచ్ చేత్యతామ్ ఇవ గచ్ఛతి । అగృహీతార్థకం సంవిదీహామర్శనసూచకమ్
ఆ ఆత్మలో, ఏదో ఒకటి తెలుసుకున్నట్టు అనిపిస్తుంది గాని, వాస్తవానికి ఏదీ పట్టుకోబడదు; అది చైతన్యం కదలికకు సంకేతం, సూక్ష్మమైన జ్ఞానానికి సూచన.
భావినామార్థకలనైః కిఞ్చిదూహితరూపకమ్ । ఆకాశాద్ అణు శుద్ధం చ సర్వస్మిన్ భావిబోధనమ్
భవిష్యత్తులో కలిగే వస్తువుల ఊహతో, అది కొంత రూపాన్ని సంతరించుకుంటుంది. అది ఆకాశం కన్నా సూక్ష్మమైనది, నిర్మలమైనది, భవిష్యత్తులో జరిగే అన్నిటినీ తెలియజేసేది.
తతస్ సా పరమా సత్తా సతీతశ్ చేతనోన్ముఖీ । చిన్నామయోగ్యా భవతి కిఞ్చిల్లభ్యతయా తయా
అదే పరమసత్త, సత్తను దాటి, చైతన్యాన్ని ఆశ్రయిస్తుంది. అప్పుడు అది కొంతమేరకు గ్రహించదగినదిగా మారి, జ్ఞానానికి అనుకూలంగా ఉంటుంది.
ఘనసంవేదనాత్ పశ్చాద్ భావిజీవాదినామికా । సా భవత్య్ ఆత్మకలనా యదా యాన్తీ పరాత్ పదాత్
తర్వాత, దట్టమైన అవగాహన వల్ల, అది భవిష్యత్తులో జీవుడు మొదలైన పేర్లను పొందుతుంది. పరమ స్థితి నుండి దిగివచ్చినప్పుడు, ఇదే ఆత్మ యొక్క స్వీయ భావన.
స్వతైకభావనామాత్రసారా సంసరణోన్ముఖీ । తదా వస్తుస్వభావేన తన్వస్ తిష్ఠన్తి తామ్ ఇమాః
అప్పుడు అది తన స్వరూప భావనలో మాత్రమే నిలిచి, ప్రాప్తికి సిద్ధంగా ఉన్నప్పుడు, నిజ స్వభావం వల్ల ఈ సూక్ష్మ శరీరాలు అందులో స్థిరంగా ఉంటాయి.
సమనన్తరమ్ ఏతస్యాః ఖసత్తోదేతి శూన్యతా । శబ్దాదిగుణబీజం సా భవిష్యదభిధార్థదా
దీనికి వెంటనే ఆకాశం అనే శూన్యత ఉద్భవిస్తుంది. అదే శబ్దం మొదలైన లక్షణాలకు విత్తనంగా, భవిష్యత్తులో వ్యక్తమయ్యే వస్తువులకు మూలంగా ఉంటుంది.
అహన్తోదేతి తదను సహ వై కాలసత్తయా । భవిష్యదభిధార్థే తే బీజం ముఖ్యం జగత్స్థితేః
దాని తరువాత 'నేను' అనే భావన, కాలం అనే భావనతో కలసి ఉద్భవిస్తుంది. ఇవే జగత్తు నిలబడేందుకు, భవిష్యత్తులో వ్యక్తమయ్యే వస్తువులకు ప్రధాన విత్తనాలు.