సర్వభూతపరిత్యక్తస్ తస్మిన్ కాలే ఖమూర్తిమాన్ । క్షోభమ్ ఏత్య క్షణం క్షీణḫ పరమాం శాన్తిమ్ ఏష్యతి
అన్ని జీవులను వదిలిపెట్టి, ఆ సమయంలో ఆకాశరూపుడై ఉన్నవాడు, ఒక క్షణం కలవరాన్ని అనుభవించిన తరువాత, పరమశాంతిని పొందుతాడు.
యే గుణా యే త్రయẖ కాలాశ్ చిత్తాహఙ్కారబుద్ధయః । ప్రణవస్య చ యే వర్ణా యే చ వేదాస్ తథా త్రయః
గుణాలు, మూడు కాలాలు, మనస్సు, అహంకారం, బుద్ధి, ఓంకారంలోని అక్షరాలు, అలాగే మూడు వేదాలు—
రుద్రస్య తస్య తే నేత్రసన్నివేశేన సంస్థితాః । త్రిశూలం తేన త్రైలోక్యం గృహీతం కరకోటరే
అవి అన్నీ ఆ రుద్రుని కన్నుల ఏర్పాటులో స్థితమై ఉన్నాయి. ఆ త్రిశూలంతో మూడు లోకాలు ఆయన చేతిలోని గర్భంలో పట్టుకుని ఉన్నాయి.
యస్మాత్ తద్వ్యతిరేకేణ సర్వభూతగణేష్వ్ అపి । అన్యన్ న విద్యతే కిఞ్చిద్ దేహాత్మైవ తతస్ స్థితః
అందువల్ల, దాని తప్ప మరేదీ అన్ని జీవులలో లేదు; కాబట్టి, అక్కడ శరీరధారి ఆత్మ మాత్రమే మిగిలి ఉంటుంది.
సర్గసత్తోపలమ్భాత్మా స్వభావో ఽస్య ప్రయోజనమ్ । ఈరితశ్ శివరూపేణ చిన్మాత్రాకాశరూపిణా
సృష్టి, స్థితి అనే భావనలే ఇతని సహజ స్వభావం. ఇదే ఇతని లక్ష్యం. ఈ విషయాన్ని శివుని రూపంలో, శుద్ధమైన చైతన్యమూ, ఆకాశ స్వరూపుడైనవాడే ప్రకటించాడు.
తేనైవ చ నిగీర్ణస్ సన్ పరమాం శాన్తిమ్ ఏష్యతి । నిర్మలాకాశరూపాత్మా కృష్ణ ఇత్య్ ఏష ఈశ్వరః
అదే లోనికి లీనమై పోయినవాడు, అత్యున్నతమైన శాంతిని పొందుతాడు. ఇతని స్వరూపం నిర్మలమైన ఆకాశంలా ఉంటుంది. ఇతడే కృష్ణుడు, పరమేశ్వరుడు.
కృత్వాకల్పం జగత్ సర్వం తత్ పీత్వైకార్ణవం తదా । సమ్ప్రయాతి పరాం శాన్తిమ్ అభూయస్సన్నివృత్తయే
సర్వ జగత్తును ఒకే యుగంగా చేసి, ఆ తర్వాత దానిని ఒక్క మహాసముద్రంలో కలిపి, అతడు పరమ శాంతిని, మరల పుట్టిపోకుండా ఉండటానికి, పొందుతాడు.
అనన్తరం మయా దృష్టస్ తత్రాసౌ యావద్ ఉద్యమాత్ । ప్రవృత్తḫ ప్రాణవేగేన తమ్ ఆక్రష్టుం మహార్ణవమ్
దాని వెంటనే, నేను అక్కడ అతడిని చూశాను. అతడు తనంతట తానే, ప్రాణశక్తితో, ఆ మహాసముద్రాన్ని ఆకర్షించేందుకు శ్రమిస్తున్నాడు.
అథ తస్య ముఖం స్ఫారం జ్వాలామాలాకులాన్తరమ్ । ప్రాణకృష్టో మహామ్భోధిర్ వాడవాగ్నిమ్ ఇవావిశత్
ఆ ప్రాణశక్తి బయటకు లాగబడినప్పుడు, అగ్ని జ్వాలలతో నిండిన ఆ విశాలమైన నోరు, సముద్రంలో దాగి ఉన్న వడవాగ్ని లా లోపలికి ప్రవేశించింది.
స ఏవ వాడవో భూత్వా వహ్నిర్ ఆకల్పమ్ అర్ణవే । అహఙ్కారḫ పిబత్య్ అమ్బు రుద్రస్ సర్వం తు తత్ తదా
అదే అగ్ని, వడవాగ్నిగా మారి, యుగాల పాటు సముద్రంలో ఉండి, రుద్రుడైన అహంకారం, ఆ సముద్రంలోని నీటిని మొత్తం మింగేసింది.
పాతాలమ్ ఇవ పానీయం సర్పో బిలమ్ ఇవ క్షణాత్ । చణ్డవాయుర్ ఇవాకాశమ్ అవిశత్ తన్ముఖం జవాత్
నీరు పాతాళంలోకి పోయినట్టు, పాము తన బిలంలోకి ఒక్కసారిగా ప్రవేశించినట్టు, గాలి ఆకాశంలోకి దూసుకెళ్లినట్టు, అది ఆ నోటిలోకి వేగంగా ప్రవేశించింది.
సముదేత్యాపిబద్ రుద్రస్ స ముహూర్తేన తత్పయః । కృష్ణాఙ్గో ఽర్క ఇవ ధ్వాన్తం సత్సమ్పర్క ఇవాగుణమ్
రుద్రుడు ఒక్క క్షణంలో ఆ నీటిని మింగేశాడు. అది ఎలా అంటే, నల్లటి కిరణాలు ఉన్న సూర్యుడు చీకటిని మింగినట్టు, మంచి వ్యక్తి సమక్షంలో దోషాలు పోయినట్టు.
ఆబ్రహ్మలోకపాతాలం శాన్తం శూన్యమ్ అథాభవత్ । రజోధూమానిలామ్భోదభూతముక్తం సమం నభః
బ్రహ్మలోకం నుండి పాతాళం వరకు అన్నీ ప్రశాంతంగా, ఖాళీగా మారిపోయాయి. ఆకాశం ఎటు చూసినా ఒక్కటేలా కనిపించింది; అక్కడ ధూళి, పొగ, గాలి, నీరు, ఇతర భూతాలు ఏవీ లేవు.
కేవలం తత్ర దృశ్యన్తే చత్వారో వ్యోమనిర్మలాః । ఇమే పదార్థా నిస్స్పన్దాశ్ శృణు తాన్ రఘునన్దన
అక్కడ ఆకాశంలో నాలుగు నిర్మలమైన రూపాలు మాత్రమే కనిపిస్తున్నాయి. అవి కదలకుండా నిశ్చలంగా ఉన్నాయి. ఆ పదార్థాలు ఏమిటో విను రఘునందన.
ఏకస్ తావద్ అసౌ మధ్యే రుద్రẖ కృష్ణామ్బరాకృతిః । నిరాధారస్ స్థితో వ్యోమ్ని నిస్స్పన్దో ఽమ్భోధిబిమ్బవత్
వాటిలో ఒకటి మధ్యలో నిలిచిన రుద్రుడు. ఆయన మేఘంలా నల్లగా, ఎటువంటి ఆధారమూ లేకుండా, ఆకాశంలో కదలకుండా, సముద్ర ప్రతిబింబంలా ఉన్నాడు.
ద్వితీయో ఽవస్థితో దూరే పృథ్వ్యాకాశతలోపమః । భాగో బ్రహ్మాణ్డసదనస్యాధḫ పాతాలసప్తకాత్
రెండవది దూరంగా ఉంది. అది భూమి, ఆకాశపు ఉపరితలంలా కనిపిస్తుంది. అది బ్రహ్మాండ నివాసంలో భాగం, ఏడు పాతాళాల కంటే దిగువ భాగంలో ఉంది.
పాతాలభూతలదివాం సశైలేన్ద్రదివౌకసామ్ । వ్యాప్తిḫ పార్థివభాగేన పఙ్కమాత్రాత్మనా మనాక్
పాతాళం, భూమి, ఆకాశం, వాటిలోని పర్వతాలు, ఆకాశవాసులు — ఇవన్నీ కూడా భూమి తత్త్వం వల్ల, చిన్న మట్టికణం రూపంలోనైనా, అంతటా వ్యాపించి ఉన్నాయి.
తృతీయో ఽత్ర పదార్థో ఽభూద్ ఊర్ధ్వం బ్రహ్మాణ్డభాగభూః । దృష్టిక్షయాత్ స దూరత్వాల్ లక్ష్యతే గగనాసితః
ఇక్కడ మూడవ పదార్థం పైభాగం, అంటే బ్రహ్మాండంలో ఉన్న ప్రాంతం. మన దృష్టి పరిమితి వల్ల, అది చాలా దూరంగా ఉండడం వల్ల, అది ఆకాశంలో నలుపు వలె కనిపిస్తుంది.
దూరవిశ్లిష్టయోర్ మధ్యం యత్ తద్ బ్రహ్మాణ్డఖణ్డయోః । తద్ ఆకాశమ్ అనాద్యన్తం బ్రహ్మ నిర్మలమ్ ఆతతమ్
బ్రహ్మాండంలోని రెండు దూరమైన భాగాల మధ్య ఉన్న స్థలం ఆకాశం. అది ఆదియంతాలు లేని, నిర్మలమైన, అన్నింటినీ వ్యాపించే బ్రహ్మం.
చతుర్థో ఽసౌ పదార్థస్ తు తదా సంలక్షితో మయా । చతుష్టయాద్ ఋతే నాన్యద్ ఏతస్మాద్ ఏవ కిఞ్చన
ఆ నాలుగవ పదార్థాన్ని నేను అప్పుడు గ్రహించాను. ఈ నలుగురిని తప్పించి ఇంకేమీ లేదు.
బహిẖ కిం విద్యతే బ్రహ్మన్ బ్రహ్మసద్మకవాటతః । కాస్ తత్రావరణా బ్రూహి కియత్యస్ సంస్థితాẖ కథమ్
బ్రహ్మన్, బ్రహ్మసదనపు గోడల బయట ఏమి ఉంది? అక్కడ ఎలాంటి ఆవరణలు ఉన్నాయి? అవి ఎన్ని, ఎలా ఉన్నాయి? చెప్పు.
బ్రహ్మాణ్డఖణ్డయోḫ పారే తతో దశగుణం జలమ్ । సన్ధ్యాకాశమ్ అనన్తం తం వర్జయిత్వాతతం స్థితమ్
బ్రహ్మాండ విభాగాల అవతల, దాని కంటే పది రెట్లు ఎక్కువ నీటి పొర ఉంది. ఆ తరువాత అనంతమైన సంధ్యాకాశం వ్యాపించి ఉంది.
తతస్ తథైవ జ్వాలాత్మ తేజో దశగుణం స్థితమ్ । తతస్ తథైవ పవనḫ పావనో నిర్మలస్ స్థితః
అదే విధంగా, ఆ తరువాత పది రెట్లు ఎక్కువ జ్వాలలతో కూడిన తేజస్సు ఉంది. దాని తరువాత, అంతే పరిమాణంలో నిర్మలమైన పవనం ఉంది.
తతస్ తథైవ విమలం నభో దశగుణం స్థితమ్ । తతḫ పరమమ్ అత్యచ్ఛం బ్రహ్మాకాశమ్ అనన్తకమ్
తర్వాత, అంతే విధంగా పది రెట్లు ఎక్కువ నిర్మలమైన ఆకాశం ఉంది. దాని తరువాత పరమంగా, అత్యంత స్పష్టమైన, అనంతమైన బ్రహ్మాకాశం ఉంది.
అన్యత్రాన్యత్ర తస్యాథ దృష్టయో ఽన్యాస్ తథైవ ఖే । కచన్త్య్ అసఙ్ఖ్యా దూరస్థా మిథోఽదృష్టాత్మసృష్టయః
ఇంకా మరెక్కడైనా, ఆ ఆకాశంలో కూడా, దాని దర్శనాలు అలాగే కనిపిస్తుంటాయి. అవి లెక్కలేనంత దూరంగా, పరస్పరం కనిపించని, ఆత్మ సృష్టించిన అనేక జగత్తులు.
ఊర్ధ్వే బ్రహ్మాణ్డఖణ్డస్య తస్యాధస్తాన్ మునీశ్వర । తజ్ జలాది మహాకారం క్వ కథం కేన ధార్యతే
ఓ మునీశ్వరా, ఆ బ్రహ్మాండ భాగం పైభాగంలో ఉంది. దాని కింద నీరు మొదలైన మహాభూతాలు ఉన్నాయి. అవి ఎక్కడ, ఎలా, ఎవరి వల్ల నిలబడుతున్నాయో చెప్పగలవా?
స పార్థివḫ పదార్థానాం స్థితẖ కడ్ఢకరత్నవత్ । భాగాస్ తమ్ ఏవ ధావన్తి తే సుతా మాతరం యథా
ఆ భూమి తత్త్వం పదార్థాల మధ్య మణిలా నిలుస్తుంది. దాని భాగాలు, పిల్లలు తల్లివద్దకు పరుగెత్తినట్టు, దాని వైపు పరుగెత్తుతుంటాయి.
అతో యద్ ఏవ నేదీయో బ్రహ్మాణ్డాఖ్యం మహీవపుః । తత్ పదార్థాḫ ప్రధావన్తి తృషితాస్ సలిలం యథా
అందువల్ల, బ్రహ్మాండం అనే గొప్ప రూపానికి దగ్గరగా ఉన్నదేదైనా, పదార్థాలు దాని వైపు దాహంతో నీటివైపు పరుగెత్తినట్టు పరుగెత్తుతుంటాయి.
అవలమ్బ్య తద్ ఏవాతస్ సంస్థితాస్ తే జలాదయః । న స్థితిం ప్రవిముఞ్చన్తి స్వాం యథావయవా ఇవ
నీరు మొదలైనవి ఆ ఆధారాన్ని నమ్ముకుని నిలిచి ఉంటాయి; అవి తమ స్థానం వదలవు, మన శరీర భాగాలు ఎలా విడిచిపెట్టవో అలా.
బ్రహ్మన్ బ్రహ్మాణ్డఖణ్డే తే తిష్ఠతẖ కథమ్ ఉచ్యతామ్ । కిమాకృతీ ధృతే కేన కథం వా పరినశ్యతః
ఓ బ్రహ్మన్, ఆ మూలికలు బ్రహ్మాండంలో ఎలా ఉంటాయో చెప్పు. వాటికి ఎలాంటి రూపం ఉంది? అవి ఏదివల్ల నిలబడుతున్నాయి? అవి ఎలా నశించిపోతాయి?